• Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου, 2026
Poimin.gr
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
Poimin.gr
No Result
View All Result

Το αμπέλι στην ελληνική λαϊκή εθιμοταξία

in Απόψεις - Γνώμες
21 Αυγούστου 2019
byPoimin.gr Team
Τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν
Share on FacebookShare on Twitter

Του Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗ Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Ενα φυτό κατεξοχήν ευλογημένο, όπως θεωρείται ότι είναι το αμπέλι, δεν θα μπορούσε να μην συμπεριλαμβάνεται στις σχετικές με την αγροτική παραγωγή λαϊκές θρησκευτικές τελετουργίες του ελληνικού λαού. Στηναμπελοκαλλιεργητική και οινοπαραγωγική παράδοσή μας, οι αμπελουργοί την ημέρα της εορτής του αγίου Τρύφωνα (1 Φεβρουαρίου), τον οποίο θεωρούσαν προστάτη τους, άναβαν κεριά στον ναό, και μετά τη θεία λειτουργία πήγαιναν στο αμπέλι, έκοβαν τελετουργικά κληματσίδες και τις έριχναν στις τέσσερις γωνιές του αμπελώνα. Επίσης, μια μικρή βέργα τοποθετούσαν και στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

Ως επίσημη θρησκευτική εορτή τους θεωρούσαν και την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6 Αυγούστου), οπότε και άρχιζε ο τρύγος της σοδειάς, που για να είναι τυχερή και άφθονη, έπρεπε να είναι και ευλογημένη από κάποιο εορτολογικό και τελετουργικό ορόσημο. Ιδιαιτέρως θα πρέπει να αναφερθούν εδώ οι λιτανείες που γίνονται με σκοπό την προστασία των αμπελιών κατά την εορτή της Μεσοπεντηκοστής (25 μέρες μετά το Πάσχα) στους αμπελοκαλλιεργητικούς οικισμούς του ελλαδικού χώρου. Μέσω της λιτανείας, που ακολουθεί την πανηγυρική θεία λειτουργία, χαράζεται ένας μαγικοθρησκευτικός κύκλος γύρω από τα αμπέλια, μέσα από τον οποίο θεωρούν ότι δεν θα περάσουν ασθένειες και επιβλαβή έντομα, που θα μπορούσαν να βλάψουν τη σοδειά.

Ο καθηγητής Δ. Σ. Λουκάτος σημειώνει χαρακτηριστικά ότι οι πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης συνέχισαν να τελούν τις λιτανείες αυτές «και στις νέες πατρίδες τους, όπου ανησυχούν πάντα για τα τρυφερά βλαστάρια και τ’ ανθοστάφυλα των αμπελιών τους». Στη βόρεια Θράκη, με βάση το συχνό στην ελληνική λαϊκή λατρεία φαινόμενο της παρετυμολογίας, θεωρούσαν τη Μεσοπεντηκοστή εορτή της Παναγίας, πιστεύοντας ότι αν ράντιζαν με τον αγιασμό της εορτής τα αμπέλια τους, στη διάρκεια των τελετουργικών λιτανειών που προαναφέρθηκαν, θα τα προστάτευαν από τις ασθένειες και τις καταστρεπτικές χαλαζοπτώσεις, ενώ συχνά και κατά τις επικρατούσες συνθήκες, οι λιτανείες έπαιρναν τον χαρακτήρα και της τελετουργικής παράκλησης για τη βροχόπτωση, η οποία θα έσωνε τις καλλιέργειές τους από τον καταστρεπτικό εφιάλτη της ανομβρίας.

