Μητροπολίτου Αὐλῶνος ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
«Τί ἄρα τό παιδίον τοῦτο ἔσται;» (Λουκ. 1, 66).
Σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας γιορτάζει τό γενέθλιο τοῦ τιμίου ἐνδόξου Προφήτου Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, ὁ ὁποῖος, σύμφωνα μέ τή μαρτυρία τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἶναι ὁ μεγαλύτερος τῶν προφητῶν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης (Λουκ. 7, 26, 28). Ἡ γέννησή του φέρει χαρά καί ἀγαλλίαση στούς γονεῖς του, ἀλλά καί πολλοί, ὅμως, μέ τή γέννησή του γεύθηκαν ἀφάτου χαρᾶς, λόγῳ τῆς προφητικῆς –προδρομικῆς του ἀποστολῆς.
Πέρα, ὅμως, ἀπό αὐτή του τήν ἰδιότητα ὡς Προδρόμου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁ Ἰωάννης εἶναι καί ὁ «πρόδρομος» τοῦ ὀρθόδοξου μοναχισμοῦ. Στό πρόσωπό του βλέπει κανείς ὅλα ἐκεῖνα τά στοιχεῖα πού συνθέτουν τήν εἰκόνα τοῦ μοναχοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Ἐξάλλου καί ὁ ἀρχάγγελος Γαβριήλ πού «εὐαγγελίσθηκε» στόν Ζαχαρία τή γέννησή του ὑπογράμμισε τό ἀσκητικό ἰδεῶδες (Λουκ. 1, 15-16) μέσα στό ὁποῖο θά κινοῦνταν ὁ Πρόδρομος. Ποιό εἶναι αὐτό;
Ἡ ἄσκηση τοῦ σώματος
Αὐτή μπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ ἀπό τόν σημερινό ἄνθρωπο μέ τίς γνωστές κονφορμιστικές συνθῆκες ζωῆς σάν «ἕνας πολύ παράδοξος ἀγώνας». Ὁ ἱερός εὐαγγελιστής Λουκᾶς λέει τά ἑξῆς γιά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Πρόδρομο: «Οἶνον καί σίκερα οὐ μή πίῃ» (Λουκ. 1, 15), δηλαδή κρασί καί οἰνοπνευματώδη ποτά δέ θά πιεῖ σ’ ὁλόκληρη τή ζωή του. Ἡ ἄσκηση τοῦ σώματος παντοῦ μπορεῖ νά πραγματοποιηθεῖ. Καί στήν κοινωνία καί στήν ἔρημο. Ἡ δεύτερη, ὅμως, γιγαντώνει τόν ἀσκητή. Τόν «ἐξορίζει» ἀπό τόν ἑαυτό του καί τή θέση του τήν παίρνει ὁ Θεός.
Ἡ ἀποχή ἀπό τίς τροφές αὐτή καθ΄ ἑαυτή δέν ἁγιάζει τόν ἄνθρωπο, γιατί ἡ νηστεία ὡς θεσμός τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι σκοπός, ἀλλά μέσο νά πετύχει τό σκοπό. Ποιός εἶναι αὐτός; Ὄχι, ἀσφαλῶς, ἡ διόρθωση τῶν ἀτομικῶν σφαλμάτων, ἀλλά ἡ ἐπανόρθωση τῆς ἀνθρώπινης φύσης «ἐν Χριστῷ». Ἔτσι ζώντας, ἀσκώντας τό σῶμα του ὁ Βαπτιστής στήν ἔρημο, ἔγινε «ἀθλητής» τῆς ἄσκησης καί τῆς ἐρήμου.
Δέν ἦταν, ὅμως, ἡ ἑκούσια ἀποχή ἀπό τήν τροφή τό μοναδικό στοιχεῖο τῆς ἄσκησης τοῦ Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ. Καί ἡ ἐνδυμασία του παραπλήσια ἦταν. Ντυμένος χειμώνα – καλοκαίρι μέ τό ἴδιο ἀπό δέρμα καμήλας πανωφόρι, εἶχε ξεπεράσει τήν ἀνάγκη προσαρμογῆς στίς καιρικές συνθῆκες καί τίς ἀτομικές ἀνάγκες καί εἶχε γίνει, ὅπως λέει καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, ἕνας «ἀντάρτης» τοῦ Θεοῦ καί ἡ περιοχή μέσα στήν ὁποία ζοῦσε ἦταν πλέον ἕνας πολύ γήινος οὐρανός.
