• Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου, 2026
Poimin.gr
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
Poimin.gr
No Result
View All Result

Το αμπέλι στην ελληνική λαϊκή εθιμοταξία

in Απόψεις - Γνώμες
21 Αυγούστου 2019
byPoimin.gr Team
Τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν
Share on FacebookShare on Twitter

Του Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗ Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Ενα φυτό κατεξοχήν ευλογημένο, όπως θεωρείται ότι είναι το αμπέλι, δεν θα μπορούσε να μην συμπεριλαμβάνεται στις σχετικές με την αγροτική παραγωγή λαϊκές θρησκευτικές τελετουργίες του ελληνικού λαού. Στηναμπελοκαλλιεργητική και οινοπαραγωγική παράδοσή μας, οι αμπελουργοί την ημέρα της εορτής του αγίου Τρύφωνα (1 Φεβρουαρίου), τον οποίο θεωρούσαν προστάτη τους, άναβαν κεριά στον ναό, και μετά τη θεία λειτουργία πήγαιναν στο αμπέλι, έκοβαν τελετουργικά κληματσίδες και τις έριχναν στις τέσσερις γωνιές του αμπελώνα. Επίσης, μια μικρή βέργα τοποθετούσαν και στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

Ως επίσημη θρησκευτική εορτή τους θεωρούσαν και την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6 Αυγούστου), οπότε και άρχιζε ο τρύγος της σοδειάς, που για να είναι τυχερή και άφθονη, έπρεπε να είναι και ευλογημένη από κάποιο εορτολογικό και τελετουργικό ορόσημο. Ιδιαιτέρως θα πρέπει να αναφερθούν εδώ οι λιτανείες που γίνονται με σκοπό την προστασία των αμπελιών κατά την εορτή της Μεσοπεντηκοστής (25 μέρες μετά το Πάσχα) στους αμπελοκαλλιεργητικούς οικισμούς του ελλαδικού χώρου. Μέσω της λιτανείας, που ακολουθεί την πανηγυρική θεία λειτουργία, χαράζεται ένας μαγικοθρησκευτικός κύκλος γύρω από τα αμπέλια, μέσα από τον οποίο θεωρούν ότι δεν θα περάσουν ασθένειες και επιβλαβή έντομα, που θα μπορούσαν να βλάψουν τη σοδειά.

Ο καθηγητής Δ. Σ. Λουκάτος σημειώνει χαρακτηριστικά ότι οι πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης συνέχισαν να τελούν τις λιτανείες αυτές «και στις νέες πατρίδες τους, όπου ανησυχούν πάντα για τα τρυφερά βλαστάρια και τ’ ανθοστάφυλα των αμπελιών τους». Στη βόρεια Θράκη, με βάση το συχνό στην ελληνική λαϊκή λατρεία φαινόμενο της παρετυμολογίας, θεωρούσαν τη Μεσοπεντηκοστή εορτή της Παναγίας, πιστεύοντας ότι αν ράντιζαν με τον αγιασμό της εορτής τα αμπέλια τους, στη διάρκεια των τελετουργικών λιτανειών που προαναφέρθηκαν, θα τα προστάτευαν από τις ασθένειες και τις καταστρεπτικές χαλαζοπτώσεις, ενώ συχνά και κατά τις επικρατούσες συνθήκες, οι λιτανείες έπαιρναν τον χαρακτήρα και της τελετουργικής παράκλησης για τη βροχόπτωση, η οποία θα έσωνε τις καλλιέργειές τους από τον καταστρεπτικό εφιάλτη της ανομβρίας.

Ο ίδιος ο τρύγος έπαιρνε τελετουργικό χαρακτήρα, με διάσπαρτα θρησκευτικά στοιχεία, που φανέρωναν το πανάρχαιο και πρωταρχικό δέσιμο του ανθρώπου με το «ιερό» -για περισσότερες από μία θρησκευτικές παραδόσεις– φυτό της αμπέλου. Από τις σχετικές περιγραφές που διαθέτουμε, καταφαίνεται ότι όχι μόνον η πανηγυρική έναρξη του τρύγου, αλλά και οι πράσινοι γονιμικοί στολισμοί των σπιτιών, ακόμη και τα στεφάνια στα κεφάλια των κοριτσιών, ενείχαν αναμνήσεις του πανάρχαιου διονυσιακού παρελθόντος της περιοχής, που λάμβαναν χαρακτήρα σαφούς γονιμικής και διαβατήριας λαϊκής τελετουργίας. Τελετουργική επίσης ήταν και η μετάληψη των προϊόντων της αμπέλου, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη θεία λειτουργία. Βρισκόμαστε πιθανότατα εδώ ενώπιον ενός αρχέγονου παράλληλου με το ορθόδοξο τυπικού, που αντιστοιχεί στην παλαιότητα των αντιλήψεων για την ιερή σημασία και αξία του αμπελιού και των γεννημάτων του, όπως εκφραζόταν και στο κυρίαρχο προχριστιανικό διονυσιακό παρελθόν του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, καθώς το γνωρίζουμε από τις σχετικές αρχαίες πηγές.

