Γράφει ο Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Αν κανείς παρακολουθήσει τα ηλεκτρονικά πρακτορεία εκκλησιαστικών ειδήσεων, ιδίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, θα διαπιστώσει ότι είναι πολλές και ολοένα αυξανόμενες οι πολιτισμικές δράσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας, κυρίως σε επίπεδο ενοριών και Μητροπόλεων. Με αφορμή τοπικά πανηγύρια, εορτές αγίων, αλλά και λήξεις κατασκηνωτικών περιόδων ή των εργασιών κύκλων μελέτης της Αγίας Γραφής κ.λπ. συνήθως διοργανώνονται πολιτισμικές εκδηλώσεις, οι οποίες κατά κανόνα χαρακτηρίζονται από κοινή τυπολογία: ομιλίες πνευματικού ή ιστορικού περιεχομένου, παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια, προσφορά κερασμάτων.

Σε σπανιότερες περιπτώσεις αυτά διανθίζονται με χορωδίες βυζαντινής και παραδοσιακής μουσικής, εκθέσεις βιβλίων και αγορές με ποικίλα εκκλησιαστικά και άλλα είδη ευσεβείας, εκθέσεις αγιογραφίας ή έργων που παράγονται σε καλλιτεχνικά εργαστήρια τα οποία η κάθε ενορία διατηρεί στη διάρκεια του χρόνου κ.τ.ό. Σε κάθε όμως περίπτωση η ποικιλία των μορφών και η αντίστοιχη θεματολογία είναι περιορισμένες σε άξονες που η Εκκλησία θεωρεί προνομιακά πεδία της δράσης της, και ενίοτε έτσι πράγματι είναι.

Χαρακτηριστική εν προκειμένω είναι η περίπτωση του λαϊκού πολιτισμού και των πλέον εμβληματικών εκδηλώσεών του, όπως είναι οι ενδυμασίες, τα τραγούδια και οι χοροί. Ενός πολιτισμού τον οποίο διάφοροι εκκλησιαστικοί παράγοντες και ανάλογοι πολιτισμικοί οργανισμοί θεωρούν οικείο και διαχειρίσιμο, καθώς και στις ελληνορθόδοξες κοινότητες του παρελθόντος παραπέμπει, αλλά και συναισθηματική αποδοχή έχει από μεγάλο μέρος του κοινού τέτοιων εκδηλώσεων, δεδομένου ότι παραπέμπει συμβολικά στα χρόνια της παιδικής ηλικίας καθενός και στις εκδηλώσεις αυτού που αναγνωρίζει ως «μικρή» ή «ιδιαίτερη» πατρίδα του, ώστε να ανακαλεί νοσταλγικές μνήμες και να αποτελεί τη βάση ανάλογων συναισθηματικού τύπου αντιδράσεων.

Εκείνο όμως που θα μπορούσε κανείς πρόχειρα να παρατηρήσει είναι ότι μεγάλο μέρος της αποτελεσματικότητας και της απήχησης που θα μπορούσαν να έχουν τέτοιες εκδηλώσεις ακυρώνεται λόγω της άκρατης γραφικότητας και του ερασιτεχνισμού που κατά κανόνα τις χαρακτηρίζει. Για να αναπαρασταθούν σκηνικά κομμάτια και εκδηλώσεις παλαιότερων μορφών του παραδοσιακού πολιτισμού δεν αρκούν καλές προθέσεις, εθελοντικές προσφορές και συναισθηματικές εξάρσεις. Χρειάζεται επίσης γνώση και εμπειρία, επαγγελματισμός -χωρίς αυτό απαραίτητα να συνεπάγεται και την καταβολή χρηματικών αμοιβών- και απουσία γραφικότητας, η οποία απλοποιεί και ταυτοχρόνως υπονομεύει τα πράγματα.

