Τό πρωΐ τῆς Πέμπτης, 12 Φεβρουαρίου 2026, δευτέρα ἡμέρα τῶν Δ΄ Καραβαγγελείων τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καστορίας, πραγματοποιήθηκε ἡ Α΄ Συνεδρία μέ θέμα: «Καστοριά καί Μετέωρα: Ἱστορικο-πολιτισμικοί δεσμοί καί προοπτικές».
Ἡ Α΄ συνεδρία ἔλαβε χώρα στό Νεανικό Κέντρο τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καστορίας.
Τήν συνεδρίαση παρακολούθησαν οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες Σταγῶν καί Μετεώρων κ. Θεόκλητος, Φθιώτιδος κ. Συμεών, Καστορίας κ. Καλλίνικος, ὁ Θεοφ. Ἐπίσκοπος Τανάγρας κ. Ἀπόστολος, ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Ἀντιπεριφερειάρχη κ. Θεοφύλακτος Ζυμπίδης, ἡ πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου κ. Ἰωάννα Κύρου, ἐκπρόσωποι τοῦ Στρατοῦ, φορέων καί ἀρκετός κόσμος.
Συντονιστής καί πρόεδρος τῆς συνεδριάσεως ἦταν ὁ Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Ἐκπαιδεύσεως Καστοριᾶς κ. Ἀναστάσιος Ξανθόπουλος.
Οἱ εἰσηγητές καί οἱ ἀντίστοιχες εἰσηγήσεις τους ἦταν:
•Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Βαφειάδης, Διευθυντής τῆς Ἀκαδημίας Θεολογικῶν καί Ἱστορικῶν Μελετῶν Ἁγίων Μετεώρων: «Ὁ Ἅγιος Ἰωάσαφ (Ἰωάννης Δούκας Οὔρεσης Παλαιολόγος), τά Μετέωρα καί ἡ Καστοριά».
•Ὁ κ. Ἰωάννης Σίσιου, διδάκτωρ Καλῶν Τεχνῶν: «Οἱ ἀγιογράφοι τῶν Μετεώρων καί τῆς Καστοριᾶς».
•Ὁ Ἀρχιμ. π. Στέφανος Σχοινᾶς: «Τό Κειμηλιαρχεῖο τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καστοριᾶς».
•Ὁ κ. Νικόλαος Ἀλχασίδης: «Ἀποτελέσματα προγράμματος Ὑιοθεσίας Ἱερῶν Ναῶν».
•Ὁ κ. Ἐμμανουήλ Κουτσιαύτης: «Προσωπικότητες Καστοριᾶς μέ παγκόσμια καί πανελλήνια ἀκτινοβολία».
•Ὁ Πρωτοπρ. π. Ἐλευθέριος Συτιλίδης, Γενικός Ἀρχιερατικός Ἐπίτροπος τῆς Ἰ. Μ. Καστορίας: «Τά πορίσματα τοῦ Φόρουμ γιά τή Βυζαντινή Καστοριά».
•Ὁ Ἀρχιμ. π. Παῦλος Λαζόγκας: «Τά σύγχρονα ἐκκλησιαστικά μνημεῖα τέχνης».
Τή συνεδρία ἔκλεισε ὁ πρόεδρος τῆς Ἑταιρείας Τουρισμοῦ Δυτικῆς Μακεδονίας κ. Θεοφύλακτος Ζυμπίδης, ἐκπροσωπώντας τόν Ἀντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Καστοριᾶς κ. Δημήτριο Σαββόπουλο.
***
Περιλήψεις ὁμιλητῶν Α΄ Συνεδρίας Δ΄ Καραβαγγελείων 2026
• Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Βαφειάδης στήν ὁμιλία του ἀναφέρθηκε στή μορφή τοῦ ὁσίου Ἰωάσαφ, κατά κόσμον Ἰωάννη Δούκα Παλαιολόγου, μιᾶς ἀπό τίς σημαντικώτερες ὁσιακές προσωπικότητες τοῦ ὕστερου βυζαντινοῦ κόσμου. Παρουσίασε τήν καταγωγή του ἀπό ἐπιφανεῖς δυναστικούς οἴκους τῶν Βαλκανίων, τήν πολιτική του πορεία ὡς συναυτοκράτορα καί τή σύντομη ἀλλά ἐπιτυχημένη βασιλεία του στήν Ἤπειρο καί τή Θεσσαλία, καθώς καί τίς ἱστορικές πηγές πού μαρτυροῦν τή δράση καί τήν ἐποχή του.