Ο ίδιος ο τρύγος έπαιρνε τελετουργικό χαρακτήρα, με διάσπαρτα θρησκευτικά στοιχεία, που φανέρωναν το πανάρχαιο και πρωταρχικό δέσιμο του ανθρώπου με το «ιερό» -για περισσότερες από μία θρησκευτικές παραδόσεις– φυτό της αμπέλου. Από τις σχετικές περιγραφές που διαθέτουμε, καταφαίνεται ότι όχι μόνον η πανηγυρική έναρξη του τρύγου, αλλά και οι πράσινοι γονιμικοί στολισμοί των σπιτιών, ακόμη και τα στεφάνια στα κεφάλια των κοριτσιών, ενείχαν αναμνήσεις του πανάρχαιου διονυσιακού παρελθόντος της περιοχής, που λάμβαναν χαρακτήρα σαφούς γονιμικής και διαβατήριας λαϊκής τελετουργίας. Τελετουργική επίσης ήταν και η μετάληψη των προϊόντων της αμπέλου, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη θεία λειτουργία. Βρισκόμαστε πιθανότατα εδώ ενώπιον ενός αρχέγονου παράλληλου με το ορθόδοξο τυπικού, που αντιστοιχεί στην παλαιότητα των αντιλήψεων για την ιερή σημασία και αξία του αμπελιού και των γεννημάτων του, όπως εκφραζόταν και στο κυρίαρχο προχριστιανικό διονυσιακό παρελθόν του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, καθώς το γνωρίζουμε από τις σχετικές αρχαίες πηγές.

Το αμπέλι θεωρήθηκε ιερό φυτό ήδη από την αρχαιότητα και τη διονυσιακή θρησκεία, πίστη που εξακολούθησε και στα χριστιανικά χρόνια, καθώς από το αμπέλι βγαίνει το κρασί που χρησιμοποιείται στη θεία ευχαριστία, το κεντρικό μυστήριο της χριστιανικής μυστηριακής ζωής, από τους βλαστούς του παρασκευάζονταν τα καρβουνάκια για τη θεία λατρεία και από τους βλαστούς του κατασκευάζονταν παλαιότερα τα ευλογημένα από την Εκκλησία στέφανα του γάμου, των οποίων το σχήμα μιμήθηκαν αργότερα και τα νεωτερικά γαμήλια στέφανα από άλλα υλικά, όπως πλαστικό, μέταλλο, γυαλί κ.λπ.

Η άποψη για το αμπέλι ως ευλογημένο και ιερό φυτό, απαραίτητο δε στοιχείο του καλού παραδοσιακού νοικοκυριού για τον λαό μας, υπάρχει και σε πολλές ελληνικές παραδόσεις, παραμύθια και ευτράπελες διηγήσεις. Και είναι αυτές ακριβώς οι διηγήσεις που εκφράζουν τον βαθύτατο σεβασμό του λαού σε ένα φυτό χρήσιμο και απαραίτητο για την οικιακή οικονομία, τα προϊόντα του οποίου συχνά, στη διάρκεια των αιώνων, συνδέθηκαν με διάφορες θρησκευτικές και λατρευτικές παραδόσεις και πρακτικές.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Πρόσφατα Άρθρα

Η εορτή του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο Τελωνείο Κήπων
Εκκλησία της Ελλάδος

Η εορτή του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο Τελωνείο Κήπων

16 Νοεμβρίου 2026

Με εκκλησιαστική λαμπρότητα εορτάσθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026 η μνήμη του Αγίου ενδόξου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο φερώνυμο...

Read more
Να η λύση των προβλημάτων του κόσμου… Να η πρόταση που αλλάζει την ιστορία
Εκκλησία της Ελλάδος

Να η λύση των προβλημάτων του κόσμου… Να η πρόταση που αλλάζει την ιστορία

16 Νοεμβρίου 2026

Με την τέλεση Αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας υπό του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πειραιώς κ. Σεραφείμ, ξεκίνησαν χθες, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, στον...

Read more
Πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση της Σχολής Γονέων Βόλου
Εκκλησία της Ελλάδος

Πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση της Σχολής Γονέων Βόλου

16 Νοεμβρίου 2026

Σε μια κατάμεστη αίθουσα, με την συμμετοχή γονέων, νέων ζευγαριών , πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, στο Συνεδριακό Κέντρο...