Το αμπέλι θεωρήθηκε ιερό φυτό ήδη από την αρχαιότητα και τη διονυσιακή θρησκεία, πίστη που εξακολούθησε και στα χριστιανικά χρόνια, καθώς από το αμπέλι βγαίνει το κρασί που χρησιμοποιείται στη θεία ευχαριστία, το κεντρικό μυστήριο της χριστιανικής μυστηριακής ζωής, από τους βλαστούς του παρασκευάζονταν τα καρβουνάκια για τη θεία λατρεία και από τους βλαστούς του κατασκευάζονταν παλαιότερα τα ευλογημένα από την Εκκλησία στέφανα του γάμου, των οποίων το σχήμα μιμήθηκαν αργότερα και τα νεωτερικά γαμήλια στέφανα από άλλα υλικά, όπως πλαστικό, μέταλλο, γυαλί κ.λπ.

Η άποψη για το αμπέλι ως ευλογημένο και ιερό φυτό, απαραίτητο δε στοιχείο του καλού παραδοσιακού νοικοκυριού για τον λαό μας, υπάρχει και σε πολλές ελληνικές παραδόσεις, παραμύθια και ευτράπελες διηγήσεις. Και είναι αυτές ακριβώς οι διηγήσεις που εκφράζουν τον βαθύτατο σεβασμό του λαού σε ένα φυτό χρήσιμο και απαραίτητο για την οικιακή οικονομία, τα προϊόντα του οποίου συχνά, στη διάρκεια των αιώνων, συνδέθηκαν με διάφορες θρησκευτικές και λατρευτικές παραδόσεις και πρακτικές.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Πρόσφατα Άρθρα

Η εικαστική παρουσία της Αγίας Αικατερίνης στην Ανατολή και τη Δύση στο επίκεντρο ομιλίας στο Πνευματικό Κέντρο «Άγιος Φώτιος»
Εκκλησία της Ελλάδος

Η εικαστική παρουσία της Αγίας Αικατερίνης στην Ανατολή και τη Δύση στο επίκεντρο ομιλίας στο Πνευματικό Κέντρο «Άγιος Φώτιος»

19 Νοεμβρίου 2026

Μια ξεχωριστή εικαστική και πολιτιστική διαδρομή αφιερωμένη στην Αγία Αικατερίνη, μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία της Ανατολής και της Δύσης,...

Read more
«Ξέρετε τι είναι η Καινή Διαθήκη;» Μια ξεχωριστή συνάντηση του Mητρ. Θεσσαλιώτιδος με μαθητές σχολικών μονάδων
Εκκλησία της Ελλάδος

«Ξέρετε τι είναι η Καινή Διαθήκη;» Μια ξεχωριστή συνάντηση του Mητρ. Θεσσαλιώτιδος με μαθητές σχολικών μονάδων

19 Νοεμβρίου 2026

 Ποιμαντικές επισκέψεις σε σχολικές μονάδες της Μητροπολιτικής του Περιφέρειας πραγματοποίησε το πρωί της Πέμπτης 19 Νοεμβρίου 2026 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης...

Read more
Παρουσιάστηκε ο νέος Τόμος για την Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση της Κύπρου
Εκκλησία της Ελλάδος

Παρουσιάστηκε ο νέος Τόμος για την Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση της Κύπρου

19 Νοεμβρίου 2026

Την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου το απόγευμα πραγματοποιήθηκε στο Σπίτι της Κύπρου η επίσημη παρουσίαση του Τόμου των Πρακτικών του Επιστημονικού...

Read more
Διάδοση πλάνης, σχίσματος, αιρέσεως και βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος από τον Μητροπολίτη Δημητριάδος  Ιγνάτιο
Εκκλησία της Ελλάδος

Διάδοση πλάνης, σχίσματος, αιρέσεως και βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος από τον Μητροπολίτη Δημητριάδος Ιγνάτιο

19 Νοεμβρίου 2026

Αρχιμ. Χριστόδουλος Αγγελόγλου «ΙΕΡΑΡΧΙΑ, Δ.Ι.Σ, ΙΣΚΕ, ΑΘΩΣ, ΘΑ ΜΙΛΗΣΟΥΝ;» Διάδοση πλάνης, σχίσματος, αιρέσεως και βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος από...