Μ’ ἄλλα λόγια ἡ ἄσκηση στήν τροφή καί στό ἔνδυμα, ἡ ἐγκατάλειψη τοῦ κόσμου καί ὅλα ὅσα ἔχουν σχέση μ’ αὐτήν θέλουν νά δηλώσουν στήν περίπτωση τοῦ Προδρόμου, ἀλλά καί κάθε ὀρθόδοξου μοναχοῦ πώς γιά ’κείνους ὁ κόσμος μέ ὅλες τίς ἐπιθυμίες του ἔχει πεθάνει. Μιά καινούργια ζωή, μιά νέα «πολιτεία» μέ χαρακτηριστικά τή λιτότητα στή ζωή καί στήν ἔκφραση, πλούσια ὅμως σέ Πνεῦμα εἶναι ἐκείνη πού καί ἀναγγέλλεται, ἀλλά καί βιώνεται. Σκοπός αὐτῆς τῆς ζωῆς εἶναι:
Ἡ κατοχή τοῦ Πνεύματος
Γιά τόν Τίμιο Πρόδρομο ὁ ἱερός εὐαγγελιστής Λουκᾶς ὑπογραμμίζει: «Καί Πνεύματος Ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρός αὐτοῦ» (Λουκ. 1, 15). Γιά τόν ὀρθόδοξο, ὅμως, μοναχό ἡ πραγματική ἄσκηση εἶναι μιά συμμόρφωση πρός τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας καί μιά πηγαία ἔκφραση ἀγάπης πρός τόν Ἰησοῦ Χριστό. Ἡ ἄσκηση αὐτή συνεπάγεται μιά μεγάλη διαύγεια, γιά νά βλέπει κανείς τόν ἑαυτό του, ὅπως εἶναι. Ἀκόμα ἡ ἴδια ἐντυπωσιάζει μέ τήν ὑπερβολή ὄχι τοῦ φόβου, ἀλλά τῆς ἀγάπης γιά τό σύμπαν καί γιά κάθε δημιούργημα, ὅπως λέει ὁ Ἰαάκ ὁ Σῦρος.
Ἔτσι ὁ ἄνθρωπος, σύμφωνα μέ τή γνώμη τοῦ ἁγίου Μακαρίου, ἀνέρχεται στήν ἀξία καί τήν «τάξη» τοῦ πρώτου Ἀδάμ. Ἡ φύση καί τά θηρία ὑπακούουν σ’ αὐτόν! Ἡ μορφή τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἐξόχως μᾶς βοηθᾶ νά κατανοήσουμε τήν παραπάνω ἀλήθεια. Ἔζησε στήν ἔρημο μέ τά θηρία. Τράφηκε λιτότατα ἀπό τή φύση. «Ἡμέρεψε» τόν ἑαυτό του, ξεπερνώντάς τον μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ. Ἡμέρεψε καί τή Δημιουργία πού εἶχε συμπορευθεῖ στήν πτώση μέ τόν ἄνθρωπο! Κατοίκησε στήν ἔρημο, γιατί δέν εἶχε ἀνάγκη νά διδαχθεῖ, ἦταν ὁ ἴδιος διδάσκαλος. Ἦταν κατοικητήριο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Ἡ κατοχή τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στόν ὀρθόδοξο μοναχισμό ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νά ζεῖ ὁ ἄνθρωπος μέσα στήν εὐωδία τοῦ παραδείσου. Μέ τά ἴδια του τά χέρια νά «προσκομίζει» τόν ἑαυτό του στήν «Πρόθεση» τῆς σταυροαναστάσιμης κλήσης του. Νά κόβει κάθε «δεσμό» μέ τόν κόσμο κι ἐν τούτοις νά εἶναι τόσο κοινωνικός!