Read more
Κερκύρας Νεκτάριος: «Όπου απουσιάζει ο Θεός, εκεί φυτρώνει το δικαίωμα»
Εκκλησία της Ελλάδος

Κερκύρας Νεκτάριος: «Όπου απουσιάζει ο Θεός, εκεί φυτρώνει το δικαίωμα»

16 Νοεμβρίου 2026

Την Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2026, Η΄ Λουκά, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων, κ. Νεκτάριος, λειτούργησε και ομίλησε...

Read more
Τι μπορούμε να κάνουμε για τους κεκοιμημένους;
Εκκλησία της Ελλάδος

Εκδημία Αρχιμανδρίτου Νικηφόρου Γκουμούτση

16 Νοεμβρίου 2026

Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών μετά θλίψεως αναγγέλλει την εκδημία του μακαριστού Αρχιμανδρίτου κυρού Νικηφόρου (κατά κόσμον Γεωργίου) Γκουμούτση, Εφημερίου του...

Read more
Χειροτονία Διακόνου στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης
Εκκλησία της Ελλάδος

Χειροτονία Διακόνου στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης χοροστάτησε το πρωί στον Όρθρο και στη συνέχεια τέλεσε τη...

Read more
Με την ακολουθία του Αγιασμού ξεκινά τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «Ο Άγιος Δαμιανός»
Εκκλησία της Ελλάδος

Με την ακολουθία του Αγιασμού ξεκινά τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «Ο Άγιος Δαμιανός»

16 Νοεμβρίου 2026

Μια νέα δυνατότητα επικοινωνίας και πνευματικής προσφοράς ανοίγεται για την τοπική Εκκλησία με την έναρξη λειτουργίας του Ραδιοφωνικού Σταθμού «Ο...

Read more
Εσπερινό Κήρυγμα Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας  στο Αγρίνιο
Εκκλησία της Ελλάδος

Εσπερινό Κήρυγμα Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας στο Αγρίνιο

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ζωοδόχου Πηγής Αγρινίου, στο Ιερό Παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026 το...

Read more
Ο εορτασμός του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην ομώνυμο Ιερά Μονή στη Νάξο
Εκκλησία της Ελλάδος

Ο εορτασμός του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην ομώνυμο Ιερά Μονή στη Νάξο

16 Νοεμβρίου 2026

Το πρωί της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου 2026, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος, μετέβη στην πανηγυρίζουσα Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου...

Read more
Σύναξη νέων στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας Άνω Τούμπας
Εκκλησία της Ελλάδος

Σύναξη νέων στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας Άνω Τούμπας

16 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της Κυριακής, 15ης Νοεμβρίου, ο Ποιμενάρχης μας, Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος, πραγματοποίησε ποιμαντική επίσκεψη στο Ενοριακό Πνευματικό Κέντρο...

Read more
Ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος
Εκκλησία της Ελλάδος

Ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος

16 Νοεμβρίου 2026

Μὲ λαμπρότητα καὶ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια τιμήθηκε πανδήμως τὴν Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2026, ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ...

Read more
Έναρξη των Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας
Εκκλησία της Ελλάδος

Έναρξη των Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Βασιλείου Τριπόλεως πραγματοποιήθηκε η έναρξη των φετινών Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και...

Read more
Κυριακή Η’ Λουκά στην Ι. Μ. Αιτωλοακαρνανίας
Εκκλησία της Ελλάδος

Κυριακή Η’ Λουκά στην Ι. Μ. Αιτωλοακαρνανίας

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων, στην τοπική κοινότητα Κάτω Ζευγαράκι, της Αρχιερατικής Περιφέρειας Μακρυνείας χοροστάτησε στην Ακολουθία του Όρθρου...