Read more
Με επιτυχία ολοκληρώθηκε το διήμερο Βιωματικό Σεμινάριο της Ι.Μ. Κορίνθου  για τις εξαρτήσεις και την ενδοοικογενειακή βία
Εκκλησία της Ελλάδος

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε το διήμερο Βιωματικό Σεμινάριο της Ι.Μ. Κορίνθου για τις εξαρτήσεις και την ενδοοικογενειακή βία

19 Νοεμβρίου 2026

Ολοκληρώθηκε την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026, το διήμερο Βιωματικό Σεμινάριο που συνδιοργάνωσαν η Ιερά Μητρόπολη Κορίνθου και το Γενικό Νοσοκομείο...

Read more
Ιεραποστολική εκδήλωση της Επισκοπής Μπουκόμπα και Δυτικής Τανζανίας στην Χριστιανική Εστία Λάρισας
Εκκλησία της Ελλάδος

Ιεραποστολική εκδήλωση της Επισκοπής Μπουκόμπα και Δυτικής Τανζανίας στην Χριστιανική Εστία Λάρισας

19 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της  Κυριακής 15 Νοεμβρίου, με την ευλογία και παρουσία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερωνύμου και...

Read more
Άρτα: Υποδοχή Ιερών Λειψάνων και ομιλία του Μητρ. Αργολίδος με θέμα «Προφάσεις εν αμαρτίαις»
Εκκλησία της Ελλάδος

Άρτα: Υποδοχή Ιερών Λειψάνων και ομιλία του Μητρ. Αργολίδος με θέμα «Προφάσεις εν αμαρτίαις»

19 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της Τετάρτης 18 Νοεμβρίου 2026, στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίου Μαξίμου του Γραικού Άρτης, ο Μητροπολίτης Αργολίδος κ....

Read more
Έναρξη Εσπερινών Ομιλιών στην ΓΕΧΑ Καλαμάτας
Εκκλησία της Ελλάδος

Έναρξη Εσπερινών Ομιλιών στην ΓΕΧΑ Καλαμάτας

19 Νοεμβρίου 2026

Αγιασμό επί τη ενάρξει του νέου ετησίου προγράμματος των Κύκλων Μελέτης Αγίας Γραφής και Εσπερινών Ομιλιών τέλεσε, την Τετάρτη 18...

Read more
Είναι τα Χριστούγεννα ειδωλολατρική γιορτή; Ορθόδοξες Απαντήσεις σε αιρετικούς και…Χριστιανούς
Πνευματικές Διδαχές

Είναι τα Χριστούγεννα ειδωλολατρική γιορτή; Ορθόδοξες Απαντήσεις σε αιρετικούς και…Χριστιανούς

18 Νοεμβρίου 2026

Υπάρχουν πολλοί, που θέλουν να ονομάζονται και «Χριστιανοί», οι οποίοι αρνούνται (όσο παράξενο κι αν φαίνεται αυτό), να εορτάσουν το...

Read more
Η Πτολεμαΐδα τίμησε με το Αργυρό Μετάλλιο της Πόλης τον Πρωτοσύγκελλο π. Νικηφόρο Μανάδη
Εκκλησία της Ελλάδος

Η Πτολεμαΐδα τίμησε με το Αργυρό Μετάλλιο της Πόλης τον Πρωτοσύγκελλο π. Νικηφόρο Μανάδη

18 Νοεμβρίου 2026

Σε κλίμα ιδιαίτερης συγκίνησης και βαθιάς εκτίμησης πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026, στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας Πτολεμαΐδας, η...

Read more
Απόψεις - Γνώμες

Η συμβολή των εορτών στην πνευματική ανόρθωση του ανθρώπου

18 Νοεμβρίου 2026

Η αγία μας εκκλησία καθ' όλη την διάρκεια του έτους έχει θεσπίσει με εκκλησιαστική τάξη να τελούνται οι ιερές ακολουθίες...

Read more
Πανηγυρίζει η ιστορική Ιερά Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου Μυρτιάς Τριχωνίδος
Ελλάδα Κόσμος

Πανηγυρίζει η ιστορική Ιερά Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου Μυρτιάς Τριχωνίδος

18 Νοεμβρίου 2026

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και εκκλησιαστική κατάνυξη θα εορτασθεί το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 η μεγάλη Θεομητορική εορτή των Εισοδίων της...

