Τό Σάββατο, 3 Ὀκτωβρίου 2026, στήν Αἴθουσα ἐκδηλώσεων τοῦ Πνευματικοῦ Κέντρου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, στήν Ναύπακτο, πραγματοποιήθηκε μέ ἐπιτυχία τό ΙΒ΄ Θεολογικό Συνέδριο τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου μέ γενικό θέμα: «Ἡ σημασία τοῦ 11ου αἰῶνος μ.Χ. γιά τήν κατανόηση τῆς σύγχρονης πραγματικότητας».
Τήν ἔναρξη τοῦ Συνεδρίου κήρυξε ὁ Μητροπολίτης Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱερόθεος, καί ὁ ἴδιος ἀνέγνωσε τό Μήνυμα πού ἀπέστειλε πρός τό Συνέδριο ἡ Α.Θ. Παναγιότης, ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπούλεως κ.κ. Βαρθολομαῖος. Στήν συνέχεια ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Καστορίας κ. Καλλίνικος ἀνέγνωσε τό Μήνυμα πού ἀπέστειλει ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Ἱερώνυμος.
Στήν συνέχεια χαιρετισμό ἀπηύθυναν ὁ Δήμαρχος Ναυπακτίας κ. Βασίλειος Γκίζας καί ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Περιφερειάρχη Δυτικῆς Ἑλλάδος κ. Νεκταρίου Φαρμάκη, κ. Χρῆστος Παΐσιος, πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Μεσολογγίου. Ἀπό τόν Σεβασμιώτατο ἀναγνώσθηκε ὁ χαιρετισμός τοῦ Βουλευτή Αἰτωλοακαρνανίας κ. Θανάση Παπαθανάση, πού ἀπουσίαζε λόγῳ κοινοβουλευτικῶν ὑποχρεώσεων.
Τό Συνέδριο διαρθρώθηκε σέ τέσσερεις ἑνότητες: Α΄ Ἱστορικά γεγονότα, Β΄ Θεολογικά ρεύματα, Γ΄ Ἡ ἀπόσχιση τῆς Δυτικῆς ἀπό τήν Ἀνατολική Ἐκκλησία, Δ΄ Φιλοσοφικά καί Θεολογικά γεγονότα στόν 11ο αἰ.
Οἱ Εἰσηγητές καί οἱ ἀντίστοιχες Εἰσηγήσεις τους μέ τήν σειρά πού παρουσιάσθηκαν, ἦταν οἱ ἑξῆς:
- -Ἀναστάσιος Φιλιππίδης: Ἡ πολιτική τοῦ Καρλομάγνου καί τῶν ἐπιγόνων στήν ἀποδέσμευση ἀπό τόν Αὐτοκράτορα τῆς Νέας Ῥώμης.
- -Κωνσταντῖνος Χρήστου: Ἡ διείσδυση τῶν Σελτζούκων στήν Μικρά Ἀσία μετά τήν μάχη τοῦ Ματζικέρτ.
- -Γεώργιος Παναγόπουλος: Ἡ πρόσληψη τῆς Καρολίδειας κληρονομιᾶς ἀπό τούς Σχολαστικούς.
- -Βασίλειος Τσίγκος: Ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος: Σπουδαιότητα καί ἐπικαιρότητα τῆς θεολογίας του.
- -Στυλιανός Χαραλαμπίδης: Τά γεγονότα τῆς ἀκοινωνησίας τοῦ 1009-1014 καί τά ἀναθέματα μεταξύ Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας.
- -Χρῆστος Τερέζης: Μιχαήλ Ψελλός. Ἡ θεολογία καί ἡ φιλοσοφία σέ μιά ἀπό τίς κορυφαίες συναντήσεις τους.
- -πρωτοπρ. π. Θωμᾶς Βαμβίνης: Ἡ καθιέρωση τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καί ἡ σημασία της.
