Μια παλιότερη καταγραφή και με βάση στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, ανέφερε ότι η συνολική έκταση της εκκλησιαστικής περιουσίας φτάνει τα 1.300.000 στρέμματα. Απ’ αυτά 732.000 είναι βοσκότοποι, 367.000 δασικές εκτάσεις και 189.000 γεωργικές. Και περίπου 400.000 στρέμματα χαρακτηρίζονται ως «διακατεχόμενα» αφού γι’ αυτές τις εκτάσεις δεν υπάρχουν τίτλοι ιδιοκτησίας.
Οσες προσπάθειες έγιναν για να καταγραφούν τα ακίνητα, στάθηκαν αδύνατες. Αλλη είναι η περιουσία της Εκκλησίας, άλλη των μοναστηριών, διαφορετική των Αυτοκέφαλων Εκκλησιών, όπως της Κρήτης κ.λπ.
Προ κρίσης μια αυθαίρετη εκτίμηση έκανε λόγο για μια περιουσία αξίας άνω των 5 τρις ευρώ, ποσό απίστευτο και σίγουρα εκτός πραγματικότητας.
Η Εκκλησία της Ελλάδος διαθέτει παράλληλα και ολόκληρα νησιά και βραχονησίδες σε νησιωτικά συμπλέγματα, όπως π.χ στις Σποράδες και στις Κυκλάδες. Η Εκκλησία της Ελλάδος φέρεται μεταξύ άλλων να διαθέτει περίπου οκτακόσια κτίρια με γραφεία, καταστήματα, εμπορικά κέντρα, ξενοδοχεία, ακόμα και μισθωμένα βενζινάδικα.
Τα ιερά «φιλέτα»
Τα λεγόμενα και «φιλέτα» της εκκλησιαστικής περιουσίας είναι πολλά. Μεταξύ άλλων:
Το «φιλέτο» έκτασης 83 στρεμμάτων στη Βουλιαγμένη, που γειτονεύει με αυτό του Αστέρα.
25.000 περίπου στρέμματα στην Πεντέλη που είχε επιχειρηθεί στο παρελθόν να αξιοποιηθούν με τη δημιουργία φωτοβολταϊκού πάρκου.
250 ακίνητα στην παραλιακή ζώνη (όπως τα 1.200 στρέμματα μεταξύ λίμνης Βουλιαγμένης και Βάρκιζας).
Το κτίριο επί της οδού Μητροπόλεως, που παλαιότερα στέγαζε το υπουργείο Παιδείας και τώρα είναι πολυτελές ξενοδοχείο.
Το παραλιακό κέντρο «Island» στη Βάρκιζα, το εστιατόριο «Ιθάκη» στη Βουλιαγμένη, το κέντρο αναψυχής «Ακρωτήρι» στον Αγιο Κοσμά και το ξενοδοχείο «Ηλέκτρα» στο Σύνταγμα.
Σημαντική έκταση στο Κολωνάκι, στην οδό Σουηδίας, όπου παλαιότερα είχε γίνει προσπάθεια για την ανέγερση ξενοδοχειακής μονάδας.
Ακόμη, στην κατοχή της Εκκλησίας υπάρχουν και κτίρια που σήμερα λειτουργούν ως ξενοδοχεία. Για παράδειγμα ιδιοκτησίας της ΕΚΥΟ είναι το 4ώροφο κτίριο που στεγάζει ξενοδοχείο στην οδό Κορνάρου 4, στο κάθετο στενάκι της Ερμού στο Κέντρο (Σύνταγμα). Αλλο ένα κτίριο, το «Athens Lecabettus» στην οδό Βαλαωρίτου 6, στο Κολωνάκι, ανήκει στην Αρχιεπισκοπή.
Ιδιοκτησίας της Αρχιεπισκοπής Αθηνών είναι ακίνητο στον πεζόδρομο της Βουκουρεστίου. Ακόμη, το Αστυνομικό τμήμα του Συντάγματος στην οδό Μιμνέρμου 6-8 είναι σε κτίριο που ανήκει στην Εκκλησία.
