Με λαμπρότητα και κατάνυξη η Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας πανηγυρίζει και εφέτος την ιερά μνήμη του προστάτου και εφόρου της, Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, του Εθνοϊερομάρτυρος και Ισαποστόλου, με επίκεντρο το Θέρμο και την ομώνυμη Ιερά Μονή, που βρίσκεται στην γενέτειρα του μεγάλου Αγίου, το Μέγα Δένδρο.
Το πρωί της Δευτέρας 24 Αυγούστου 2026, στο Καθολικό της Ιεράς Μονής τελέσθηκαν η ακολουθία του Όρθρου και η πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού, με τη συμμετοχή του Πρωτοσυγκέλλου, Αρχιμ. Θεοκλήτου Ράπτη, του Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου, Αρχιμ. Ιωσήφ Ζωγράφου και πολλών Κληρικών της Ιεράς Μητροπόλεως και άλλων Ιερών Μητροπόλεων.
Κηρύσσοντας τον θείο λόγο ο Μητροπολίτης κ. Δαμασκηνός ανέφερε τα εξής: «Από τον Ιερό αυτό τόπο που αποτελεί την αφετηρία της επίγειας ζωής του σήμερα τιμωμένου Αγίου Ενδόξου Ιερομάρτυρος και Ισαποστόλου Κοσμά του Αιτωλού, η καρδιά, η ψυχή και η διάνοιά μας, αναπέμπει ένα ερώτημα. Τί σε ονομάσωμεν Άγιε; Χρειάζονται όντως, να του αποδοθούν πολλά ονόματα προκειμένου να προσδιορίσουν τα χαρίσματα, με τα οποία τον καταστόλισε η χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Όσιος, Ιερεύς, Ισαπόστολος, Κήρυκας, Φωτιστής, Μάρτυρας! Μοιάζει ο Άγιος Κοσμάς με ένα πολύεδρο αδάμαντα, του οποίου όποια πλευρά και αν παρατηρήσουμε, μόνο φως και λαμπρότητα θ΄ ατενίσουμε. Σε όποια διάσταση του ανθρώπινου βίου και αν τοποθετήσουμε τον Άγιο Κοσμά, θα διαπιστώσουμε ότι ο λόγος του έχει να προσφέρει ωφέλεια. Τρείς αιώνες μετά το Μαρτύριο του η δράση και οι διδαχές του παραμένουν επίκαιρα για τη θρησκευτική, πνευματική και κοινωνική ζωή.
Από αυτόν τον τόπο, που καυχάται εν Χριστώ, διότι υπήρξε η επίγεια πατρίδα του, αναχώρησε απλός, ταπεινός, σκλάβος των Τούρκων και εισήλθε στην πολιτεία του Αγίου Όρους, με πνεύμα μαθητείας στην ησυχαστική ζωή. Από εκεί εξήλθε ελεύθερος εν Χριστώ, για να διδάξει και να παραδώσει στους υπόδουλους αδελφούς, αυτό που παρέλαβε, την γνήσια Ορθόδοξη πίστη. Ο πρώτος βιογράφος του, Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, πληροφορεί ότι είχε λάβει σπουδαία θύραθεν παιδεία, φοιτώντας στην Αθωνιάδα Σχολή, που δεν υστερούσε, την εποχή εκείνη, σε τίποτα από τα μεγάλα Πανεπιστήμια της Δύσης, αφού πέραν των θεολογικών μαθημάτων, διδάσκονταν αρχαία ελληνικά, ξένες γλώσσες και θετικές επιστήμες από περίφημους διδασκάλους .
Ο ευρωπαϊκός χώρος, την περίοδο αυτή, μοιάζει με ένα εργαστήριο πολιτικών, κοινωνικών και επιστημονικών διεργασιών. Τα πάντα αλλάζουν, τα πάντα αμφισβητούνται και οι ελεύθεροι ευρωπαϊκοί λαοί, γεύονται τους καρπούς της διανόησης και του διαφωτισμού. Η αρχαιοελληνική σοφία και φιλοσοφική σκέψη, φωτίζει ξανά τη Δύση και ένα καθολικό αίτημα διατυπώνεται, να τεθεί ο άνθρωπος στο κέντρο της ζωής και να αποκτηθούν ατομικά δικαιώματα, να υπάρξει δικαιοσύνη, ισότητα και αδελφοσύνη. Όλοι συμφωνούν επί της αρχής, αλλά το δυσεπίλυτο ερώτημα, που εκκινεί ήδη από την εποχή του Σταγειρίτη φιλοσόφου, είναι ποιό θα είναι το πρότυπο του σοφού ανθρώπου, που θ’ αποτελέσει το κέντρο όλων των ανωτέρω.