Στό τέλος τῶν εἰσηγήσεων χαιρετισμό ἀπηύθυνε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Θηβῶν, Λεβαδείας καί Αὐλίδος κ. Γεώργιος. Ὁ κ. Γεώργιος συνεχάρη τούς εἰσηγητές γιά τά σημαντικά καί ὠφέλιμα πού ἀκούστηκαν. Στά δεδομένα τῆς σύγχρονης ἐποχῆς πού εἶναι ἐποχή ὠφελιμισμοῦ καί πληροφορίας, ἡ σχέση μέ τό βιβλίο πού ἀπαιτεῖται γιά τήν παρακολούθηση τέτοιων συνεδρίων σημαίνει καλλιέργεια καί βίωμα. Προέτρεψε τούς παρόντες νά φέρνουν σέ ἐπαφή τά νέα παιδιά μέ τό βιβλίο καί τίς πηγές. Τόνισε ὅτι μέ τήν ἐπιστροφή στόν 11ο αἰώνα βλέπουμε καί ἀναγνωρίζουμε σημερινά βήματα καί δεδομένα, αὐτά πού θέλουν περισσότερη προσοχή, αὐτά πού θέλουν περισσότερη προώθηση καί αὐτά πού ἀπαιτοῦν νά στεκόμαστε μπροστά τους μέ σοβαρότητα. Τέλος εὐχήθηκε στόν Σεβασμιώτατο κ. Ἱερόθεο γιά τήν αὐριανή ὀνομαστική του ἑορτή νά εἶναι πολύχρονος ὥστε νά κρατῆ τό ἐπίπεδο καί τό ὕφος μέσα στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.
Χαιρετισμοί καί Περιλήψεις τῶν Εἰσηγήσεων
Χαιρετισμός τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου
Ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Κύριος Βαρθολομαῖος στόν χαιρετισμό του ὑπογράμμισε τή σημασία τῆς μελέτης τοῦ 11ου αἰώνα γιά τήν κατανόηση ὄχι μόνο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας, ἀλλά καί τῆς μεταγενέστερης πορείας τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου. Ἀναφέρθηκε σέ καθοριστικά γεγονότα τῆς ἐποχῆς, ὅπως τό Σχίσμα τοῦ 1054 καί ἡ μάχη τοῦ Ματζικέρτ, ἀλλά καί στήν πνευματική καί θεολογική ἄνθηση πού ἐκφράστηκε ἰδιαιτέρως στό πρόσωπο τοῦ ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου. Παράλληλα, ἐξῆρε τήν πρωτοβουλία τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου καί τή θεολογική προσφορά τοῦ Σεβασμιωτάτου, ἐπισημαίνοντας τή συμβολή τῶν συνεδρίων αὐτῶν στή μελέτη καί προβολή τῆς ὀρθόδοξης θεολογικῆς παραδόσεως.
Μήνυμα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερωνύμου
Ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος στό μήνυμά του, τόνισε ὅτι ἡ γνώση τῆς ἱστορικῆς καί ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως εἶναι ἀπαραίτητη γιά τήν κατανόηση τῶν σημερινῶν προβλημάτων καί προκλήσεων. Ἰδιαίτερη ἔμφαση ἔδωσε στή θεολογική φυσιογνωμία τοῦ 11ου αἰώνα, ἀντιπαραβάλλοντας τή δυτική σχολαστική προσέγγιση μέ τήν ἐμπειρική θεολογία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ὅπως αὐτή ἐκφράζεται χαρακτηριστικά στόν ἅγιο Συμεών τόν Νέο Θεολόγο. Ὑπογράμμισε ἐπίσης τή διαχρονική ἀξία τῆς ὀρθόδοξης πνευματικῆς ἐμπειρίας καί συνεχάρη τόν Σεβασμιώτατο καί τούς διοργανωτές γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ ΙΒ΄ Θεολογικοῦ Συνεδρίου καί γιά τή συνεχῆ καλλιέργεια τοῦ θεολογικοῦ λόγου.