Γιατί κοινωνικός εἶναι ὁ ἄνθρωπος πού βρίσκεται σέ κοινωνία μέ τόν Θεό καί κατά συνέπεια σέ ὀρθή ἐπι-κοινωνία καί μέ τούς ἀνθρώπους. Αὐτό σημαίνει πώς συνάντηση καί κοινωνία μέ τόν Θεό πρῶτα δέ γίνεται μέσα ἀπό τήν πεσμένη φύση. Ὅσο ἡ φύση κυριαρχεῖ στόν ἄνθρωπο, τόσο ὁ Θεός βρίσκεται ἔξω καί μακριά ἀπ’ αὐτόν. Ὅσο ἡ φύση ἐξασθενεῖ, τόσο ὁ Θεός πλησιάζει τόν ἄνθρωπο, ὥστε τελικά κατασκηνώνει μέσα του καί τόν μετασχηματίζει σέ δοχεῖο τῆς χάριτός Του, σέ ναό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Ὁ Τίμιος Πρόδρομος πολιτεύθηκε στή γῆ ὡς ἀσκητής. Χρισμένος «ἐκ κοιλίας μητρός» ἀπό τό Πανάγιο Πνεῦμα ἀποτελεῖ τό πρότυπο κάθε ὀρθόδοξου μοναχοῦ. Ἐπί πλέον ὅμως, ὅπως ἀνήγγειλε ὁ ἀρχάγγελος:
Θά εἶναι μέγας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ
Ναί! Ὁ ἅγιος Ἰωάννης εἶναι «μέγας» ἐνώπιον τοῦ Κυρίου. Τό περιεχόμενο τῆς καρδιᾶς του, τό ἀντικείμενο τῶν ἐπιθυμιῶν του, ὁ τρόπος τῆς ζωῆς του, ὅλα αὐτά εἶχαν ὡς «σημεῖο ἀναφορᾶς» τό πρόσωπο τοῦ Θεανθρώπου. Ὁ Ἰωάννης δέ δίστασε νά πεῖ γιά τόν ἑαυτό του πώς πρέπει νά χάσει κάθε κῦρος ἀπό τό λαό, προκειμένου νά γνωρίσει ὁ κόσμος τό Σωτήρα καί Λυτρωτή του, τόν Ἰησοῦ (Λουκ. 2, 16) (Ἰωάν. 3, 30). Μέσα ἀπό τήν ταπείνωσή του ὁ ἅγιος Πρόδρομος καί Βαπτιστής εἶναι μέγας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὅπως «μέγας» ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ εἶναι καί ὁ ὀρθόδοξος μοναχός, πού θυσιάζει στή ζωή του, ὄχι ὅ,τι ἔχει, ἀλλά ὅ,τι εἶναι. Κι αὐτό εἶναι τό πᾶν! Γιατί κερδίζει τό πᾶν, τή ζωή του, τήν ψυχή του!
Ἐκεῖνος πού εἶναι μέγας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἔχει ἀρνηθεῖ ἕναν κόσμο, γιά τόν ὁποῖον ὁ Θεός δέν εἶναι τίποτε. Ὁ Ἰωάννης βγῆκε νά ζήσει στήν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνη ὡς Ναζιραῖος, ἀρνούμενος νά συμμορφωθεῖ πρός τό πνεῦμα τῆς ἐποχῆς του. Ὁ μοναχός σήμερα φεύγει ἀπό τόν κόσμο, ἐπειδή ἡ κοινωνία ἔχει καταντήσει ἐρημία.
Γιατί τό κακό, μέ εὔσχημο πάντα τρόπο, τονίζεται ὡς καλό καί οἱ ἀξίες ἔχουν χάσει τό κῦρος τους. Γιατί τά πάντα εἶναι ρευστά καί ἡ ὑποκρισία βασιλεύει παντοῦ. Βγαίνει, λοιπόν, ὁ μοναχός ἀπό τόν κόσμο στήν ἔρημο κι ἐκεῖ, βρίσκοντας τό Θεό, βρίσκει τόν ἀληθινό ἑαυτό του καί προσεύχεται γιά τούς ἀνθρώπους τοῦ κόσμου.
Γιά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Βαπτιστή ὁ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τονίζει πώς «πολλούς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ ἐπιστρέψει ἐπί Κύριον τόν Θεόν αὐτῶν» (Λουκ. 1, 17). Μήπως δέν ἰσχύει τό ἴδιο καί γιά ἕναν ὀρθόδοξο μοναχό; Ἔχουμε ἄράγε, συνειδητοποιήσει τήν ἀξία τῆς «ἐρήμου»;
