του αρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου, Διδάκτορος Θεολογίας
Η εορτή της Θείας Μεταμορφώσεως του Κυρίου, την οποία η Εκκλησία μας γηθοσύνως πανηγυρίζει κατ’ έτος στις 6 Αυγούστου, κατέχει ξεχωριστή θέση στο εορτολόγιο. Πρόκειται για μία από τις μεγάλες δεσποτικές εορτές, στην οποία αποκαλύπτεται με τρόπο μοναδικό η θεότητα του Ιησού Χριστού προαναγγέλλοντας τη δόξα της Αναστάσεως. Η Μεταμόρφωση δεν αποτελεί απλώς ένα θαυμαστό γεγονός της επίγειας ζωής του Κυρίου, αλλά μια κορυφαία Θεοφάνια, στην οποία αποκαλύπτεται το μυστήριο της ανθρώπινης σωτηρίας και της ανακαινίσεως ολόκληρης της δημιουργίας.
Το θαυμαστό αυτό γεγονός μας το διασώζουν οι Ευαγγελιστές Μθ. (17, 1-9), Μρ. (9, 2-10) και Λκ. (9, 28-36). Ο Κύριος ανεβαίνει στο όρος Θαβώρ μαζί με τους τρεις συμπαθείς μαθητές Του, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Κατά τη διάρκεια της προσευχής Του «μετεμορφώθη έμπροσθεν αυτών»· «ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς» (Μθ. 17,2). Συγχρόνως εμφανίζονται οι Προφήτες Μωυσής και Ηλίας, συνομιλώντας με τον Χριστό για το εκούσιο Πάθος Του, ενώ η νεφέλη της θείας παρουσίας καλύπτει το όρος και ακούγεται η φωνή του Θεού Πατέρα: «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε».
Η Εκκλησία ερμηνεύει το γεγονός αυτό ως φανέρωση της θείας δόξας του Χριστού. Ο Κύριος δεν προσλαμβάνει κάτι που δεν είχε προηγουμένως· δεν αλλάζει η φύση Του. Εκείνο που αλλάζει είναι η δυνατότητα των μαθητών να αντικρίσουν, κατά το μέτρο της πνευματικής τους κατάστασης, το άκτιστο μεγαλείο του Θεού. Όπως ψάλλει το απολυτίκιο της εορτής, «μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει, Χριστὲ ὁ Θεός, δείξας τοῖς μαθηταῖς σου τὴν δόξαν σου καθὼς ἠδύναντο». Η φράση «καθώς ηδύναντο» είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθότι επισημαίνει πως η θέα του θείου φωτός προϋποθέτει εσωτερική πνευματική κατάσταση για την επίσκεψη της θείας χάριτος.
Οι Άγιοι Πατέρες αφιέρωσαν σπουδαίες θεολογικές πραγματεύσεις και αναλύσεις στη δεσποτική εορτή της Θείας Μεταμορφώσεως. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επεξηγεί ότι ο Χριστός αποκάλυψε τη δόξα Του λίγο πριν από το Πάθος Του, ώστε οι μαθητές να μη πανικοβληθούν βλέποντάς Τον πάνω στο Σταυρό. Η εμπειρία του Θαβώρ θα γινόταν γι’ αυτούς η βεβαίωση ότι ο Εσταυρωμένος είναι πράγματι ο Υιός του Θεού. Επίσης ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός επισημαίνει ότι η Μεταμόρφωση δεν υπήρξε μεταβολή του Χριστού, αλλά φανέρωση της θεότητάς Του. Καθώς και Ο Αγίος Γρηγόριος Παλαμάς, ανέπτυξε τη θεολογία για το άκτιστου φωτός. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του, το Θαβώριο φως δεν είναι δημιούργημα ούτε φυσικό φαινόμενο. Είναι η άκτιστη ενέργεια του Θεού, η ίδια θεία χάρη που φωτίζει τους αγίους και τους καθιστά κοινωνούς της θείας ζωής.