Σύμφωνα με παλαιότερο ρεπορτάζ των «Νέων»:
Ανάμεσα στα άγνωστα «ιερά» ακίνητα που έχει στην ιδιοκτησία της η Εκκλησία, είναι παλιές πολυκατοικίες του ’60 και του ’70, στην Κυψέλη και το Παγκράτι, που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες.
Στην Εκκλησία της Ελλάδος ανήκει το 5ώροφο κτίριο στην οδό Σαρρή 30, στου Ψυρρή. Εκεί λειτουργούν βιοτεχνίες, γραφεία και κατάστημα. Μερικές γειτονιές παραπάνω, στην οδό Αθηνάς 30, ανάμεσα στην Ομόνοια και το Μοναστηράκι βρίσκεται 6ώροφο κτίριο με γραφεία και μαγαζιά. Αλλη μία 6ώροφη πολυκατοικία της Εκκλησίας -αλλά με διαμερίσματα- βρίσκεται στην οδό Αχαρνών 135. Δύο πολυκατοικίες με σπίτια έχει η Εκκλησία σε δύο πυκνοκατοικημένες συνοικίες της Αθήνας. Μία του 1968 στο Παγκράτι, στην οδό Αστυδάμαντος και μία του 1960 στην Κυψέλη, στη συμβολή των οδών Κόντου και Νάξου.
Πολυκατοικία με διαμερίσματα έχει επίσης η Εκκλησία στην Ακτή Θεμιστοκλέους στον Πειραιά, ενώ διαμερίσματα που της ανήκουν βρίσκονται σε πολυκατοικίες στον Κολωνό (Κλεομήδους), στο Γαλάτσι (Πανδώρας), στο Γουδή (Μεσσηνίας), στη Λ. Αλεξάνδρας. Ακόμη διαθέτει αποθήκες στρατιωτικού τύπου στη Ν. Πέραμο Αττικής.
Παραχωρήσεις
Με την από 18/9/1952 «Σύμβαση περί εξαγοράς υπό του Δημοσίου κτημάτων της Εκκλησίας προς αποκατάστασιν ακτημόνων γεωργικών κτηνοτρόφων», η Εκκλησία της Ελλάδος υποχρεώθηκε να παραχωρήσει στο Κράτος το 80% της καλλιεργούμενης ή καλλιεργήσιμης αγροτικής περιουσίας της με αντάλλαγμα να λάβει κάποια αστικά ακίνητα και 45.000.000 δραχμές νέας (τότε) εκδόσεως.
Το 1988, τα ακίνητα της Εκκλησίας φαινόταν να είναι 1.282.300 στρέμματα. Από αυτά, τα 367.000 είναι δασικές εκτάσεις, τα 745.400 βοσκότοποι και μόνο τα 169.900 γεωργική καλλιεργήσιμη γη. Δηλαδή οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις της αντιστοιχούν μόλις στο 0,48% του συνόλου της γεωργικής γης της χώρας μας.
Το 1983 υπολογίστηκαν ως 4.380.000 στρέμματα οι εγκαταλελειμμένες εκτάσεις γης.
Παρά ταύτα όμως, αν πει κανείς σήμερα ότι μπορεί να υπολογίζει ακριβώς το ύψος της θα σας πει ψέματα. Ουδείς μπορεί να την προσδιορίσει με ακρίβεια και αυτό γιατί οι νόμοι και εσωτερικοί κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της Εκκλησίας έχουν συνθέσει έναν τρόπο διοίκησης, που όποιος τα παραβιάσει κατηγορείται για «εισπήδηση».