Χαιρετισμοί ἐπισήμων
Ὁ Δήμαρχος Ναυπακτίας κ. Βασίλειος Γκίζας ἐξέφρασε τή χαρά του γιά τή διοργάνωση τοῦ ΙΒ΄ Θεολογικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου, τονίζοντας τή σημασία του τόσο γιά τήν τοπική κοινωνία ὅσο καί γιά τήν εὐρύτερη θεολογική παρουσία τῆς Ναυπακτίας. Μέ ἀφορμή τή θεματική τοῦ Συνεδρίου, ἀναφέρθηκε στήν μεγάλη σημασία πού παίζει γιά τήν ἀλήθεια τῆς Ἐκκλησίας ὁ αἰώνας, ἀλλά καί στήν διαχρονική δύναμη τῆς ἀλήθειας τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία μέσα ἀπό τίς μεγάλες ἱστορικές δοκιμασίες, ὅπως τό Σχίσμα, ἡ Ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί οἱ διωγμοί τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων, ὄχι μόνο δέν καταπνίγεται, ἀλλά ἀναδεικνύεται καθαρότερη καί καρποφορεῖ σέ θεολογική παράδοση, ἁγιότητα καί μαρτυρία. Τέλος, συνεχάρη τόν Σεβασμιώτατο γιά τήν πρωτοβουλία τῆς διοργάνωσης καί, μέ τήν εὐκαιρία τῆς ὀνομαστικῆς τοῦ ἑορτῆς, τοῦ εὐχήθηκε χρόνια πολλά, ὑπογραμμίζοντας ὅτι ἡ ἐπιλογή ἀπό μέρους του νά ἑορτάζη τά ὀνομαστήριά του μέσα ἀπό θεολογικά συνέδρια καί ὄχι ἄλλες κοινωνικές ἐκδηλώσεις σημαίνει πολλά καί εἶναι παρακαταθήκη γιά τόν τόπο.
Ὁ Πρόεδρος τοῦ Περιφερειακοῦ Συμβουλίου Δυτικῆς Ἑλλάδος κ. Χρῆστος Παΐσιος καί ἐκπρόσωπος τοῦ Περιφερειάρχη Δ.Ε. κ. Νεκταρίου Φαρμάκη, χαρακτήρισε τό ΙΒ΄ Θεολογικό Συνέδριο θεσμό πού ἔχει πλέον καταστῆ παράδοση, ὑπογραμμίζοντας ὅτι τά προηγούμενα συνέδρια δέν περιορίστηκαν σέ μιά τυπική διοργάνωση, ἀλλά παρήγαγαν οὐσιαστικά ἀποτελέσματα καί πολύτιμα συμπεράσματα γιά τίς ἑπόμενες γενιές. Ἀναφέρθηκε ἰδιαίτερα στή σημασία τοῦ 11ου αἰώνα ὡς καθοριστικῆς περιόδου γιά τίς ἐξελίξεις πού ὁδήγησαν τόσο στίς μεγάλες ἱστορικές ἀνατροπές τοῦ Βυζαντίου ὅσο καί στήν ἀνάδειξη τοῦ μεγαλείου τῆς Ὀρθόδοξης πίστης καί τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐπισημαίνοντας τή διαχρονική ἀντοχή τῶν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολῆς ἕως τή Μικρασιατική Καταστροφή. Τέλος, μετέφερε τόν θερμό χαιρετισμό τοῦ Περιφερειάρχη Δυτικῆς Ἑλλάδας κ. Νεκταρίου Φαρμάκη, ἐξῆρε τό ἔργο τοῦ Σεβασμιωτάτου καί τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου πού παράγει ἔργο οἰκουμενικό καί εἴμαστε γνωστοί ὄχι μόνον στίς ὀρθόδοξες, ἀλλά σέ ὅλες τίς χριστιανικές χῶρες καί εὐχήθηκε ἔτη πολλά στόν Σεβασμιώτατο.