Read more
Με μεγάλη επιτυχία διεξήχθησαν και τα φετινά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ» στην Ιεράπετρα
Πατριαρχεία - Αυτοκέφαλες Εκκλησίες

Με μεγάλη επιτυχία διεξήχθησαν και τα φετινά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ» στην Ιεράπετρα

16 Νοεμβρίου 2026

Με μεγάλη επιτυχία συνεχίστηκαν και φέτος οι αγώνες στίβου «ΚΔ΄ ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ», που διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη Ιεραπύτνης και Σητείας σε...

Read more
Χειροτονία εις Πρεσβύτερον & Διορισμός νέου Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου στην Ι.Μ. Κορίνθου
Εκκλησία της Ελλάδος

Χειροτονία εις Πρεσβύτερον & Διορισμός νέου Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου στην Ι.Μ. Κορίνθου

15 Νοεμβρίου 2026

Με Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αποστόλου Παύλου Κορίνθου εορτάσθηκε σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, η συμπλήρωση ενός...

Read more

ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης
Κηρύγματα

Πως θα γνωρίσουμε το θέλημα του Θεού

14 Νοεμβρίου 2026

1. Ὅλο κι ὅλο ἡ πνευματική μας ζωή, ἀδελφοί χριστιανοί, εἶναι τό νά ἐφαρμόζουμε σέ κάθε μας πράξη τό θέλημα...

Η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τον ιδρυτή της

Υπάρχει αυτοσωτηρία;

14 Νοεμβρίου 2026
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

14 Νοεμβρίου 2026
Αυλώνος Χριστόδουλος: «Η ΕΛΠΙΔΑ»

Η Χριστιανική ισότητα

16 Νοεμβρίου 2025
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή H΄ Λουκά – Ο «πλησίον» (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

15 Νοεμβρίου 2025
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Καθολικότητα και αυτοθυσία

12 Νοεμβρίου 2022
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Σαμαρείτες – Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Νοεμβρίου 2020
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

14 Νοεμβρίου 2020
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η Εκκλησία είναι το Πανδοχείο που μας προφυλάσσει από τις ενέδρες των ληστών της ψυχής

10 Νοεμβρίου 2019
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

10 Νοεμβρίου 2018
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η αυτοθυσία της αγάπης για τον πλησίον μας

10 Νοεμβρίου 2018
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Το Κήρυγμα της Κυριακής Η΄ Λουκά Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ζιμπάμπουε Σεραφείμ

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

16 Νοεμβρίου 2023
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Ομιλία εις την παραβολήν του καλού Σαμαρείτου (Γερμανός Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Η έννοια του πλησίον

14 Φεβρουαρίου 2016
Next Post
Πανάρετος, ο «άγιος ψάλτης» των Πατρών

Πανάρετος, ο «άγιος ψάλτης» των Πατρών

Θεοφανώ: Η καθηγουμένη με τα οράματα και την απέραντη αγάπη

Θεοφανώ: Η καθηγουμένη με τα οράματα και την απέραντη αγάπη

«Γιατί να πηγαίνουμε κάθε Κυριακή στην εκκλησία;»

«Γιατί να πηγαίνουμε κάθε Κυριακή στην εκκλησία;»

Επίσκεψη της Μαρίας Αντωνίου στον Μητροπολίτη Λαγκαδά

Νέος Αντιπρόεδρος του CEC ο Μητροπολίτης Σουηδίας Κλεόπας

Άρχισε η εκ βάθρων εξωτερική ανακαίνιση του Καθεδρικού Ναού Στοκχόλμης

Poimin.gr © 2023

  • Ταυτότητα
  • Επικοινωνία
  • Όροι Χρήσης
  • Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
  • Πολιτική Cookies
  • Δήλωση Συμμόρφωσης με τη Σύσταση (ΕΕ) 2018/334

Follow Us

No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις

Poimin.gr © 2023

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist