Ο μητροπολίτης Ξάνθης κ. Παντελεήμων πάντα υπερασπιζόταν με θάρρος τις θέσεις του. Ποτέ δεν κρύφθηκε πίσω από πρέπει και ίσως, και για τον λόγο αυτό θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα στελέχη της Εκκλησίας. Και αυτόν τον καθαρό του λόγο μεταφέρει στους αναγνώστες της «Κιβωτού» σε μία εκ βαθέων συνέντευξη.
-Ποιο είναι το σημαντικότερο έργο που επιτελεί η Μητρόπολη αυτή την περίοδο;
Ολες οι ιερές Μητροπόλεις διακονούν με διάφορους τρόπους τον άνθρωπο, ώστε αυτός να επιτύχει τον σκοπό της υπάρξεώς του, που δεν είναι άλλος από την αγιότητα. Φυσικά εκτός από αυτόν τον γενικότερο στόχο, υπάρχουν και οι επί μέρους στόχοι. Ετσι κατά την παρούσα περίοδο, η Ιερά Μητρόπολις Ξάνθης έχει θέσει ως στόχο να θέσει σε 24ωρη λειτουργία από τον προσεχή Σεπτέμβριο, τη Μονάδας Φροντίδας Ηλικιωμένων «Ο Αγιος Παντελεήμων», ώστε να αντιμετωπισθεί κατά το εφικτό το οξύ για την πατρίδα μας πρόβλημα της φροντίδας της τρίτης ηλικίας.
-Ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα, κατά τη γνώμη σας, για την περιοχή σας;
Κάθε ακριτική περιοχή αντιμετωπίζει πολλά και ποικίλα προβλήματα και η Ξάνθη δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Φρονούμε όμως ότι μεταξύ όλων των προβλημάτων εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σπουδαιότητα και επείγει ως προς την αντιμετώπισή του είναι το δημογραφικό πρόβλημα. Η κοινωνία μας γηράσκει, οι γενεές δεν αναπληρώνονται και η ύπαιθρος έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί από τον ενεργό πληθυσμό. Οι συνέπειες του δημογραφικού προβλήματος για μία ακριτική περιοχή όπως η δική μας, είναι αυτονόητο πως δεν είναι μόνον οικονομικές.
-Ολοι μιλούν για μεγάλη κοινωνική κρίση. Πόσο έχει επηρεάσει αυτή την Εκκλησία;
Στις παραδοσιακές κοινωνίες η Εκκλησία και η κοινωνία ταυτίζονταν. Σήμερα, στη μετανεωτερική εποχή η Εκκλησία αποτελεί ένα από τα στοιχεία που συγκροτούν την κοινωνία. Σε κάθε περίπτωση όμως η Εκκλησία δρα εντός της κοινωνίας, οπότε δεν μπορεί να μένει ανεπηρέαστη από την κοινωνική κρίση. Προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η κοινωνική κρίση κέντρισε τα αντανακλαστικά του εκκλησιαστικού σώματος ώστε οι Ιερές Μητροπόλεις, οι Ενορίες αλλά και οι Ιερές Μονές να δραστηριοποιηθούν περισσότερο στον τομέα της φιλανθρωπικής μέριμνας και μάλιστα να ανανεώσουν το φιλανθρωπικό έργο με νέες δομές, όπως είναι τα Κοινωνικά Φροντιστήρια, Ιατρεία, Φαρμακεία, Παντοπωλεία κλπ, που είναι φιλανθρωπικές δομές οι οποίες προέκυψαν μέσα από την ανάγκη αντιμετώπισης των κοινωνικών προβλημάτων.
-Δεν είναι λίγοι αυτοί που κατηγορούν την Εκκλησία ότι δεν αφουγκράζεται τα προβλήματα της νεολαίας.
Δεν είναι σημερινή αυτή η κατηγορία. Πάντοτε η σχέση της Εκκλησίας με τη νεολαία ήταν μία «δύσκολη» σχέση. Ακόμη και στα κείμενα του 4ου μ.Χ. αιώνα, που θεωρείται ο «χρυσός αιώνας» της Εκκλησίας, αν διαβάσετε, θα δείτε και εκεί την ίδια αγωνία. Δε νομίζω όμως ότι η νεολαία είναι έξω και μακριά από την Εκκλησία. Απεναντίας έχω την αίσθηση ότι η νεολαία σήμερα ζει την εκκλησιαστική ζωή με μεγαλύτερη αυθεντικότητα και ειλικρίνεια απ’ ότι παλαιότερα. Την Τετάρτη 5 Ιουνίου τελέσαμε τη Θεία Λειτουργία για τους υποψηφίους των Πανελλαδικών Εξετάσεων και ο Καθεδρικός Ναός ήταν κατάμεστος. Τα παιδιά μας συμμετέχουν στις Κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως κατά εκατοντάδες. Επίσης τα στελέχη της Κατασκήνωσης, νέοι φοιτητές και φοιτήτριες, αποτελούν ένα δυναμικό τμήμα της τοπικής μας Εκκλησίας. Δεν αγνοούμε βέβαια πως οι ηλικίες από 20 έως 35 ετών έχουν κάπως χαλαρή σχέση με την Εκκλησία. Ομως αυτό δεν μας αφήνει αδιάφορους. Ετσι η Μητρόπολή μας φέτος, από 26 έως 28 Ιουλίου θα φιλοξενήσει το 2ο Πανελλήνιο Επιστημονικό-Επιμορφωτικό Συνέδριο Νέων με θέμα «Πίστη, Υπαρξη και Σχέση», γεγονός που αφορά ακριβώς νέους αυτών των ηλικιών.