Την ίδια στιγμή, στον ελληνικό χώρο, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Το σκοτάδι της σκλαβιάς και της βαρβαρότητας κυριαρχεί. Ο ελληνισμός μόλις και μετά βίας επιβιώνει. Τα έργα των ξένων περιηγητών, που αποτελούν αντικειμενικές μαρτυρίες και αιώνια ιστορικά μνημεία, διεκτραγωδούν την δεινή κατάσταση των Ελλήνων. Αν εξαιρέσει κανείς κάποιες, ελάχιστες αστικές περιοχές, στην υπόλοιπη Ελλάδα κυριαρχεί η έλλειψη σχολείων, αυξάνονται διαρκώς οι εξισλαμισμοί και η τουρκική βαναυσότητα επιδεινώνεται μετά την εξέλιξη των Ορλωφικών.
Η έξοδος του Αγίου Κοσμά, κατ’ αυτή τη στιγμή και οι περιοδείες του ανά την Ελλάδα μόνο ως πρόνοια και σχέδιο του θεού μπορούν να κατανοηθούν. Την ώρα που η Δύση στρέφει τις ελπίδες της στο διαφωτισμό, για μια καλύτερη ζωή, η υπόδουλη Ελλάδα βιώνει το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος. Οι διδαχές του Αγίου Κοσμά, κατά τις περιοδείες του, αφυπνίζουν τις ψυχές των χριστιανών. Παρόλο που βασίζονται αποκλειστικά και μόνο στο ευαγγέλιο και στους βίους των Αγίων λαμβάνουν προεκτάσεις κοινωνικές. Καλλιεργούν την ομόνοια και την ενότητα των Ελλήνων. Αποσοβούν τις αντεκδικήσεις, καλυτερεύουν τη θέση της γυναίκας μέσα στην οικογένεια και την κοινωνία. Καλούν τους ανθρώπους να απομακρυνθούν από δεισιδαιμονίες και προλήψεις. Κυρίως όμως, τονίζουν μετ επιτάσεως, την ανάγκη τα παιδιά να βγουν από το περιθώριο της κοινωνικής ζωής και να μορφωθούν, έστω με τα στοιχειώδη γράμματα. Ζητούμενα, για την επίτευξη των οποίων, ακόμη και σήμερα οι κοινωνίες διεξάγουν αγώνες, ο Άγιος Κοσμάς τα μετέβαλε σε δεδομένα μέσα από τον αγαπητικό και θεόπνευστο λόγο.
Την ώρα που το σχοινί του μαρτυρίου, περιέσφιγγε τον τράχηλο του Αγίου Κοσμά, ο ελληνισμός άρχιζε δειλά δειλά να λύει τα δεσμά της σκλαβιάς, αφού τα εκατοντάδες σχολεία που είχε ιδρύσει, καθιστούσαν μια ολόκληρη γενιά ικανή να διαβάζει να μελετά και να μεταλαμπαδεύει την ελληνική γλώσσα. Όταν στο πρόχειρο ικρίωμα του δένδρου, ο Ισαπόστολος άφηνε την τελευταία πνοή του, η Ελλάδα άρχιζε και πάλι να αναπνέει, με την ελπίδα του ποθουμένου, που είχε αριστοτεχνικά εμφυσήσει στις καρδιές τους.
Όσο και αν ο χρόνος κυλάει και οι εποχές παρέρχονται, οι ομοιότητες παραμένουν. Στην εποχή του Αγίου Κοσμά, η Δύση πάλευε να καταστήσει τον άνθρωπο κέντρο των επιστημών, των τεχνών, των γραμμάτων, να καθιερώσει τη δικαιοσύνη, την ισότητα την ελευθερία. Ο Άγιος Κοσμάς παρόλο που ήταν γνώστης των φιλοσοφικών ρευμάτων της εποχής του και μέτοχος των επιστημονικών εξελίξεων, εκκίνησε από μια αντίστροφη πορεία. Προσπάθησε να καταστήσει κέντρο των υποδούλων το πρόσωπο του θεανθρώπου Ιησού Χριστού. Είχε προσωπική εμπειρία του Χριστού, γνώριζε ότι είναι το αιώνιο πρότυπο του ανθρώπου. Αυτό παρουσίασε στους χριστιανούς και πέτυχε το στόχο του.