Στή συνέχεια ἀναπτύχθηκε ἡ ἀπόφασή του νά ἐγκαταλείψει τήν ἐγκόσμια ἐξουσία σέ νεαρή ἡλικία καί νά ἀφιερωθεῖ στόν μοναχικό βίο στό Μεγάλο Μετέωρο, λαμβάνοντας τό ὄνομα Ἰωάσαφ ὑπό τήν πνευματική καθοδήγηση τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου τοῦ Μετεωρίτου. Τονίσθηκε ἡ ἀρετή, ἡ ταπείνωση καί ἡ πνευματική του ἡγεσία, ὅπως καταγράφονται σέ σύγχρονες μαρτυρίες, καθώς καί ἡ διαρκής τιμή πού τοῦ ἀποδόθηκε ἀπό τήν Ἐκκλησία καί τούς πιστούς.
Τέλος, ἐπισημάνθηκε ἡ σημασία τῆς μνήμης του ὁσίου Ἰωάσαφ τόσο ὡς ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας ὅσο καί ὡς τελευταίου βασιλέως τῆς περιοχῆς, μέ πρόσκληση πρός τούς πιστούς νά διατηροῦν ζωντανή τήν εὐλάβεια καί τήν τιμή πρός τό πρόσωπό του.
• Ὁ κ. Ἰωάννης Σίσιου στήν εἰσήγησή του ἀναφέρθηκε στή διαμόρφωση τοπικῶν σχολῶν στή βυζαντινή τέχνη καί ἰδιαίτερα στήν περίπτωση τῆς Καστοριᾶς, ὅπου, λόγω ἰδιαιτέρων ἱστορικῶν καί κοινωνικῶν συνθηκῶν, ἀναπτύχθηκε μιά τοπική καλλιτεχνική παράδοση μέ συνέχεια καί ἰδιαίτερα χαρακτηριστικά. Τόνισε τή σημαντική γεωγραφική θέση τῆς πόλεως ὡς κόμβου ἐπικοινωνίας καί πολιτισμικῶν ἀνταλλαγῶν, γεγονός πού συνέβαλε στήν πνευματική καί καλλιτεχνική της ἄνθηση.
Στή συνέχεια ἐπεσήμανε ὅτι τά προνόμια πού ἐξασφαλίσθηκαν κατά τήν ὀθωμανική κατάκτηση καί οἱ σχετικά εὐνοϊκές συνθῆκες ζωῆς ἐπέτρεψαν τή συνέχιση τῆς καλλιτεχνικῆς δημιουργίας κατά τό πρῶτο μισό τοῦ 15ου αἰῶνος. Παρά τίς δυσκολίες τῆς ἐποχῆς, παρατηρήθηκε ἔντονη πολιτιστική καί πνευματική δραστηριότητα, ἡ ὁποία ἐκφράσθηκε μέσα ἀπό χαρούμενες μορφές, πλούσια χρωματική κλίμακα καί εἰκονογραφικές ἐπιλογές πού δήλωναν ἐσωτερική ἀντίσταση καί δημιουργικότητα.
Τέλος, ὑπογράμμισε ὅτι τά ἔργα τῶν καλλιτεχνῶν τῆς Καστοριᾶς, ἀπό τούς Ἁγίους Τρεῖς ἕως τά μνημεῖα τῶν Μετεώρων, μποροῦν νά συγκριθοῦν μέ σημαντικά δημιουργήματα τοῦ 14ου αἰῶνος καί συνέβαλαν στή διαμόρφωση εἰκαστικῶν προτύπων πού ἐπικράτησαν σέ ὅλον τόν 15ο αἰῶνα, ἐνσωματώνοντας στοιχεῖα τῆς ἀρχαιοτέρας καί τῆς συγχρόνου ἑλληνικῆς καλλιτεχνικῆς παραδόσεως.