-Ποια είναι η γνώμη σας για τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης;
Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, όπως έχει χαρακτηριστικά επισημάνει με καίριο άρθρο του στο περιοδικό Foreign Affairs ήδη από το 2017 ο γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας Niall Ferguson, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία «Ψευδοπροφητεία» (Niall Ferguson: The false Prophecy of Hyperconnection. How to survive the Networked Age), η οποία υπόσχεται την ψευδαίσθηση της σχέσης. Αν έχει δίκιο στη συλλογιστική του (τα πράγματα φαίνεται να τον δικαιώνουν τραγικά), τότε εμείς δεν έχουμε παρά να προτρέψουμε τους πιστούς να κάνουν καλή χρήση αυτών των μέσων και όχι κατάχρησή τους. Χρειάζεται και εδώ ένα ασκητικό φρόνημα και μία ασκητική χρήση των μέσων αυτών. Προσωπικά δεν τα χρησιμοποιώ καθόλου.
-Πρέπει η Εκκλησία να έχει λόγο στα εθνικά θέματα;
Σίγουρα το πολίτευμα της Εκκλησίας «εν ουρανοίς υπάρχει». Oμως η Εκκλησία ζει μέσα στον κόσμο και ασφαλώς την αφορούν όλα εκείνα που είναι κρίσιμα για τη ζωή του κόσμου. Τα εθνικά θέματα είναι ίσως τα κρισιμότερα θέματα στη ζωή ενός λαού. Θα πρέπει δε να θυμίσουμε, ειδικότερα σε σχέση με τον ελληνικό λαό, ότι ο λαός μας έζησε πολλούς αιώνες χωρίς να έχει δικό του κράτος, είχε όμως πάντα την Εκκλησία του. Ενταγμένος στην εκκλησία ο Eλληνας διατήρησε την ταυτότητά του. Επομένως από τη στιγμή που ο Eλληνας είναι ταυτοχρόνως πολίτης της Ελλάδας και μέλος της Εκκλησίας, ασφαλώς και η Εκκλησία έχει λόγο στα εθνικά θέματα, ως Κιβωτός του έθνους. Το αν ο λόγος της Εκκλησίας γίνεται σεβαστός και εισακούεται είναι μία άλλη υπόθεση…
-Κάποιοι επιμένουν ότι θα πρέπει να εκσυγχρονιστεί η Εκκλησία και…η κοινωνία σε θέματα όπως είναι η υποδοχή εικόνων ή του Αγίου Φωτός. Ποια η θέση σας;
Διαβάζω στην «Κιβωτό» τα άρθρα του έγκριτου Καθηγητού κ. Βαρβούνη για τη σταδιακή μετεξέλιξη της λαϊκής ευσέβειας στη χώρα μας και συμφωνώ με τις παρατηρήσεις του ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία υπερβολή σε ό,τι αφορά την πραγματοποίηση Λιτανειών και Πανηγύρεων με αφορμή την Πρόσκληση για την Ελευση Ιερών Εικόνων ή Αγίων Λειψάνων, όχι μόνο από περιοχές της Ελλάδος, αλλά και από το εξωτερικό (Ρωσία, Ιταλία κλπ). Ισως στο ζήτημα αυτό θα πρέπει να είμαστε όλοι μας, και εγώ μαζί, περισσότερο φειδωλοί. Αναφορικά τώρα με το ζήτημα της υποδοχής του Αγίου Φωτός θα πρέπει να δούμε την ουσία του πράγματος: πιστεύουμε στην Ανάσταση του Χριστού και στην Ανάσταση του Ανθρώπου; Προσδοκούμε Ανάσταση νεκρών, δηλαδή την Ανάσταση των σωμάτων των προσφιλών μας προσώπων που ενταφιάσαμε στο χώμα; Αν ΝΑΙ τότε η έλευση του Αγίου Φωτός και η υποδοχή του είναι κάτι που απλώς ομορφαίνει ακόμη περισσότερο την Εορτή του Πάσχα. Αν όμως ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ, τότε η έλευση του Αγίου Φωτός και η υποδοχή του, εκπίπτουν απλώς σε ένα λαϊκό δρώμενο που μάλλον βλάπτει παρά καλλιεργεί την πίστη…