Στην εποχή μας, οι άνθρωποι ακόμη αναζητούν το σωστό ανθρώπινο πρότυπο. Πολλά φιλοσοφικά ρεύματα μίλησαν για τον λογικό άνθρωπο, τον υπεράνθρωπο, τον μετάνθρωπο κ.ο.κ. Η Εκκλησία μας, έχει τη λύση στην αναζήτηση, προτείνοντας το πρόσωπο του Χριστού. Ένα πρόσωπο, στο οποίο όταν ακουμπά κάποιος, συναντά το φωτισμό, την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την πρόοδο, την αγάπη. Όλα εκείνα που αναζητά ο άνθρωπος κάθε εποχής. Δεν είναι δυνατόν σήμερα, το πρόσωπο του Χριστού να μην ελκύει τον άνθρωπο. Το ζητούμενο είναι η ανεύρεση προσωπικοτήτων σαν τον Άγιο Κοσμά, που θα πραγματοποιήσουμε μια παρόμοια έξοδο με τη δική του. Όπως ο Άγιος Κοσμάς, που αφού πρώτα βίωσε και έζησε το Χριστό, στη συνέχεια εξήλθε από την ησυχία του, για να γνωρίσει το πρόσωπο αυτό στους αδελφούς του. Μη διστάσουμε οι χριστιανοί από όποια θέση και αν βρισκόμαστε μέσα στην Εκκλησία, στην παιδεία, στην κοινωνία να προτείνουμε στο δοκιμαζόμενο κόσμο το αιώνιο πρότυπο του Θεανθρώπου Χριστού. Ο Άγιος Κοσμάς μας διδάσκει τον τρόπο λέγοντας: «ήθελα, αδελφοί μου, να ανέβω σε ένα υψηλό μέρος, να φωνάξω δυνατά να με ακούσει όλος ο κόσμος ότι ο Χριστός είναι η ζωή των πάντων» και εγώ ως Επίσκοπος και πατέρας σας, σας διαβεβαιώ, ότι τελικά αυτός ο κόσμος, δεν είναι τόσο αφιλόξενος για το Χριστό, αρκεί εμείς οι Χριστιανοί να τον παρουσιάσουμε «καθώς εστί».
Το πρόσωπο του Χριστού, σήμερα, είναι απαραίτητο για τη συνοχή της οικογένειας καθώς υπήρξε το ανυπέρβλητο πρότυπο πατέρα, αδελφού και συντρόφου. Αρκεί οι γονείς να μιμηθούν αυτό το πρότυπο και είναι βέβαιο ότι θα μεγαλώσουν παιδιά με ψυχική ισορροπία, θάρρος για τη ζωή και τις αξίες.
Η νεότητά μας, όσο και αν μοιάζει απομονωμένη και περίκλειστη στα τείχη της ψηφιακής επικοινωνίας, διαθέτει από τη φύση της αλτρουιστική διάθεση. Όταν γνωρίσει την απεριόριστη αγάπη του Χριστού και την θυσιαστική κένωσή του για τον κάθε άνθρωπο θα θελήσει να τον μιμηθεί, θα μισήσει κάθε μορφή βίας και απαξίωσης του ανθρώπου και θα μεταβληθεί στην αιχμή του δόρατος, στον αγώνα για μια πιο ανθρώπινη κοινωνία.
Εκεί όμως που έχει να προσφέρει τη μεγαλύτερη ωφέλεια το πρόσωπο του Χριστού, είναι η παιδεία μας και η εκπαίδευση. Αν προσπελάσουμε όλες εκείνες τις συντηρητικές φωνές που προσπαθούν ν απομακρύνουν τη διδασκαλία του Χριστού από το χώρο της παιδείας, θα διαπιστώσουμε πόση ισορροπία μπορεί να επιφέρει στις επιστήμες η χριστιανική διδασκαλία. Έχουμε άλλωστε ζωντανά παραδείγματα όπως ο Άγιος Λουκάς ο Ιατρός και ο Άγιος Νεκτάριος που βίωναν ζωντανά τη σχέση τους με το Χριστό χωρίς αυτό να τους εμποδίσει να γίνουν διαπρεπείς επιστήμονες. Αντιθέτως, ο συνδυασμός αυτός που τους έκανε να μεταβάλλουν την επιστήμη τους σε διακονία προς τον άνθρωπο.
Όποιος πορεύεται με το πρόσωπο του Χριστού γίνεται ζωντανή του εικόνα, όσες δυσκολίες συναντά μέσα στην κοινωνία δε μεταβάλλεται σε φοβικό άνθρωπο που απομονώνεται αλλ’ αντιλαμβάνεται το καθήκον του. Αυτό ήταν που οδήγησε τον Άγιο Κοσμά στην επιτυχία, δεν έμεινε αδιάφορος αλλά τον κατέτρωγε η κατάσταση των αδελφών του. Δεν έμεινε σε μια στείρα κριτική, αντιθέτως, βασάνισε τη σκέψη του και ζήτησε από το Θεό να τον φωτίσει με ποιο τρόπο μπορούσε να φανεί ωφέλιμος, έθεσε τον εαυτό του με ταπείνωση στη διάθεση της εκκλησίας.