Κάθε μητρόπολη έχει τη δική της περιουσία. Κάθε μονή επίσης. Η Ιερά Σύνοδος διαχειρίζεται τα δικά της περιουσιακά στοιχεία, όπως και η Αρχιεπισκοπή. Ελευθερία διαχείρισης έχουν και οι ναοί. Ενώ άλλο καθεστώς ισχύει για το Αγιο Ορος, την Εκκλησία της Κρήτης και τις μητροπόλεις στα Δωδεκάνησα, που ανήκουν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Αυτό είναι το ένα πρόβλημα. Το άλλο είναι ότι όλα αυτά τα χρόνια πολλές εκτάσεις, κυρίως δασικές, αλλά και πολλά οικόπεδα, έχουν καταπατηθεί. Χαρακτηριστικό αυτής της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί, είναι το Περιστέρι, τμήμα του οποίου είναι κτισμένο σε έκταση που ανήκει στη μητρόπολή Φθιώτιδος. Αυτό το καθεστώς δημιουργεί τεράστια εμπόδια στην αξιοποίηση της περιουσίας, με την Εκκλησία να αναζητά έσοδα, προκειμένου να στηρίξει και το κοινωνικό της έργο.
Πως κατανέμονται οι εκτάσεις
Οι συνολικές εκτάσεις που ανήκουν στην Εκκλησία είναι 1.300.000 στρέμματα. Από αυτά τα 733.000 είναι βοσκότοποι, τα 367.000 δασικά, τα 189.000 θεωρούνται αγροτικά, ενώ 400.000 είναι διακατεχόμενα. Αναλυτικά οι εκτάσεις αυτές κατανέμονται ως εξής:
Νομός Χαλκιδικής: 86.330 στρέμματα δάσους, 580 στρέμματα δασικής έκτασης και 2.300 στρέμματα χορτολιβαδικής έκτασης, τα οποία είναι στην ιδιοκτησία μονών του Αγίου Ορους και άλλα 8.340 στρέμματα δασικής έκτασης που ανήκουν σε άλλο μοναστήρι του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Νομός Τρικάλων: 41.110 στρ. δάσους, 23.850 στρ. δασικής έκτασης και 22.840 στρ. χορτολιβαδικής έκτασης.
Νομός Μαγνησίας: 31.460 στρ. δάσους, 5.490 στρ. δασικής έκτασης και 3.340 στρ. χορτολιβαδικής.
Νομός Αττικής: 33.860 στρ. δάσους, 6.500 στρ. δασικής έκτασης και 20.570 στρ. χορτολιβαδικής.
Νομός Αχαΐας: 20.670 στρ. δάσος, 1.680 στρ. δασικής έκτασης και 1.060 στρ. χορτολιβαδικής.
Νομός Ευβοίας: 17.890 στρ. δάσους, 1.670 στρ. δασικής έκτασης και 2.120 στρ. χορτολιβαδικής.
Νομός Κορινθίας: 15.310 στρ. δάσους, 500 στρ. δασικής έκτασης και 20.179 στρ. χορτολιβαδικής.
Νομός Φωκίδας: 9.980 στρ. δάσους, 1.350 στρ. δασικής έκτασης και 1.050 στρ. χορτολιβαδικής.
Οι μικρότερες εκκλησιαστικές εκτάσεις βρίσκονται σε νομούς όπως η Μεσσηνία, η Φθιώτιδα, η Πέλλα και η Ηλεία.
Τα πιο πλούσια μοναστήρια, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, είναι οι ιστορικές μονές Αγίας Λαύρας και Μεγάλου Σπηλαίου στα Καλάβρυτα, ενώ σημαντικά είναι τα περιουσιακά στοιχεία για:
Τη μονή Μεγίστης Λαύρας, η οποία διατηρεί μεγάλες εκτάσεις στη Σκύρο και την Κυρά – Παναγιά στις Βόρειες Σποράδες.
Τη μονή Αγίας Τριάδας στη Μαγνησία, η οποία διαθέτει χιλιάδες στρέμματα σε Χαλκιδική και Σκόπελο.
Τη μονή Βατοπεδίου, η οποία διαθέτει σημαντικά περιουσιακά στοιχεία σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πέλλα, Χαλκιδική.
Τη Μονή Ιβήρων, που διεκδικεί ως και παρεκκλήσι στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.
Τη μονή του Αγίου Ιωάννη στην Πάτμο. Σχεδόν το σύνολο του νησιού ανήκει στη μονή, ενώ έχει μεγάλες εκτάσεις στη Σάμο.