Ὁ Βουλευτής Αἰτωλοακαρνανίας κ. Θανάσης Παπαθανάσης, στόν γραπτό χαιρετισμό του συνεχάρη τόν Σεβασμιώτατο γιά τήν διοργάνωση τοῦ Συνεδρίου καί τήν μέριμνα πού ἔχει ὥστε νά δημιουργῆ εὐκαιρίες θεολογικῆς μελέτης καί πνευματικῆς καλλιέργειας στόν τόπο μας. Μέ ἀφορμή τήν αὐριανή ὀνομαστική τοῦ ἑορτή μετέφερε τίς ἐγκάρδιες εὐχές του γιά μακροημέρευση, ὥστε νά συνεχίζη τό ποιμαντικό, πνευματικό καί κοινωνικό του ἔργο στόν τόπο μας.
Μετά τούς χαιρετισμούς, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱερόθεος ἔκανε μία σύντομη εἰσαγωγὴ στὸ θέμα τοῦ Συνεδρίου.
Εἰσαγωγικό κείμενο τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου «Ἡ σημασία τοῦ 11ου αἰῶνος μ.Χ. για τήν κατανόηση τῆς σύγχρονης πραγματικότητας»
Περιλήψεις τῶν Εἰσηγήσεων
Ἀναστάσιος Φιλιππίδης: Ἡ πολιτική τοῦ Καρλομάγνου καί τῶν ἐπιγόνων στήν ἀποδέσμευση ἀπό τόν Αὐτοκράτορα τῆς Νέας Ρώμης.
Ἡ εἰσήγηση ἑστίασε σέ τρία ἀντιπροσωπευτικά ἐπεισόδια τῆς ἀπομάκρυνσης τῆς Δύσης ἀπό τή Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία τῆς Κωνσταντινούπολης: 1) τήν ἐποχή τοῦ Καρλομάγνου, 2) τήν ἐπιστολή τοῦ Λουδοβίκου Β΄ πρός τόν Βασίλειο Α΄ τό 871, καί 3) τήν βασιλεία τοῦ Ὄθωνα Α΄καί τήν πρεσβεία τοῦ Λιουτπράνδου.
Ὁ Καρλομάγνος, μέ τή Σύνοδο τῆς Φραγκφούρτης (794) ἡ ὁποία καταδίκασε τούς «Γραικούς» ὡς αἱρετικούς καί τή στέψη του (800) ὡς «αὐτοκράτωρ» (ἄν καί ὄχι «Ρωμαίων»), διέσπασε τήν ἑνότητα τῆς Εὐρώπης, τῆς ἑλληνικῆς καί λατινικῆς κληρονομιᾶς. Ἡ διάσπαση συνεχίζεται μέχρι σήμερα, καί δέν ἐπιτρέπει τήν οἰκοδόμηση τῆς ἑνωμένης Εὐρώπης πάνω στό πρότυπο τοῦ Καρλομάγνου – παρά τίς ἀντίθετες ἀπόψεις διακεκριμένων πολιτικῶν οἱ ὁποῖες ἀναφέρθηκαν στούς ἑορτασμούς τῶν 1200 ἐτῶν ἀπό τόν θάνατό του, τό 2014.
Ὁ Λουδοβίκος Β΄, τό 871, αὐτοαποκλήθηκε «Αὐτοκράτωρ Ρωμαίων» καί ὀνόμασε τόν Βασίλειο Β΄ ἁπλῶς «Αὐτοκράτορα τῆς Νέας Ρώμης». Ἰσχυρίστηκε ὅτι οἱ «Γραικοί» εἶχαν παύσει νά εἶναι Ρωμαῖοι καί ὅτι οἱ Φράγκοι κατεῖχαν πλέον τά ἡνία τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας.
