• Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου, 2026
Poimin.gr
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
Poimin.gr
No Result
View All Result

Οι ποικίλες ερμηνείες των εθίμων της ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας

in Απόψεις - Γνώμες
30 Νοεμβρίου 2019
byPoimin.gr Team
Οι ποικίλες ερμηνείες των εθίμων της ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας
Share on FacebookShare on Twitter

Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Τα τελετουργικά περιεχόμενα της ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας αποτελούν σύνθεση μιας σειράς παραγόντων και στοιχείων: της παράδοσης του τόπου και της θρησκείας, των προχριστιανικών και παγανιστικών επιβιωμάτων, των νεοεισηγμένων κατά περιστάσεις θρησκευτικών πρακτικών, των ξένων πολιτιστικών προτύπων, των αντιστάσεων και των επιβιώσεων του πολιτισμικού συστήματος κ.λπ. Πρόκειται για παράγοντες που πρέπει να συνυπολογίζονται κάθε φορά που επιχειρείται η ερμηνεία του συστήματος πίστεων και τελετουργικών πρακτικών, που συναποτελούν την παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά ενός λαού ή των κατοίκων ενός τόπου.

Η ερμηνεία τους εξαρτάται βεβαίως και από την οπτική γωνία καθενός: αλλιώς τα προσεγγίζει ο ανθρωπολόγος και ο εθνολόγος που ενδιαφέρεται πρωτίστως για το εθιμικό παρόν, αλλιώς ο λαογράφος που συνυπολογίζει και την ιστορική τους διαδρομή και καταγωγή, και αλλιώς ο κληρικός που βλέπει μέσα σε αυτά την προσπάθεια του ανθρώπου να επιδιώξει τη σωτηρία του και να διασφαλίσει τη συνεπή του θρησκευτική ταυτότητα. Κάθε μία οπτική οδηγεί βεβαίως σε διαφορετικά κάθε φορά συμπεράσματα, ανάλογα των προϋποθέσεων, των βάσεων, των ιδεολογικών και μεθοδολογικών αφετηριών και των σκοπών και επιδιώξεων καθενός.

Από την άλλη πλευρά δεν πρέπει να παραθεωρείται και ο ρόλος της ιστορικής συγκυρίας. Στην περίπτωση του ελληνικού λαού, για παράδειγμα, τόσο η βυζαντινή κληρονομιά, όσο και οι ισορροπίες που παγιώθηκαν κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο και τα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης, οδήγησαν σε μία αμεσότερη σύνδεση των εθίμων και των τελετουργικών μορφών με τις πολιτικές συνισταμένες της κοινωνίας, υπό την ευρύτερη δυνατή έννοια που ο όρος αυτός μπορεί να πάρει. Κι έτσι, δημιουργήθηκαν συναρμογές ανάμεσα στις μορφές του εκκλησιαστικού, του λαϊκού λατρευτικού και του δημόσιου τελετουργικού, οι οποίες μεγιστοποιήθηκαν μετά τη δημιουργία και την εδαφική παγίωση του ελληνικού κράτους, οδηγώντας στις σημερινές ελληνικές λαϊκές θρησκευτικές τελετουργίες, οι οποίες έχουν γίνει συχνά αντικείμενο συστηματικής ερμηνευτικής προσέγγισης.

Γίνεται νομίζω εύκολα κατανοητό, ότι υπό το πλαίσιο αυτό οι κάθε είδους ερμηνείες πρέπει να γίνονται πολύ προσεκτικά και με επιφύλαξη. Για παράδειγμα, κατά κανόνα εκτός τόπου και χρόνου είναι οι ερμηνείες των εκρηκτικών και βροντωδών εκδηλώσεων των λαμπριάτικων εθίμων ως καταλοίπων της αντίστασης των υπόδουλων Ελλήνων στην οθωμανική κατάκτηση και εξουσία. Στην πραγματικότητα δεν είναι αντιστασιακές πράξεις του παρελθόντος υπό μία θρησκευτική λεοντή, αλλά είναι εκδηλώσεις μίας πανάρχαιης και αρχετυπικά πανανθρώπινης τάσης να αποδιοπομπείται το κακό σε κρίσιμες και διαβατήριες στιγμές μέσω της παραγωγής τελετουργικών θορύβων.