• Ὁ π. Στέφανος Σχοινᾶς στήν εἰσήγησή του ἀναφέρθηκε στά πολύτιμα ἐκκλησιαστικά κειμήλια πού φυλάσσονται στά σκευοφυλάκια τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καστοριᾶς καί τά ὁποῖα ἀναμένουν τή μεταφορά καί τήν ἀνάδειξή τους στό ὑπό ἴδρυση κειμηλιαρχεῖο. Τόνισε ὅτι ἡ ἀπουσία ἑνός τέτοιου χώρου ἀπό τήν πόλη ἀποτελεῖ σημαντική ἔλλειψη, ἐπισημαίνοντας παραλλήλως τίς ἐνέργειες τοῦ Μητροπολίτου κ. Καλλινίκου γιά τήν ὑλοποίηση τοῦ ἔργου.
Στή συνέχεια ἐπεσήμανε ὅτι ἔχει ἤδη ἐκπονηθεῖ ὥριμη μουσειολογική καί μουσειογραφική μελέτη, σύμφωνα μέ τήν ὁποία τά ἐκθέματα θά ὀργανώνονται σέ τρεῖς θεματικές ἐνότητες, ὥστε ὁ ἐπισκέπτης νά μπορεῖ νά κατανοήσει τόσο τή λειτουργική τους χρήση μέσα στόν χρόνο καί τόν χώρο ὅσο καί τή διαχρονική τους ἀξία.
Τέλος, ὑπογράμμισε ὅτι μέσα ἀπό τήν παρουσίαση αὐτή ἀναδεικνύεται ἡ ζωντανή συνέχεια τῆς ῥωμαίικης παραδόσεως, ἡ ὁποία παραμένει ἐνεργή καί δημιουργική ἕως τίς ἡμέρες μας.
• Ὁ κ. Νικόλαος Ἀλχασίδης, στήν εἰσήγησή του, ἀναφέρθηκε στόν μοναδικό πλοῦτο τῶν μνημείων τῆς Καστοριᾶς καί στίς πρωτοβουλίες πού ἀναλήφθηκαν γιά τήν ἀνάδειξή τους. Τόνισε ὅτι, ἀναγνωρίζοντας τή σημασία αὐτοῦ τοῦ πολιτιστικοῦ ἀποθέματος, ὁ Μητροπολίτης Καστορίας κ.κ. Καλλίνικος προχώρησε τό 2023 στή σύσταση εἰδικῆς ἐπιτροπῆς γιά τή διαμόρφωση ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος μέ στόχο τήν πανελλήνια προβολή τῶν μνημείων τῆς Περιφερειακῆς Ἐνότητος Καστοριᾶς.
Στή συνέχεια παρουσίασε τά ἀποτελέσματα τῆς μέχρι σήμερα ἐφαρμογῆς τοῦ προγράμματος καί ἀνέδειξε τίς προοπτικές περαιτέρω ἐξελίξεώς του. Ἰδιαίτερη ἔμφαση δόθηκε στή σύνδεσή του μέ τίς ἀρχές τοῦ ἐνεργοῦ πολίτου, τούς 17 στόχους βιωσίμου ἀναπτύξεως τοῦ ΟΗΕ, καθώς καί μέ τά προγράμματα τοπικῆς ἱστορίας καί γεωγραφίας πού προτάθηκαν γιά τήν τρέχουσα σχολική χρονιά ἀπό τό ΥΠΑΙΘΑ.
Τέλος, ὑπογράμμισε τή σημασία τῆς συνεχίσεως καί ἐνισχύσεως τῆς δράσεως αὐτῆς, ὥστε ἡ πολιτιστική κληρονομιά τῆς Καστοριᾶς νά καταστεῖ ζωντανό ἐκπαιδευτικό καί κοινωνικό ἐργαλεῖο γιά τή νέα γενιά.