Τέλος ἀναφέρθηκε στό διάσημο ἀντιρωμαϊκό ὑβρεολόγιο τοῦ Λιουτπράνδου, ἀπεσταλμένου τοῦ Γερμανοῦ βασιλιά Ὄθωνα Α΄(968), τό ὁποῖο ἀποκαλύπτει τό βαθύτερο μίσος τῶν Δυτικῶν τῆς ἐποχῆς κατά τῶν Ρωμαίων. Μέ τήν ἀνατολή τοῦ 11ου αἰώνα, οἱ δύο κόσμοι εἶχαν ἀπομακρυνθῆ τόσο ὥστε πλέον νά εἶναι ἀσύμβατοι πολιτικά, ἀλλά καί πολιτιστικά.
-Κωνσταντίνος Χρήστου: Ἡ διείσδυση τῶν Σελτζούκων στήν Μικρά Ἀσία μετά τήν μάχη τοῦ Ματζικέρτ.
Στίς ἀρχές τοῦ 11ου αἰώνα τό Βυζάντιο ἦταν ἡ ἰσχυρότερη δύναμη τόσο στήν Εὐρώπη, τῆς Μεσογείου θαλάσσης περιλαμβανομένης, ὅσο καί στήν Πρόσω Ἀσία. Μέ τήν ἐγκληματική πολιτική τῶν περισσοτέρων κυβερνήσεων ἀπό τό 1028 καί ἑξῆς, διαλύθηκε ἡ αὐστηρά ὀργανωμένη καί συνεκτική διοίκηση, ἡ ὁποία εἶχε διαμορφωθῆ κατά τήν διάρκεια τῆς Μεσοβυζαντινῆς Περιόδου.
Ἐκεῖνο πού βεβαίως εἶχε τίς τραγικότερες συνέπειες ἦταν ἡ παραμέληση τοῦ στρατοῦ. Στό τέλος τῆς περιόδου πού ἐξετάζουμε οὐσιαστικῶς δέν ὑφίσταται πλέον βυζαντινός στρατός.
Ἡ σημασία τῶν γεγονότων τά ὁποῖα ἀδρομερῶς ἀναφέρθηκαν στήν παραπάνω εἰσήγηση εἶναι αὐτονοήτως τεράστια. Τό Βυζάντιο ἀπώλεσε περί τό 70% τῶν ἐδαφῶν του καί βέβαια τήν περιοχή ἐκείνη ἀπό τήν ὁποία ἀντλοῦνταν τό μεγαλύτερο μέρος τῶν φόρων καί στρατολογοῦνταν οἱ περισσότεροι καί οἱ καλύτεροι στρατιῶτες, τήν Μ. Ἀσία. Κατά τά ἑπόμενα χρόνια ὁ Ἀλέξιος Κομνηνός θά ἀποδυθῆ σέ μία ἀγωνιώδη προσπάθεια ἀναδιοργάνωσης καί θά καταφέρη πολλά, ἀλλά ὄχι ἀρκετά.
Ὁ ἀντίκτυπος ὑπῆρξε σημαντικός καί στό ἐξωτερικό. Τό Βυζάντιο ἦταν κατά τήν προηγούμενη περίοδο ἡ ἰσχυρότερη δύναμη τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου. Μετά τό 1071 βέβαια, τό Βυζάντιο καθίσταται ἕνα κράτος πού ζητᾶ βοήθεια γιά νά ἐπιβιώση. Ἑπομένως, γιά τήν ἀντίληψη τῶν δυτικῶν, ἡ πρωτοκαθεδρία ἀνήκει πλέον στούς ἴδιους. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν, θά συμφωνούσαμε μέ τόν Διονύσιο Ζακυνθινό, ὁ ὁποῖος θέτει ὡς τέλος τῆς Μεσοβυζαντινῆς Περιόδου τό ἔτος 1071 καί ὄχι τό 1204, ὅπως κάνουν οἱ περισσότεροι. Διότι πράγματι τότε ἀπωλέσθηκε ἡ ἐγκόσμια οἰκουμενικότητα τῆς αὐτοκρατορίας.
-Γεώργιος Παναγόπουλος: Ἡ πρόσληψη τῆς Καρολίδειας κληρονομιᾶς ἀπό τούς Σχολαστικούς.