Ας θελήσουμε και εμείς σήμερα να μιμηθούμε αυτόν τον σπουδαίο Άγιο, η μεγαλύτερη τιμή γι αυτόν είναι να αντιληφθούμε ο καθένας από τη θέση που βρίσκεται ,το καθήκον μας. Ν αγαπήσουμε περισσότερο το Θεάνθρωπο Χριστό, να του δοθούμε ολοκληρωτικά και ν ανοιχθούμε στον κόσμο με γνήσια χριστιανική αγάπη και την ελπίδα ότι έχουμε τη δυνατότητα ο καθένας με τις δυνάμεις του να ωφελήσει και όχι να βλάψει, να διορθώσει και όχι να κρίνει, να αγαπήσει και όχι ν απομονωθεί. Είθε με τις πρεσβείες του Αγίου Κοσμά, αυτό να γίνει πραγματικότητα και να αισθανθούμε μέσα στην καρδιά μας ότι και εμείς αποτελέσαμε μέρος της πνευματικής αναγέννησης της Εκκλησίας μας, της οικογένειάς μας, της νεότητας μας, της πατρίδας μας. Αμήν!».
Πριν την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας αναφέρθηκε στην Ιερά Μονή του Αγίου Κοσμά, που κάθε χρόνο γίνεται το επίκεντρο της εορτής του Προστάτου της Ιεράς Μητροπόλεώς μας και υποδέχεται τους προσκυνητές, όχι μόνο για να τους αναπαύσει, αλλά και για να τους προσφέρει προς προσκύνηση τον αδαπάνητο θησαυρό που κατέχει, τα χαριτόβρυτα ιερά λείψανα του Αγίου Κοσμά και την Ιερά και Θαυματουργό Εικόνα του.
Ευχαρίστησε ιδιαιτέρως τον Πρωτοσύγκελλο, Αρχιμ. Θεόκλητο Ράπτη και τον Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο, Αρχιμ. Ιωσήφ Ζωγράφο για την μέριμνά τους στην προετοιμασία της φετινής πανηγύρεως, καθώς και όλους όσοι συνέδραμαν στο έργο αυτό. Ευχαρίστησε τους χορούς των ιεροψαλτών που απέδωσαν με θαυμάσιο τρόπο την ιερά υμνογραφία της εορτής, τους εκπροσώπους των τοπικών αρχών, με πρώτο τον κ. Δήμαρχο Θέρμου, τους εκπροσώπους των Σωμάτων Ασφαλείας, αλλά και τους εκατοντάδες προσκυνητές που συρρέουν από χθες στην Ιερά Μονή και με ευλάβεια προσκυνούν την θαυματουργό Εικόνα του Αγίου Κοσμά και τα χαριτόβρυτα λείψανά του. Ευχήθηκε σε όλους υγεία, δύναμη πνευματική πρόοδο και προκοπή με τις πρεσβείες και την μεσιτεία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.
Στην Θεία Λειτουργία συμμετείχαν ο Δήμαρχος Θέρμου κ. Σπυρίδων Κωνσταντάρας, εκπρόσωποι των Δημοτικών και τοπικών αρχών, εκπρόσωποι των Σωμάτων Ασφαλείας και πλήθος πιστών Χριστιανών.
Αμέσως μετά, στο Αρχονταρίκι της Ιεράς Μονής προσφέρθηκε το καθιερωμένο μοναστηριακό κέρασμα και στη συνέχεια ακολούθησε επίσκεψη στο χωριό Μέγα Δένδρο, στον χώρο όπου σώζονται τα θεμέλια της πατρικής οικίας του Αγίου Κοσμά. Εκεί τελέσθηκε δέηση από τον Μητροπολίτη κ. Δαμασκηνό, παρουσία των τοπικών αρχών.
Στη συνέχεια ο Σεβασμιώτατος παρέστη και απηύθυνε χαιρετισμό στα Εγκαίνια της μόνιμης Έκθεσης Ζωγραφικής του Θερμίου λαϊκού ζωγράφου Νώντα Ρεντζή με θέμα: «Εθνική Παλιγγενεσία» που αποτελούσε συνδιοργάνωση με το Δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου. Τα Εγκαίνια πραγματοποίησε ο τέως Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Προκόπιος Παυλόπουλος, ο οποίος στη συνέχεια απηύθυνε επετειακή ομιλία.
Το μεσημέρι, ο Ποιμενάρχης μας κ. Δαμασκηνός επισκέφθηκε την Ιερά Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου Μυρτιάς Τριχωνίδος και τέλεσε Τρισάγιο επί του τάφου του μακαριστού Προκατόχου του, Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κυρού Κοσμά, ευχόμενος υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του.