Η παρουσία των δύο μεγάλων μορφών της Παλαιάς Διαθήκης του Μωϋσέως και του Ηλία δεν είναι τυχαία. Ο Μωυσής εκπροσωπεί τον Νόμο και ο Ηλίας τους Προφήτες. Με την παρουσία τους βεβαιώνεται ότι ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη συνοδοιπορεί με τον Χριστό και εκπληρώνεται στο πρόσωπό Του. Παράλληλα, ο Μωυσής, που είχε πεθάνει, και ο Ηλίας, που αναλήφθηκε ζωντανός στους ουρανούς, επιβιώνουν επίσης, ότι ο Χριστός είναι Κύριος των ζώντων και των κεκοιμημένων.
Στη σύγχρονη μας εποχή, όπου κυριαρχεί η επιστημονική σκέψη, συχνά τίθεται το ερώτημα αν το γεγονός της θείας Μεταμορφώσεως μπορεί να ερμηνευθεί με φυσικούς όρους. Η απάντηση της θεολογίας είναι σαφής. Η επιστήμη και η θεολογία δεν συγκρούονται, επειδή εξετάζουν διαφορετικές διαστάσεις της πραγματικότητας. Η φυσική μελετά το φως ως ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, περιγράφοντας τη φύση, τη διάδοσή του και τις ιδιότητές του. Το φως όμως του Θαβώρ δεν ανήκει στον κτιστό κόσμο. Είναι άκτιστη θεία ενέργεια και επομένως δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πειραματικής παρατήρησης ή εργαστηριακής ανάλυσης.
Το διαχρονικό μήνυμα της εορτής της Μεταμόρφωσης δεν αφορά μόνο ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Αποτελεί πρόσκληση και σήμερα για τον σύγχρονο άνθρωπο να μεταμορφώσει τη ζωή του μέσα από τη μετάνοια, την προσευχή, και τη συμμετοχή του στη λειτουργική ζωή συνδυαζόμενη με την έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα Θεού» και καλείται να φθάσει στο «καθ’ ομοίωσιν», δηλαδή στη θέωση. Αυτή είναι η ουσία της ορθόδοξης πνευματικότητας: όχι μια ηθική τελειότητα αυτάρκειας, αλλά η ένωση με τον Θεό διά της χάριτός Του. Το φως του Θαβώρ φωτίζει κάθε εποχή και υπενθυμίζει ότι ο τελικός προορισμός του καθενός μας δεν είναι η φθορά και ο θάνατος, αλλά η κοινωνία με τον Αναστημένο Χριστό.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο το ότι κατά την ημέρα της εορτής ευλογούνται οι πρώτοι καρποί της αμπέλου, θέλοντας έτσι να δείξει ότι ολόκληρη η κτίση καλείται να μεταμορφωθεί συμμετέχοντας στη δόξα του Δημιουργού της. Η Μεταμόρφωση του Χριστού αποτελεί την προεικόνιση της ανακαινίσεως όλης της δημιουργίας, όπως αυτή θα ολοκληρωθεί στη Βασιλεία των ουρανών.
Τελειώνοντας επισημαίνουμε πως σε μια εποχή όπως βιώνετε στις ημέρες μας χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, πνευματική σύγχυση και αναζήτηση νοήματος, γι’ αυτό η δεσποτική εορτή μας υπενθυμίζει πως το αληθινό φως δεν είναι δημιούργημα του κόσμου, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, «τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν». Το Θαβώρ γίνεται σημείο ελπίδας και βεβαιότητας ότι η ζωή του καθενός μας μπορεί να μεταμορφωθεί με τη χάρη του Θεού. Η εμπειρία του άκτιστου φωτός, όπως τη βίωσαν οι Απόστολοι και οι Άγιοι της Εκκλησίας, παραμένει μέχρι σήμερα ο τελικός προορισμός του κάθε ενός, η κοινωνία με τον Ζώντα Θεό και η μέθεξη μας στη δόξα της αιώνιας Βασιλείας Του. Γένοιτο !