Ἡ εἰσήγηση ἀρθρώθηκε σέ δύο μέρη. Στό πρῶτο παρουσιάστηκαν κριτικά τρεῖς παράμετροι τῶν Libri Carolini πού ὁρίζουν τό ἀποτύπωμα τῶν «ταυτοτικῶν» γιά τήν φραγκική θεολογία αὐτῶν ντοκουμέντων: Εἰκονομαχικό στίγμα, Filioque καί ἀνθελληνισμός. Στό δεύτερο παρουσιάστηκε μέ βάση τήν παραδειγματική περίπτωση τοῦ Ἀνσέλμου Καντερβουρίας ἡ πρόσληψη τῆς καρολίγγειας «ἰδεολογίας» – θεολογίας καί ἡ μεταστοιχείσωή της ὑπό τό πρίσμα τῆς ἀναδυόμενης περί τά τέλη τοῦ 11ου αἰώνα ὀρθολογικῆς θεολογήσεως τοῦ Σχολαστικισμοῦ.
-Βασίλειος Τσίγκος: Ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος: Σπουδαιότητα καί ἐπικαιρότητα τῆς θεολογίας του.
Τόν 10° καί 11° αἰώνα δεσπόζει ἡ ἐξέχουσα θεολογική φυσιογνωμία τοῦ ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου ἑνός αὐθεντικοῦ ἐκπροσώπου μιᾶς πραγματικά κρίσιμης ἱστορικῆς περιόδου μὲ ἀξιοσημείωτη ἀκμή ὅλων τῶν τομέων τοῦ δημοσίου βίου στο Βυζάντιο. Ἔζησε ἕνα σχεδόν αἰώνα μετά το τέλος τῆς Εἰκονομαχίας καί πρίν το Σχίσμα. Τά δύο αὐτά γεγονότα σέ συνδυασμό μέ ποικίλες ζυμώσεις καί ἀλλαγές, καθιστοῦν ἰδιαιτέρως σημαντικές, ἄκρως ἐνδιαφέρουσες καί ἐξόχως ἐπίκαιρες τίς θεολογικές του θέσεις. Αὐτές προκάλεσαν ἔντονες ἀντιδράσεις, μέ ἀποτέλεσμα νά υἱοθετηθῆ, ἐπί μακρόν, μία ἐπιφυλακτική καί διστακτική στάση ἀπέναντί του. Ἡ ἐξήγηση αὐτῆς τῆς στάσεως γιά τά ἔργα καί τή θεολογία του ὀφείλεται σε τρεῖς κυρίως λόγους.
Στήν περίπτωση τοῦ ἱεροῦ πατρός πρόκειται γιά πραγματική πνευματική σύγκρουση, δύο διαφορετικῶν παραδόσεων, δύο τρόπων θεολογίας καί ἑρμηνείας τῆς ἐν Χριστῷ διά Πνεύματος Ἁγίου ζωῆς. Ἡ θεολογία του δέν εἶναι μία ἀκόμη ἀνθρωπολογία, ἀλλά ἡ φανέρωση μιᾶς συγκεκριμένης καί ἀληθινῆς ἀνθρωπογονίας. Στή σημερινή πραγματικότητα ὁ ἄνθρωπος, ὡς ἑνοποιημένη ψυχοσωματική ὀντότητα, ἑνότητα καί ὁλότητα μέ τή μεγαλειώδη προοπτική τῆς θεώσεως, ἔχει ἀνάγκη τῆς θεολογίας τοῦ ἁγίου Συμεών γιά τήν προσωπική, ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἐντός τῆς ζωῆς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος, σχέση μέ τόν Θεό, τή μετοχή στίς ἄκτιστες ἐνέργειές Του καί τήν κοινωνία τῶν ἐσχάτων ἤδη ἀπό τήν παροῦσα ζωή.
-Στυλιανός Χαραλαμπίδης: Τά γεγονότα τῆς ἀκοινωνησίας τοῦ 1009-1014 καί τά ἀναθέματα μεταξύ Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας.
Ἡ σχέση μεταξύ Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας στίς ἀπαρχές τῆς δεύτερης χιλιετίας συνιστᾶ μία σύνθετη ἱστορική πραγματικότητα, στήν ὁποία συμπλέκονται θεολογικοί, ἐκκλησιολογικοί, κανονικοί, λειτουργικοί καί πολιτικοί παράγοντες. Ἡ νεώτερη ἔρευνα ἔχει ἀναδείξει ὅτι τό σχίσμα δέν μπορεῖ νά περιοριστῆ στά γεγονότα τοῦ 1054, ἀλλά πρέπει νά κατανοηθῆ ὡς διαδικασία “μακρᾶς διάρκειας”. Στό πλαίσιο αὐτό, ἰδιαίτερη σημασία ἀποκτοῦν τά γεγονότα τοῦ 1009 καί 1014. Ἡ ἀφαίρεση τοῦ ὀνόματος τοῦ Πάπα ἀπό τά δίπτυχα τῆς Κωνσταντινούπολης ἀποτελεῖ ἔνδειξη διατάραξης τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας, ἐνῶ ἡ ἐπίσημη εἰσαγωγή τοῦ Filioque στή ρωμαϊκή λειτουργική πράξη τό 1014 προσέδωσε στή θεολογική διαφορά λειτουργική καί ἐκκλησιολογική διάσταση.
Ἡ κρίση τοῦ 1054 καί ἡ ἀνταλλαγή ἀναθεματισμῶν μεταξύ τῶν παπικῶν λεγάτων καί τοῦ Πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλαρίου ἀποτέλεσαν σημαντική κλιμάκωση τῆς ἤδη ὑφιστάμενης ἔντασης, χωρίς, ὡστόσο, νά συνεπάγονται αὐτομάτως τήν ὁριστική διάρρηξη τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας. Ἡ παγίωση τῆς διάστασης συνδέεται καθοριστικά μέ τίς μεταγενέστερες ἐξελίξεις καί ἰδίως μέ τή Δ΄ Σταυροφορία καί τήν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης τό 1204, οἱ ὁποῖες μετέτρεψαν τήν ἐκκλησιαστική ἀποξένωση σέ βαθιά ἱστορική ἀντιπαλότητα.
Ἡ ἀμοιβαία ἄρση τῶν ἀναθεμάτων τό 1965 ἐγκαινίασε μία νέα περίοδο στίς σχέσεις τῶν δύο Ἐκκλησιῶν, χωρίς νά σημαίνη τήν ἀποκατάσταση τῆς κοινωνίας. Ἡ μελέτη τῶν γεγονότων καταδεικνύει τή σημασία τῆς κριτικῆς διαχείρισης τῆς ἱστορικῆς μνήμης, τῆς διάκρισης θεολογικῶν διαφορῶν καί ἱστορικῶν στερεοτύπων καί τῆς διατήρησης τοῦ θεολογικοῦ διαλόγου ὡς οὐσιώδους προϋπόθεσης γιά τήν ὑπέρβαση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀποξένωσης καί τήν ἀναζήτηση τῆς ἑνότητας.
-Χρῆστος Τερέζης: Μιχαήλ Ψελλός.Ἡ θεολογία καί ἡ φιλοσοφία σέ μιά ἀπό τίς κορυφαῖες συναντήσεις τους.
Ὁ Μιχαήλ Ψελλός ὑπῆρξε μιά πολυσχιδής προσωπικότητα, ἡ ὁποία ἠσχολήθη μέ τήν Θεολογία, τήν φιλοσοφία καί τήν ἐπιστήμη, τίς ὁποῖες συνέθεσε μέ ἐξαίρετον τρόπο. Θεωροῦσε ὡς κορυφαία πνευματική καί θεολογική προσωπικότητα τόν Πλάτωνα, ἐνῶ ὑποστήριζε ὅτι ὁ Ἑλληνισμός προετοίμασε τόν Χριστιανισμό. Ἐπιχείρησε ἔτσι νά θέση τήν φιλοσοφία στήν προοπτική τῆς ἐνισχύσεως τῆς πίστης.