• Ὁ κ. Ἐμμανουήλ Κουτσιαύτης στήν εἰσήγησή του, ἐξέτασε τίς προσωπικότητες ποὺ συνδέονται ἄμεσα ἢ ἔμμεσα μὲ τὴν Καστοριὰ καὶ οἱ ὁποῖες ὑπερέβησαν τὰ τοπικὰ ὅρια, ἀποκτῶντας πανελλήνια καί, σὲ ἀρκετὲς περιπτώσεις, διεθνῆ ἀκτινοβολία. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ λειτουργοῦν ὡς φορεῖς ἱστορικῆς μνήμης, ἀξιῶν καὶ πολιτισμικῆς συνέχειας, συγκροτῶντας ἕναν ζωντανὸ ἱστὸ ποὺ συνδέει τὸ τοπικὸ μὲ τὸ οἰκουμενικὸ καὶ τὸ παρελθὸν μὲ τὸ παρόν.
Ἰδιαίτερη ἔμφαση ἐδωσε στὸν πνευματικὸ πλοῦτο τῆς περιοχῆς, καθὼς σημαντικὸς ἀριθμὸς ἀναγνωρισμένων ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως οἱ: Γρηγόριος Παλαμᾶς, Γεράσιμος Παλλαδὰς κ. ἅ. συνδέεται μὲ τὴν Καστοριά, γεγονὸς ποὺ καταδεικνύει τὴ μακραίωνη ἐκκλησιαστικὴ καὶ πνευματική της παράδοση. Παράλληλα, ἀναδεικνύονται ἱστορικὲς μορφὲς μὲ εὐρύτερη ἐμβέλεια, ὅπως ὁ Ἰουστινιανός, ὁ Ἀλέξιος Α΄ Κομνηνός, ἡ Ἄννα Κομνηνὴ καὶ ὁ Ἴων Δραγούμης κ. ἅ. οἱ ὁποῖοι, μέσῳ καταγωγῆς ἢ ἱστορικῶν δεσμῶν, ἐντάσσονται στὸ εὐρύτερο ἀφήγημα τῆς τοπικῆς ταυτότητας. Ἐξετάζεται ἐπίσης ἡ συμβολή της Καστοριᾶς στὴν οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ ἱστορία μέσῳ τῆς γουνοποιίας, τομέα ποὺ προσέδωσε διεθνῆ ἀναγνώριση στὴν πόλη, καθὼς καὶ ἡ δράση εὐεργετῶν καὶ ἐμπόρων ποὺ ἐνίσχυσαν τὸ Γένος καὶ τὴν Ἐκκλησία, ὅπως π.χ. ὁ Μανωλάκης ὁ Καστοριανὸς κ. ἅ.
Τόνισε ὅτι μέσα ἀπὸ τὰ ὀνόματα αὐτά, ἡ Καστοριὰ ἀναδεικνύεται ὄχι μόνο ὡς τόπος ἱστορικῆς μνήμης, ἀλλὰ καὶ ὡς τόπος παραγωγῆς πολιτισμοῦ, ὅπου τὸ ὄνομα ἀποκτᾶ διαχρονικὴ ἀξία ὅταν συνδέεται μὲ ἔργο, παιδεία καὶ δημιουργία. Στὸν πνευματικὸ καὶ καλλιτεχνικὸ τομέα, ἀνέφερε, γίνεται στὴ Σχολὴ ζωγραφικῆς Καστοριᾶς καὶ σὲ λόγιες μορφές, ὅπως ὁ Ἀθανάσιος Χριστόπουλος κ. ἅ. οἱ ὁποῖοι συνέβαλαν καθοριστικὰ στὴν καλλιέργεια τῆς παιδείας καὶ τῆς πολιτισμικῆς ταυτότητας.
Τέλος, ὑπογράμμισε ὅτι τὰ ὀνόματα τῶν προσωπικοτήτων αὐτῶν δὲν ἀποτελοῦν ἁπλῶς ἱστορικὲς μνῆμες, ἀλλὰ δυναμικὸ κεφάλαιο πολιτιστικῆς ἀνάπτυξης καὶ αὐτογνωσίας. Ἡ ἀνάδειξή τους συνιστᾶ πράξη τιμῆς πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ ταυτόχρονα προϋπόθεση δημιουργικῆς συνέχειας, ὥστε ἡ Καστοριὰ νὰ διατηρεῖ ἐνεργὸ ρόλο στὸν σύγχρονο ἐθνικὸ καὶ διεθνῆ πολιτισμικὸ διάλογο.