-Υπάρχουν πολλοί που ισχυρίζονται ότι η Εκκλησία δεν έχει αποστολή τη φιλανθρωπία αλλά τη σωτηρία της ψυχής. Ωστόσο είναι αυτή που στηρίζει χιλιάδες οικογένειες σε όλη τη χώρα. Μήπως τελικά το ένα αποδυναμώνει το άλλο;
Νομίζω ότι εδώ ταιριάζει ο λόγος του Κυρίου «και τούτο ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι». Ο εκκλησιαστικός άνθρωπος είναι άνθρωπος ακέραιος, δεν μπορούμε να διασπάσουμε την ψυχή από το σώμα. Η διαίρεσή τους είναι ο ΘΑΝΑΤΟΣ. Η Εκκλησία δεν πρέπει να παρασύρεται σε μανιχαϊσμούς. Ο ισχυρισμός λοιπόν ότι η φιλανθρωπία και η σωτηρία της ψυχής είναι δράσεις αντίθετες μεταξύ τους δεν ευσταθεί. Σύμφωνα με την ορθόδοξη αντίληψη μέσα στην Εκκλησία ακόμη και τα σωματικά είναι πνευματικά, αφού τελούνται εν Αγίω Πνεύματι. Το πρόβλημα υπάρχει όταν η φιλανθρωπία και η κοινωνική δράση ακόμη και των ενοριών αυτονομούνται από την εκκλησιαστική ζωή και καθίστανται ένας κοινωνικός ακτιβισμός. Με άλλα λόγια θα πρέπει να απαντήσουμε στο ερώτημα σε τι διαφέρει η κοινωνική πρόνοια της Εκκλησίας από την κοινωνική πρόνοια ενός σωματείου. Νομίζω ότι η διαφορά έγκειται στο ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να ζήσει αλλιώτικα: για τον χριστιανό η αγάπη προς τον αδελφό είναι όρος ζωής. Είναι όρος όχι μόνο ως προϋπόθεση ζωής, αλλά και ως όριο ζωής: η αγάπη προς τον αδελφό υπερβαίνει ακόμη και τα όρια της αγάπης προς τον εαυτό μας. Χανόμαστε εμείς για να ζήσει ο κόσμος…
-Πώς θα πρέπει να είναι στο εξής οι σχέσεις Εκκλησίας-Πολιτείας και ποιες οι κόκκινες γραμμές;
Στο Γένος των ορθοδόξων, για αιώνες οι σχέσεις Εκκλησίας-Πολιτείας ήταν σχέσεις συναλληλίας: Μέσα στην ορθόδοξη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και οι δύο θεσμοί υπηρετούσαν την «Οικουμένη», δηλαδή τον άνθρωπο και τον κόσμο. Αργότερα, όταν η Αυτοκρατορία έπαψε να είναι ορθόδοξη και έγινε οθωμανική, η Εκκλησία κλήθηκε να παίξει τον ρόλο της «Εθναρχίας» ο οποίος ουσιαστικά έπαψε να έχει πρωτεύουσα σημασία, από τη στιγμή που στα Βαλκάνια μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιουργήθηκαν τα Εθνη-Κράτη, με πρώτο την Ελλάδα. Η Βαυαροκρατία δημιουργεί μία Εθνική Εκκλησία απόλυτα εξαρτώμενη από το κράτος. Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί πως από το 1828 που έχουμε την ίδρυση του ελληνικού κράτους η πρώτη χωρίς πολιτειακές παρεμβάσεις εκλογή Αρχιεπισκόπου έγινε μόλις το….1998. Η εξέλιξη αυτή είναι καρπός του Καταστατικού Χάρτη του 1977 που έγινε Νόμος του Κράτους με τη μεταπολίτευση. Από το καθεστώς της Νόμω Κρατούσης πολιτείας φθάσαμε στο καθεστώς συναλληλίας, που ισχύει μέχρι σήμερα. Τα όσα ακούγονται για ουδετερόθρησκο κράτος προσωπικά με βρίσκουν αντίθετο. Θεωρώ ότι το καθεστώς συναλληλίας θα πρέπει να διατηρηθεί. Το ουδετερόθρησκο κράτος δεν αποτελεί θέση ουδετερότητας, αλλά υποκρύπτει τη διάθεση για κοινωνική περιθωριοποίηση της Εκκλησίας. Εδώ βρίσκονται οι κόκκινες γραμμές μας. Δεν θα δεχθούμε ποτέ να εκπέσει η Εκκλησία νομικά σε καθεστώς σωματείου ή ένωσης προσώπων…