Read more
Εκδημία του Πρεσβυτέρου Σπυρίδωνος Βανδώρου
Πατριαρχεία - Αυτοκέφαλες Εκκλησίες

Εκδημία του Πρεσβυτέρου Σπυρίδωνος Βανδώρου

18 Νοεμβρίου 2026

Με αισθήματα βαθιάς συγκινήσεως και κατ’ άνθρωπον θλίψεως, η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αυστραλίας αναγγέλλει την εις Κύριον εκδημία του Πρεσβυτέρου Σπυρίδωνος...

Read more
Νηστεία  – Ιερό Σαρανταλείτουργο των Χριστουγέννων
Πνευματικές Διδαχές

Νηστεία – Ιερό Σαρανταλείτουργο των Χριστουγέννων

18 Νοεμβρίου 2026

Στις 15 Νοεμβρίου αρχίζει η νηστεία των Χριστουγέννων. Πρόκειται για μια περίοδο έντονης πνευματικής εργασίας και ψυχοσωματικής προετοιμασίας για τον...

Read more
«Η Εξομολόγηση των Νέων: Ζητήματα Ποιμαντικής, Ψυχολογίας και Εξαρτήσεων»
Εκκλησία της Ελλάδος

«Η Εξομολόγηση των Νέων: Ζητήματα Ποιμαντικής, Ψυχολογίας και Εξαρτήσεων»

18 Νοεμβρίου 2026

Την Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του Τρικούπειου Πολιτιστικού Κέντρου της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου η 4η Επιμορφωτική Ημερίδα...

Read more

ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης
Κηρύγματα

Πως θα γνωρίσουμε το θέλημα του Θεού

14 Νοεμβρίου 2026

1. Ὅλο κι ὅλο ἡ πνευματική μας ζωή, ἀδελφοί χριστιανοί, εἶναι τό νά ἐφαρμόζουμε σέ κάθε μας πράξη τό θέλημα...

Η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τον ιδρυτή της

Υπάρχει αυτοσωτηρία;

14 Νοεμβρίου 2026
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

14 Νοεμβρίου 2026
Αυλώνος Χριστόδουλος: «Η ΕΛΠΙΔΑ»

Η Χριστιανική ισότητα

16 Νοεμβρίου 2025
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή H΄ Λουκά – Ο «πλησίον» (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

15 Νοεμβρίου 2025
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Καθολικότητα και αυτοθυσία

12 Νοεμβρίου 2022
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Σαμαρείτες – Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Νοεμβρίου 2020
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

14 Νοεμβρίου 2020
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η Εκκλησία είναι το Πανδοχείο που μας προφυλάσσει από τις ενέδρες των ληστών της ψυχής

10 Νοεμβρίου 2019
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

10 Νοεμβρίου 2018
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η αυτοθυσία της αγάπης για τον πλησίον μας

10 Νοεμβρίου 2018
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Το Κήρυγμα της Κυριακής Η΄ Λουκά Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ζιμπάμπουε Σεραφείμ

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

16 Νοεμβρίου 2023
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Ομιλία εις την παραβολήν του καλού Σαμαρείτου (Γερμανός Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Η έννοια του πλησίον

14 Φεβρουαρίου 2016
Next Post
Πανάρετος, ο «άγιος ψάλτης» των Πατρών

Πανάρετος, ο «άγιος ψάλτης» των Πατρών

Θεοφανώ: Η καθηγουμένη με τα οράματα και την απέραντη αγάπη

Θεοφανώ: Η καθηγουμένη με τα οράματα και την απέραντη αγάπη

«Γιατί να πηγαίνουμε κάθε Κυριακή στην εκκλησία;»

«Γιατί να πηγαίνουμε κάθε Κυριακή στην εκκλησία;»

Επίσκεψη της Μαρίας Αντωνίου στον Μητροπολίτη Λαγκαδά

Νέος Αντιπρόεδρος του CEC ο Μητροπολίτης Σουηδίας Κλεόπας

Άρχισε η εκ βάθρων εξωτερική ανακαίνιση του Καθεδρικού Ναού Στοκχόλμης

Poimin.gr © 2023

  • Ταυτότητα
  • Επικοινωνία
  • Όροι Χρήσης
  • Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
  • Πολιτική Cookies
  • Δήλωση Συμμόρφωσης με τη Σύσταση (ΕΕ) 2018/334

Follow Us

No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις

Poimin.gr © 2023

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist