Η ιστορική Ιερά Μονή της Άνω Ξενιάς βρίσκεται στις βορειοανατολικές πλαγιές της Όθρυος, του βουνού που χωρίζει τη Μαγνησία από τη Φθιώτιδα σε υψόμετρο 500 περίπου μέτρων. Ανήκει διοικητικά στο νομό Μαγνησίας και εκκλησιαστικά στην Ιερά Μητρόπολη Δημητριάδος και Αλμυρού. Απέχει οδικά από το Βόλο 60 χιλιόμετρα και 25 από τον Αλμυρό.
Έχει να παρουσιάσει μια υπερχιλιόχρονη ιστορία, αφού λείψανα της παρουσίας του πρώτου χριστιανικού Ναού ανάγονται στον 6ον και 7ον αιώνα. Ωστόσο οι ιστορικοί υποστηρίζουν πως η ίδρυση της Μονής πρέπει να τοποθετηθεί στα τέλη του 10ου αιώνα. Αποτελεί ένα από τα λίγα Μοναστήρια που μέσα από τις ποικίλλες διακυμάνσεις της ιστορικής τους διαδρομής κατάφεραν να διατηρήσουν αδιάσπαστη και συνεχή την Μοναχική παρουσία, μαρτυρία, διακονία και προσφορά τους μέχρι και τις μέρες μας. Υπέστη αρκετές καταστροφές. Πρώτη μπορεί να θεωρηθεί η πυρπόλησή της από τον Καρδινάλιο Πελάγιο στα 1213 και η θανάτωση των 500 σύμφωνα με την παράδοση μοναχών της.
Στην περίοδο της τουρκοκρατίας κατεστράφη από τον σεισμό του 1460 όπου έπεσαν τα 2/3 του οικοδομήματος της Μονής. Αναφέρεται δε κατ’ αυτήν την εποχή λειτουργούσε και κρυφό σχολειό. Στην προσφορά της Μονής στον αγώνα κατά της γερμανοϊταλικής κατοχής οφείλεται και η πυρπόληση όλων των κτιρίων της πλην του Καθολικού από απόσπασμα Ιταλών στρατιωτών στις 26 Μαΐου 1942.
Ως τελευταία πληγή μπορούμε να θεωρήσουμε τον καταστροφικό σεισμό του καλοκαιριού του 1980, που επέφερε σοβαρότατες ζημιές στο Καθολικό, όπως ρωγμές στους τοίχους, αποκολλήσεις των τοιχογραφιών κλπ, καθώς και την κατάρρευση όλων των παλαιών κτιρίων που είχαν επισκευασθεί μετά την πυρκαγιά του 1942.
Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Είναι η εφέστιος εικόνα της Ιεράς Μονής, αποτελεί παλάδιον του Μοναστηριού έργο άριστης βυζαντινής τέχνης και είναι αχρονολόγητη, ενώ φέρει ασημένιο κάλυμμα που κατασκευάστηκε στο Βόλο το 1900, Εντυπωσιακός είναι ο μεγάλος αριθμός των προσώπων που εικονίζονται στην όλη σύνθεση, 30 στον αριθμό. Σύμφωνα με την παράδοση, η Εικόνα βρέθηκε μέσα σε κισσούς στον τόπο που στη συνέχεια κτίστηκε ο πρώτος Ναός, και γι’ αυτό η Μονή αρχικά ονομάστηκε «Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου Κισσιωτίσσης» ονομασία που αναγράφεται σε παλαιά σφραγίδα της Μονής. Καθημερινά η Παναγία μας δια της Θαυματουργού Εικόνας της σκορπίζει πλούσια την χάρη της και την παρηγοριά της όχι μόνον στους μοναχούς της Μονής Της, αλλά και σε όλους όσοι με πίστη καταφεύγουν σε Αυτήν. Κατά καιρούς έχει επιτελέσει πολλά και αδιαμφισβήτητα θαύματα, όπως οι αντιμετωπίσεις επιδημιών, θεομηνιών, ανομβριών, αλλά και οι ιάσεις σοβαρότατων προβλημάτων υγείας καρκινοπαθών και ατεκνίας.
ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα εγκαταβιούν στην Ιερά Μονή τρείς Πατέρες υπό την πνευματική καθοδήγηση του Πανοσιολογιωτάτου Αρχιμ. Νεκταρίου Υφαντίδη οι οποίοι με περισσό ζήλο έχουν επιδοθεί στο μεγάλο πράγματι έργο της συνέχισης των ανοικοδομήσεων των κτιρίων της Μονής, με προσωπική και χειρονακτική εργασία, καθώς επίσης και με την ευγενική συνδρομή των φιλομόναχων προσκυνητών της Μονής. Φιλοδοξούν κατά Θεόν να αναδείξουν το Μοναστήρι φάρο πνευματικό, αντάξιο των παλαιών ημερών και του αρχαίου κάλλους. Κύρια εργόχειρα έχουν την αγιογραφία και την παρασκευή θυμιάματος. Επίσης συνδρομή στο ποιμαντικό έργο της Μητροπόλεως με κηρύγματα, με την αρθογραφία σε εφημερίδες και στα εκκλησιαστικά περιοδικά της Ιεράς μας Μητροπόλεως, τις εκδόσεις ωφέλιμων και εποικοδομητικών βιβλίων κλπ.
Στην νεόδμητη πτέρυγα που στεγάζει το Αρχονταρίκι της Ιεράς Μονής, κάθε Κυριακή μετά τη θεία Λειτουργία προσφέρεται το παραδοσιακό Μοναστηριακό κέρασμα στους προσκυνητές της Μονής, που συρρέουν από πολλά σημεία της Θεσσαλικής γης και γίνονται πνευματικές ομιλίες. Εδώ επίσης φιλοξενούνται και όσοι φιλακόλουθοι χριστιανοί προσέρχονται στις Ιερές Αγρυπνίες που τελούνται στην Μονή και σε μεμονωμένες περιπτώσεις επισκέπτες από μακρινές περιοχές. Αλλά η Ι. Μονή δεν είναι μόνον τα κτίρια και η ιστορία. Είναι κυρίως η Ζωντανή παρουσία του Ορθόδοξου Μοναχισμού στον σύγχρονο κόσμο. Πολύωρες ακολουθίες που τελούνται καθημερινά κατά το Αγιορείτικο Τυπικό, ο μυσταγωγικός χαρακτήρας του αρχαίου Ναού με τα κεριά στους πολυέλαιους, στιγμές κατανύξεως και πνευματικής ανάτασης κατά τις λατρευτικές ευκαιρίες, παρηγοριά και ανακούφιση από το βάρος των πολλών πλημμελημάτων μέσα από το Μυστήριο της Μετανοίας, φιλοξενία και γεύση και του επίγειου άρτου στην Τράπεζα της Μονής, αλλά Κυρίως και πάνω από όλα η ενατένιση του βλέμματος στον Ουρανό και η ζωντανή παρουσία της Παναγίας μας, η τόσο αισθητή, είναι στοιχεία που τραβούνε κάθε προσκυνητή που σπάνια την επισκέπτεται μόνο μια φορά.
Η Ιερά Μονή της Άνω Ξενιάς πανηγυρίζει με μεγάλη λαμπρότητα την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου αλλά και την εορτή του Ακαθίστου Ύμνου τελώντας μεγάλη αγρυπνία κατά το αγιορείτικο τυπικό Παρασκευή προς Σάββατο της Ε΄ Εβδομάδος των Νηστειών εκάστου έτους.