Παράγοντες της Ιεραρχίας, απαντώντας σε όσους μιλούν για αμύθητο πλούτο, υποστηρίζουν ότι από το 1830 έως τις μέρες μας η Εκκλησία έχασε το 96% της περιουσίας της.
Μετοχές, ακίνητα και αξιοποίηση
Η Εκκλησία διαθέτει: 1.400.000 μετοχές στην Εθνική Τράπεζα, 100.000 μετοχές στην Τράπεζα Πειραιώς, ενώ οι μετοχές που υπάρχουν στην Τράπεζα της Ελλάδος είναι συνολικής αξίας 8.000 ευρώ.
Η Εκκλησία έχει σημαντικά ακίνητα, όπως το ξενοδοχείο «Ηλέκτρα» και το κτίριο όπου στεγαζόταν το υπουργείο Παιδείας, τη λίμνη Βουλιαγμένης από την οποία ετησίως εισπράττει μίσθωμα 117.000 ευρώ. Επίσης, διαθέτει μεγάλο αριθμό γραφείων και διαμερισμάτων στο Κολωνάκι, Βουλιαγμένη, τη Θεσσαλονίκη και σε άλλες πόλεις, η αξία των οποίων όμως, έχει μειωθεί σημαντικά.
Το 2014, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, έχουν διατεθεί συνολικά για την αντιμετώπιση της κοινωνικής κρίσης 121.000.000 ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που προέρχεται από τα έσοδα των μητροπόλεων και τις δωρεές των πιστών οι οποίοι εμπιστεύονται την Εκκλησία. Οπως άλλωστε την εμπιστεύτηκαν και το σύνολο των κυβερνήσεων, παρά τις κατά καιρούς ρήξεις, οι οποίες χρησιμοποίησαν τις δομές της για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, όπως η περίθαλψη αστέγων, μεταναστών, αλλά και η στήριξη δοκιμαζόμενων λαών στα Βαλκάνια αλλά και σε άλλες περιοχές όπου έχουν ξεσπάσει πόλεμοι.
ΣτΕ: Συνταγματικός ο ΕΝΦΙΑ για ακίνητα που ανήκουν σε Ιερές Μονές
Υποχρεωμένες να καταβάλλουν τον Ενιαίο Φόρο Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝΦΙΑ) για τα ακίνητα που τους ανήκουν είναι οι Ιερές Μονές, σύμφωνα με απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε (2318/2018) ότι δεν απαλλάσσονται από τον ΕΝΦΙΑ όλα τα ακίνητα των Ιερών Μονών τα οποία χρησιμοποιούνται εκτός των λατρευτικών θρησκευτικών και κοινωφελών σκοπών, ανεξάρτητα εάν αυτά ανήκουν στην Εκκλησία της Ελλάδος ή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Οι σύμβουλοι Επικρατείας απέρριψαν, με ισχυρή πλειοψηφία, προσφυγή της Σταυροπηγιακής Μονής της Αγίας Αναστασίας Φαρμακολύτριας Χαλκιδικής, η οποία προσέφυγε στο ΣτΕ ζητώντας να ακυρωθούν ως αντισυνταγματικές οι σχετικές διατάξεις του νόμου, όταν κλήθηκε να καταβάλει για το οικονομικό έτος 2014, ΕΝΦΙΑ ύψους 259.395 ευρώ.
Η Ολομέλεια του ΣτΕ αποφάνθηκε ότι δεν παραβιάζεται η συνταγματική αρχή της ισότητας και της αναλογικότητας, καθώς και η αντίστοιχη διάταξη της ΕΣΔΑ και σημειώνοντας πως η επιβολή του ΕΝΦΙΑ δεν οδηγεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας στη δημιουργία υπέρμετρου βάρους, ικανού να κλονίσει την περιουσιακή κατάστασή της, ή να εξαντλεί την αξία των ακινήτων, έτσι ώστε να αναιρείται η σχέση αναλογικότητας που επιβάλλεται να υπάρχει.