Το ίδιο μπορεί να παρατηρηθεί και στις περιπτώσεις παραδοσιακών αθλητικών αγωνισμάτων, όπως αυτών του πανηγυριού του αγίου Γεωργίου της Αράχωβας, που κάποτε ερμηνεύονται ως προσπάθεια των υπόδουλων Ελλήνων να διατηρούνται ετοιμοπόλεμοι και ασκημένοι. Στην πραγματικότητα η εαρινή, κρίσιμη, οριακή, μεταβατική και διαβατήρια στιγμή της άνοιξης, κατά την οποία τελείται η εορτή, σε πολλούς λαούς και πολιτισμούς σχετίζεται με την προσπάθεια συνειρμικής ενίσχυσης της φύσης διά αναλόγων παραδοσιακών ανταγωνιστικών αθλημάτων και παιγνίων νέων, που οι παλαιότεροι άνθρωποι θεωρούσαν ότι συνέβαλλαν στην καλοχρονιά, στη γονιμότητα και στην ευετηρία.

Βεβαίως, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι οι πρωταρχικές αυτές έννοιες διαφοροποιούνται στο πέρασμα των αιώνων, συμπληρώνονται, μεταβάλλονται και μετασχηματίζονται, συχνά δε τροποποιούνται, αναλόγως των αναγκών και των αντιλήψεων κάθε εποχής. Κι έτσι σε παρόμοιες περιπτώσεις συχνά μπορούμε να διακρίνουμε επάλληλα στρώματα στην ερμηνεία και στη λειτουργικότητα των εθιμικών αυτών μορφών. Κάθε νέα όμως μετάλλαξη, ως και τη σημερινή φολκλοριστική, θεαματική και ψυχαγωγική αντίληψη των πραγμάτων, δεν σβήνει τις παλαιότερες έννοιες και τους πρωταρχικούς σκοπούς, κι αυτό αποτελεί βασικό σημείο της γοητείας του εθιμικού υλικού και της σπουδής της θρησκευτικής λαογραφίας.

Αν όλα αυτά δεν τα έχουμε υπόψη, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τα λαϊκά θρησκευτικά έθιμα, ούτε να παρατηρήσουμε την πορεία τους στον χρόνο, τη διαχρονική τους εξέλιξη και τη σημερινή τους λειτουργικότητα, που κι αυτή καθημερινά – και με ταχύτερους μάλιστα των παλαιοτέρων ρυθμούς – είναι υπό αλλαγή και νέα διαμόρφωση.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Πρόσφατα Άρθρα

Άγιος Παΐσιος: Πώς θα ζήσουμε πνευματικά τα Χριστούγεννα
Πνευματικές Διδαχές

Άγιος Παΐσιος: Πώς θα ζήσουμε πνευματικά τα Χριστούγεννα

17 Νοεμβρίου 2026

«Ο Χριστός με τη μεγάλη Του αγάπη και με την μεγάλη Του αγαλλίαση που σκορπάει στις ψυχές των πιστών με...

Read more
Εάν δεν έχεις αυτούς τους στόχους, τότε φάε κρέας και την Μεγάλη Παρασκευή
Εκκλησία της Ελλάδος

Τόσα ΧΡΟΝΙΑ του μαθαίνεις το ΣΩΣΤΟ… και τώρα κάποιος του αλλάζει το ΜΥΑΛΟ;

17 Νοεμβρίου 2026

Τόσα χρόνια μεγαλώνεις το παιδί σου με αγάπη, πίστη και αξίες… Τι γίνεται όμως όταν αρχίζει να αμφισβητεί όλα όσα...

Read more
Ι.Μ. Φθιώτιδος: «Άγιος Νεκτάριος: ο πατέρας της Εκκλησιαστικής Εκπαιδεύσεως»
Εκκλησία της Ελλάδος

Ι.Μ. Φθιώτιδος: «Άγιος Νεκτάριος: ο πατέρας της Εκκλησιαστικής Εκπαιδεύσεως»

17 Νοεμβρίου 2026

Στον ιστορικό Ναό της Παναγίας Δεσποίνης Λαμίας πραγματοποιήθηκε την Δευτέρα το απόγευμα η 2η διάλεξη του Κύκλου Συνατήσεων του Σεμιναρίου...

Read more
Ρασοφορία νέας Mοναχής και χειροτονία Διακόνου από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας
Εκκλησία της Ελλάδος

Ρασοφορία νέας Mοναχής και χειροτονία Διακόνου από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας

17 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της Δευτέρας 16 Νοεμβρίου 2026 στην Ιερά Μονή Αγίων Νηπίων Πανάκτου  ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Γεώργιος τέλεσε...