• Ὁ π. Ἐλευθέριος Συτιλίδης, στήν εἰσήγησή του, μετέφερε τούς ἀπόηχους τοῦ Φόρουμ Θρησκευτικοῦ Τουρισμοῦ «Βυζαντινή Καστοριά», ἀναδεικνύοντας τήν ἰδιαίτερη ταυτότητα τῆς πόλεως, ὅπου ἡ ἱστορία, ἡ τέχνη, ἡ πίστη καί τό φυσικό τοπίο συνυπάρχουν ὡς ζωντανή ἐμπειρία. Τόνισε ὅτι τό Φόρουμ ἀπετέλεσε μιά οὐσιαστική πρωτοβουλία γιά τήν ἀνάδειξη τῆς πνευματικῆς καί πολιτιστικῆς κληρονομιάς τῆς Καστοριᾶς, μέ καθοριστική τή συμβολή τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως καί τοῦ Μητροπολίτου κ. Καλλινίκου, ὁ ὁποῖος ἐνέπνευσε τή συνεργασία τῶν τοπικῶν φορέων καί τή διαμόρφωση κοινοῦ ὁράματος γιά τό μέλλον.
Στή συνέχεια παρουσίασε τό περιεχόμενο τῶν εἰσηγήσεων, ἐπισημαίνοντας ὅτι ἀρχαιολόγοι, ἱστορικοί τέχνης, πανεπιστημιακοί, θεολόγοι καί εἰδικοί τοῦ τουρισμοῦ ἀνέδειξαν τή ναοδομία, τήν εἰκονογραφία, τήν πνευματική παράδοση, τήν ἐκπαιδευτική ἱστορία καί τίς σύγχρονες ἀναπτυξιακές προοπτικές τῆς περιοχῆς. Ἰδιαίτερη ἀναφορά ἔγινε στή μοναστική ζωή, στή σημασία τῆς πολιτιστικῆς κληρονομιάς, στίς δυνατότητες διεθνοῦς προβολῆς καί στή σύνδεση τοῦ θρησκευτικοῦ τουρισμοῦ μέ τή ζωντανή ἐμπειρία τῆς πίστεως καί τῆς τοπικῆς ταυτότητος.
Τέλος, ὑπογράμμισε ὅτι τό Φόρουμ δέν ἀπετέλεσε ἁπλῶς ἕνα γεγονός, ἀλλά ἀφετηρία γιά μιά δυναμική πορεία ἀναδείξεως τῆς Καστοριᾶς ὡς διεθνοῦς κέντρου θρησκευτικοῦ καί πολιτιστικοῦ τουρισμοῦ, ἐκφράζοντας εὐγνωμοσύνη πρός ὅλους τούς συντελεστές καί ἰδιαιτέρως πρός τόν Σεβ. Μητροπολίτη κ. Καλλίνικο γιά τήν ἔμπνευση, τή στήριξη καί τό ὅραμά του γιά τό μέλλον τῆς πόλεως.
• Ὁ π. Παῦλος Λαζόγκας στήν ὁμιλία του ἀναφέρθηκε στή σημασία τῶν συγχρόνων ἐκκλησιαστικῶν μνημείων ὡς φορέων μνήμης, πίστεως καί πολιτισμικῆς ταυτότητος, ἐπισημαίνοντας ὅτι τό μνημεῖο δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς κατάλοιπο τοῦ παρελθόντος, ἀλλά ζωντανή ἔκφραση τῆς παραδόσεως πού συνεχίζεται δημιουργικῶς σέ κάθε ἐποχή. Παρουσίασε παραδείγματα ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος, τά Μετέωρα καί τήν Καστοριά, τά ὁποῖα μαρτυροῦν τή διαρκῆ συνέχεια τῆς ἐκκλησιαστικῆς τέχνης καί ἀρχιτεκτονικῆς.
Τέλος, τόνισε τή διπλή εὐθύνη διαφυλάξεως τῶν παλαιῶν μνημείων καί δημιουργίας νέων, ὥστε ἡ παράδοση νά παραμένει ζῶσα καί ἐνεργή στό μέλλον.