Φοβάμαι ότι παρόμοιες εκδηλώσεις δίνουν, κατά κανόνα, λάθος μηνύματα σε όσους τις παρακολουθούν, καθώς εγκλωβίζουν τα δεδομένα του παραδοσιακού πολιτισμού στα πλαίσια ενός επαρχιωτικού εθνοκεντρισμού, αν και υπάρχουν ευάριθμες λαμπρές εξαιρέσεις που δικαιώνουν πράγματι τον κόπο και τις προθέσεις των διοργανωτών τους. Και τούτο επειδή όσοι τις παρακολουθούν φεύγουν από αυτές συγκινημένοι ίσως, αλλά καθόλου σοφότεροι ως προς τι είναι τελικά ο πλήρως στις μέρες μας συμβολοποιημένος παραδοσιακός πολιτισμός, ποιες οι συνισταμένες και ποιο το ουσιαστικό του μήνυμα για την πολύπαθη εποχή μας.

Κατεξοχήν αυτό συμβαίνει και με τη χρήση δήθεν παραδοσιακών ενδυμασιών -στην πραγματικότητα πρόκειται για κακής ποιότητας και από ευτελή υλικά συνήθως αντίγραφα- για την παρουσία των οποίων σε ποικίλες εκκλησιαστικές πομπές και τελετουργίες έχουμε γράψει κατά το παρελθόν ειδικά άρθρα. Ο τρόπος που παρουσιάζονται αποτελεί μια «καθαγιασμένη» προβολή αντιγράφων των «καλών», των επίσημων φορεσιών, χωρίς καμία δυνατότητα να προωθηθεί η γνώση όσων παρακολουθούν για την πραγματική υπόσταση, τη λειτουργικότητα και τη μορφολογία τους. Και αυτό, ενώ υπάρχουν πολλοί και γνωστοί ευρέως τρόποι για να οργανωθεί η εκδήλωση χωρίς να είναι επιστημονική ή ακαδημαϊκή, αλλά με περίσκεψη και πρόγραμμα, ώστε πίσω από το ψυχαγωγικό και το θεαματικό να παρέχει, σε δεύτερο επίπεδο, και πληροφοριακό υλικό. Και υπάρχουν ειδικοί άνθρωποι, με σπουδές στους τρόπους διαχείρισης της παράδοσης που μπορούν να προσφέρουν τις σχετικές συμβουλές τους, αρκεί να αναζητηθούν και να τους δοθεί λόγος και βήμα σχετικό.

Χρειάζεται λοιπόν, πέρα από την καλή διάθεση, και γνώση και εμπειρία. Και μόνο έτσι οι εκκλησιαστικές πολιτισμικές εκδηλώσεις θα μπορέσουν να ξεφύγουν από τα όρια του γραφικού, για να δικαιώσουν τα οράματα των εμπνευστών και των συντελεστών τους.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Οι ευσεβείς Θεσσαλονικείς τίμησαν τον Ιδρυτή της Εκκλησίας τους στα Κάστρα της Άνω Πόλης

Ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β΄, με την άδεια και ευλογία του Παναγιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Ανθίμου, ιερούργησε σήμερα το πρωί στον Ιερό Ναό του...

Ο Φθιώτιδος Συμεών στις φυλακές Δομοκού

Στο Γενικό Κατάστημα Κράτησης Δομοκού μετέβη σήμερα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Συμεών κατόπιν προσκλήσεως του Διευθυντού του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας Φυλακών κ. Νικολάου...

Εξάμηνο Μνημόσυνο Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμά

Με τη συμπλήρωση έξι μηνών από την εκδημία του Ποιμενάρχου μας, Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κυρού Κοσμά, την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022 στον Ιερό...

Φθιώτιδος Συμεών: «Έχουμε αγάπη; Έχουμε τα πάντα!»

Με λαμπρότητα εορτάσθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος  η Ιερά μνήμη των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, με τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Φθιώτιδος κ. Συμεών...