Read more
Κληρικολαϊκές συνάξεις σε Σπάρτη και Μολάους
Εκκλησία της Ελλάδος

Κληρικολαϊκές συνάξεις σε Σπάρτη και Μολάους

17 Νοεμβρίου 2026

Στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας των Ιερών Ναών της τοπικής μας Εκκλησίας, ο Σεβασμιώτατος  Μητροπολίτης μας κ. Ευστάθιος συγκάλεσε τις...

Read more
Η Άντζελα Γκερέκου συναντήθηκε με το κοινό της Κατερίνης σε μια ξεχωριστή βιβλιοπαρουσίαση από το βιβλιοπωλείο «Εκκλησιαστικός Φάρος»
Εκκλησία της Ελλάδος

Η Άντζελα Γκερέκου συναντήθηκε με το κοινό της Κατερίνης σε μια ξεχωριστή βιβλιοπαρουσίαση από το βιβλιοπωλείο «Εκκλησιαστικός Φάρος»

17 Νοεμβρίου 2026

Μια βραδιά αφιερωμένη στη γεύση, την οικογενειακή παράδοση και τη δύναμη της μνήμης διοργάνωσε το βιβλιοπωλείο «Εκκλησιαστικός Φάρος» της Ιεράς...

Read more
Σεμινάριο Τυπικού και Τελετουργικής για 15 νέους κληρικούς της Μητροπόλεως Διδυμοτείχου
Εκκλησία της Ελλάδος

Σεμινάριο Τυπικού και Τελετουργικής για 15 νέους κληρικούς της Μητροπόλεως Διδυμοτείχου

17 Νοεμβρίου 2026

τα πλαίσια της διαρκούς και ανυστάκτου μερίμνης του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου κ. Δαμασκηνού για την αναβάθμιση του...

Read more
Υποδοχή Ιερού Λειψάνου Αγίου Νεκταρίου  στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος Αγρινίου
Εκκλησία της Ελλάδος

Υποδοχή Ιερού Λειψάνου Αγίου Νεκταρίου στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος Αγρινίου

17 Νοεμβρίου 2026

Μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα πραγματοποιήθηκε η υποδοχή αποτμήματος της δεξιάς χειρός, του Ιερού Λειψάνου του Αγίου Νεκταρίου, Επισκόπου Πενταπόλεως, του...

Read more
Οι μαθητές του 1ου Δημοτικού Σχολείου Αλμυρού τίμησαν τον Σεβασμιώτατο Δημητριάδος κ. Ιγνάτιο
Εκκλησία της Ελλάδος

Οι μαθητές του 1ου Δημοτικού Σχολείου Αλμυρού τίμησαν τον Σεβασμιώτατο Δημητριάδος κ. Ιγνάτιο

17 Νοεμβρίου 2026

Μια ιδιαίτερα συγκινητική εκδήλωση προς τιμήν του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026,...

Read more
Ο Μητροπολίτης Κίτρους κ. Γεώργιος κεντρικός ομιλητής σε ημερίδα στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Τουρισμού «PHILOXENIA»
Εκκλησία της Ελλάδος

Ο Μητροπολίτης Κίτρους κ. Γεώργιος κεντρικός ομιλητής σε ημερίδα στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Τουρισμού «PHILOXENIA»

17 Νοεμβρίου 2026

Με κεντρική ομιλία συμμετείχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος κ. Γεώργιος στην ημερίδα με θέμα «Από τη βυζαντινή...

Read more
Η Πνευματική Πορεία της Νηστείας των Χριστουγέννων
Πνευματικές Διδαχές

Η Πνευματική Πορεία της Νηστείας των Χριστουγέννων

17 Νοεμβρίου 2026

Η νηστεία των Χριστουγέννων ανοίγει μπροστά μας ως πύλη μυσταγωγική, καλώντας την ψυχή σε βαθύτερη κοινωνία με το θείο μυστήριο...

Read more
Η οικονομία του Θεού
Πνευματικές Διδαχές

Πώς εορτάζουν οι άγιοι τα Χριστούγεννα;

17 Νοεμβρίου 2026

του αρχιμ.Ιακώβου Κανάκη Επειδή το θέμα μου είναι  «πώς εορτάζουν οι άγιοι τα Χριστούγεννα», θα  αναφέρω αρχικά αγαπητοί μου κάτι...