-πρωτοπρ. π. Θωμᾶς Βαμβίνης: Ἡ καθιέρωση τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καί ἡ σημασία τῆς.
Στήν εἰσήγηση ἔγινε κατ’ ἀρχήν ἀναφορά στό Συναξάριο τῆς ἑορτῆς, τό ὁποῖο ἀναφέρει ὅτι αἰτία τῆς καθιερώσεώς της, μετά ἀπό ἐμφάνιση τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στόν Ἐπίσκοπο Εὐχαΐτων Ἰωάννη, ἦταν ἡ λύση τοῦ διχασμοῦ «τῶν ἐλλογίμων καί ἐναρέτων ἀνδρῶν» τῆς Κωνσταντινούπολης, ἐπί βασιλείας Ἀλεξίου Α΄ τοῦ Κομνηνοῦ, σχετικά μέ τό ποιός ἀπό τούς Τρεῖς Ἱεράρχες ὑπερέχει σέ ἀξία.
Στήν συνέχεια ἀναφέρθηκε στήν καθιέρωση τῆς ἑορτῆς μέσα στό πλαίσιο τῶν θεολογικῶν καί φιλοσοφικῶν ζυμώσεων τοῦ κρίσιμου 11ου μ.Χ. αἰῶνος, γιά τήν σημασία πού εἶχε ἐκείνη τήν ἐποχή, ἀλλά καί γιά τό πῶς ἡ ἱστορική πείρα τῶν συνθηκῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μπορεῖ νά μᾶς κάνη σοφότερους στήν ἀντιμετώπιση σύγχρονων ἐκκλησιαστικῶν καί θεολογικῶν θεμάτων.
Ὁ ἅγιος Ἰωάννης Ἐπίσκοπος Εὐχαΐτων, ὁ Μαυρόποδας, πού καθιέρωσε τήν ἑορτή, ἤθελε νά φέρη στό προσκήνιο καί στά ἐνδότερα τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας τήν δογματική διδασκαλία, τήν ἀσκητική παράδοση καί τήν ποιμαντική τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν. Ἤθελε νά φέρη στόν 11ο αἰώνα τήν ὑγιαίνουσα θεολογία τοῦ 4ου αἰώνα, μέσα ἀπό τά κείμενα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν
Ἡ εἰσήγηση κατέληξε μέ τήν ἐπισήμανση ὅτι τά προβλήματα πού ἀντιμετωπίσθηκαν τόν 11ο αἰώνα, (ἡ ἐκκοσμίκευση τῆς θεολογίας, ἡ σύγχυση φιλοσοφίας καί θεολογίας, ἀνθρώπινης καί ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ γνώσης), εἶναι καί προβλήματα τῆς ἐποχῆς μας. Καί ἡ ἀπάντηση παραμένει ἡ ἴδια: ἐπιστροφή στή ζωή καί στή διδασκαλία τῶν Ἁγίων Πατέρων.
Τό ἐπιστημονικό αὐτό Θεολογικό Συνέδριο κατέδειξε τήν μεγάλη σημασία τοῦ 11ου αἰῶνος γιά τήν ἑνωμένη μέχρι τότε Χριστιανική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία, ἐπειδή τότε ἔγιναν χωρισμοί ἀπό πολιτικῆς, θεολογικῆς καί ἐκκλησιαστικῆς πλευρᾶς καί τά ἀποτελέσματα τά γευόμαστε σήμερα. Αὐτό πρέπει νά τό γνωρίζουμε γιά νά διατηροῦμε τήν ταυτότητά μας καί νά βρίσκουμε τρόπους γιά νά ἐπικοινωνοῦμε μέ τούς ἄλλους λαούς τῆς Εὐρώπης, χωρίς νά χάνουμε τά ταυτοτικά στοιχεῖα μας.