Η εορτή των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην Ελευθερούπολη

Με εκκλησιαστική τάξη και λαμπρότητα εορτάσθηκε και φέτος με λατρευτικές εκδηλώσεις η Μνήμη των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο ομώνυμο παρεκκλήσιο της Ελευθερούπολης...

Ἡ Σύναξις τῶν Ἁγίων ἐνδόξων καὶ πανευφήμων Ἀποστόλων τῶν ΙΒ’

Τὴν ἡμέρα αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει μὲ ξεχωριστὴ λαμπρότητα τὴ Σύναξη τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων. Βεβαίως ὑπάρχουν καὶ οἱ μνῆμές τους σὲ διάφορες ἡμερομηνίες τοῦ...

Η εορτή των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην Ι.Μ.Αιτωλίας και Ακαρνανίας

Με λαμπρότητα εορτάσθηκε η μνήμη των αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, σε όλους τους Ιερούς Ναούς που τιμώνται...

Η εορτή των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην Ι.Μ. Λαγκαδά

Μέσα σε μία πανηγυρική ατμόσφαιρα τελέσθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 29 Ιουνίου ε.έ., ο μεθεόρτιος Πανηγυρικός Αρχιερατικός Εσπερινός με τον οποίον και κορυφώθηκαν οι...

Με λαμπρότητα τελέσθηκε η πανήγυρις των πολιούχων των Γιαννιτσών Αποστόλων Πέτρου και Παύλου

Με λαμπρότητα τελέσθηκε η πανήγυρις των πολιούχων της πόλεως των Γιαννιτσών, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον ομώνυμο ιερό ενοριακό ναό προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου...

Εσπερινός στον Ιερό Βράχο του Αρείου Πάγου σε ανάμνηση του κηρύγματος του Αποστόλου των Εθνών Παύλου

Για ακόμη μια χρονιά τελέσθηκε ο Μέγας Πανηγυρικός Εσπερινός στον Ιερό Βράχο του Αρείου Πάγου σε ανάμνηση του κηρύγματος του Αποστόλου Παύλου. Μεγάλη απουσία του...

Με τη συμμετοχή Αρχιερέων των Ορθοδόξων Πατριαρχείων και Αυτοκεφάλων Εκκλησιών τα αποκαλυπτήρια του μνημείου των Ηρωΐδων Αγίων Γυναικών της...

Την Τετάρτη 29 Ιουνίου το μεσημέρι πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ΚΗ΄ Παυλείων, τα αποκαλυπτήρια του μνημείου των Ηρωΐδων Αγίων Γυναικών και παίδων της Αράπιτσας...

Πολυαρχιερατικό Συλλείτουργο για τον ιδρυτή της Εκκλησίας των Βεροιέων

Την Τετάρτη 29 Ιουνίου το πρωί στον πανηγυρίζοντα παλαιό Ιερό Μητροπολιτικό Ναό των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Παύλου και Πέτρου Βεροίας τελέστηκε με λαμπρότητα Πολυαρχιερατικό...

Λόγος στούς Δώδεκα Ἀποστόλους

Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου Αδελφοί και πατέρες, ιδού τα εμφορώτατα κλήματα της αγίας και αθάνατης και αποτελούσης την αρχή της ζωής αμπέλου, που είναι ο...

Πανήγυρις Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στον Βαθύκαμπο Άρτης

Την Τετάρτη 29 Ιουνίου 2022, το πρωΐ, στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον Βαθύκαμπο Άρτης, ελειτούργησε ο Σεβασμιώτατος...

«Στα βήματα του Αποστόλου Παύλου» Η εορτή του Πολιούχου και Φωτιστού της Πρωταποστολικής Εκκλησίας της Ι.Μ. Φιλιππων

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα πραγματοποιήθηκε ο εφετινός εορτασμός του Αγίου Αποστόλου Παύλου στην πόλη της Καβάλας, η οποία εορτάζει και τα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» της, στον πανηγυρίζοντα...