Read more
Φθιώτιδος Συμεών: «Απολογισμός με δύο λέξεις: ΣΥΓΝΩΜΗ και ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ»
Εκκλησία της Ελλάδος

Φθιώτιδος Συμεών: «Απολογισμός με δύο λέξεις: ΣΥΓΝΩΜΗ και ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ»

16 Νοεμβρίου 2026

Επτά χρόνια συμπληρώθηκαν σήμερα, Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026, από την ευλογημένη και ιστορική ημέρα της Ενθρονίσεως του Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου και...

Read more
Η εορτή του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο Τελωνείο Κήπων
Εκκλησία της Ελλάδος

Η εορτή του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο Τελωνείο Κήπων

16 Νοεμβρίου 2026

Με εκκλησιαστική λαμπρότητα εορτάσθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026 η μνήμη του Αγίου ενδόξου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου στο φερώνυμο...

Read more
Να η λύση των προβλημάτων του κόσμου… Να η πρόταση που αλλάζει την ιστορία
Εκκλησία της Ελλάδος

Να η λύση των προβλημάτων του κόσμου… Να η πρόταση που αλλάζει την ιστορία

16 Νοεμβρίου 2026

Με την τέλεση Αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας υπό του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πειραιώς κ. Σεραφείμ, ξεκίνησαν χθες, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, στον...

Read more

ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης
Κηρύγματα

Πως θα γνωρίσουμε το θέλημα του Θεού

14 Νοεμβρίου 2026

1. Ὅλο κι ὅλο ἡ πνευματική μας ζωή, ἀδελφοί χριστιανοί, εἶναι τό νά ἐφαρμόζουμε σέ κάθε μας πράξη τό θέλημα...

Η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τον ιδρυτή της

Υπάρχει αυτοσωτηρία;

14 Νοεμβρίου 2026
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

14 Νοεμβρίου 2026
Αυλώνος Χριστόδουλος: «Η ΕΛΠΙΔΑ»

Η Χριστιανική ισότητα

16 Νοεμβρίου 2025
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή H΄ Λουκά – Ο «πλησίον» (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

15 Νοεμβρίου 2025
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Καθολικότητα και αυτοθυσία

12 Νοεμβρίου 2022
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Σαμαρείτες – Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Νοεμβρίου 2020
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

14 Νοεμβρίου 2020
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η Εκκλησία είναι το Πανδοχείο που μας προφυλάσσει από τις ενέδρες των ληστών της ψυχής

10 Νοεμβρίου 2019
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

10 Νοεμβρίου 2018
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η αυτοθυσία της αγάπης για τον πλησίον μας

10 Νοεμβρίου 2018
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Το Κήρυγμα της Κυριακής Η΄ Λουκά Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ζιμπάμπουε Σεραφείμ

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

16 Νοεμβρίου 2023
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Ομιλία εις την παραβολήν του καλού Σαμαρείτου (Γερμανός Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Η έννοια του πλησίον

14 Φεβρουαρίου 2016
Next Post
Φθιώτιδος:  Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου για την αγάπη σας

Φθιώτιδος: Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου για την αγάπη σας

Σε κλίμα συγκίνησης το Μεγάλο Μήνυμα των τριών νέων εψηφισμένων Επισκόπων της Αρχιεπισκοπής Αυστραλίας

Σε κλίμα συγκίνησης το Μεγάλο Μήνυμα των τριών νέων εψηφισμένων Επισκόπων της Αρχιεπισκοπής Αυστραλίας

Η εορτή των Αγίων Διονυσίου και Πρίμου Επισκόπων Κορίνθου

Η εορτή των Αγίων Διονυσίου και Πρίμου Επισκόπων Κορίνθου

Οι Ρωμαίοι, οι Φράγκοι, η Γαλλική Επανάσταση και ο π. Ι. Ρωμανίδης

Οι Ρωμαίοι, οι Φράγκοι, η Γαλλική Επανάσταση και ο π. Ι. Ρωμανίδης

Νέος Μητροπολίτης Μπουένος Ἄϊρες ο από  Πατάρων Ιωσήφ

Νέος Μητροπολίτης Μπουένος Ἄϊρες ο από Πατάρων Ιωσήφ

Poimin.gr © 2023

  • Ταυτότητα
  • Επικοινωνία
  • Όροι Χρήσης
  • Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
  • Πολιτική Cookies
  • Δήλωση Συμμόρφωσης με τη Σύσταση (ΕΕ) 2018/334

Follow Us

No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις

Poimin.gr © 2023

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist