Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣΚαθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Τις σημαντικές, οριακές, «χρονιάρες» και σημαδιακές μέρες των εορτών του Δωδεκαήμερου, ο λαϊκός άνθρωπος φρόντισε να τις περιβάλει με σειρά διαβατηρίων και θρησκευτικών εθίμων, μέσω των οποίων προσπάθησε να εξασφαλίσει την ευτυχία και τη μακροημέρευσή του. Με μια σειρά εθίμων και τελετουργιών ο λαϊκός άνθρωπος προσπαθεί να ξορκίσει τον απερχόμενο χειμώνα και να καλωσορίσει την επερχόμενη, ευοίωνη και αναβλαστική άνοιξη, που οριοθετεί περίοδο άνθισης και προμηνύει την καρποφορία του καλοκαιριού. Με τα ποικίλα αυτά έθιμα κατά κανόνα επιδιώκεται να θωρακιστεί τελετουργικά, αλλά και να γίνει αισθητή η μετάβαση από το χειμώνα στην άνοιξη, από το σκοτάδι στο φως και από τη νέκρωση στην αναγέννηση της φύσης. Επίσης, να εξασφαλιστεί ευετηριακή ευτυχία για τη χρονιά που έρχεται και να τονωθεί το θρησκευτικό συναίσθημα και η οικογενειακή συνοχή, με τις εκκλησιαστικές και οικιακές λατρευτικές τελετουργίες των τριών μεγάλων εορταστικών σταθμών της περιόδου (Χριστουγέννων – Πρωτοχρονιάς – Θεοφανίων).

Στα παραδοσιακά ελληνικά σπίτια, έκαιγε στο τζάκι, όλες τις ημέρες αυτές, το «χριστόξυλο», ένα μεγάλο ξύλο που έμπαινε εκεί επίτηδες, και του οποίου η χωνεμένη στάχτη συλλεγόταν τελετουργικά στο τέλος του Δωδεκαήμερου, για να χρησιμεύσει ως μαγικό αποτροπαϊκό φυλακτήριο του σπιτιού και της οικογένειας. Στα σύγχρονα σπίτια, που το τζάκι, αν υπάρχει, είναι μάλλον δηλωτικό εκζήτησης και πολυτέλειας παρά χρηστικό, οι κάθε είδους διακοσμήσεις έχουν τον κύριο λόγο, και μάλιστα διακοσμήσεις που αναμειγνύουν τη φάτνη με πολλές μορφές ξωτικών από τη δυτικοευρωπαϊκή, κατά κύριο λόγο, παράδοση.

Τα ξωτικά αυτά, στην ελληνική μάλιστα εκδοχή τους, είναι που ενέπνευσαν, ως μορφές και τις δωδεκαημερίτικες παραδοσιακές μεταμφιέσεις, όπως αυτές παριστάνονται, κυρίως από τα Χριστούγεννα ως και πριν τα Φώτα, στον βορειοελλαδικό χώρο. Το Δωδεκαήμερο με τις τρεις μεγάλες γιορτές του αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιόδους του ετήσιου εορτολογικού κύκλου, αφού μάλιστα η περίοδος αυτή συμπίπτει με τις χειμερινές τροπές του ηλίου, μια σημαντική φάση του ετήσιου ημερολογιακού κύκλου, που σημαδεύεται, ήδη από τα αρχαία χρόνια και σε όλους σχεδόν τους λαούς, με ανάλογα σημαντικά έθιμα.

Οσα παραπάνω διαπιστώθηκαν ή αναφέρθηκαν, αποτελούν απλές νύξεις σε ένα μεγάλο και σπουδαίο ζήτημα, που έχει απασχολήσει αρκετά την ελληνική λαογραφική βιβλιογραφία, και το οποίο χρειάζεται μεγάλη έκταση για να αναλυθεί και να καλυφθεί. Είναι όμως, οι παρατηρήσεις αυτές, ενδεικτικές του κλίματος που προσδιορίζει τον ελληνικό λαϊκό εορτασμό των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, τόσο σήμερα όσο και διαχρονικά, στην ελληνική λαϊκή λατρευτική και εορτολογική παράδοση. Και είναι, παραλλήλως, αποκαλυπτικές του μεγάλου εθιμικού πλούτου που μελετά και διαχειρίζεται η ελληνική λαογραφία, πλούτου μοναδικού και πολύχρωμου, πολύμορφου και πολυδιάστατου, κυρίως όμως ανθρωποκεντρικού. Γιατί όσα έθιμα παραπάνω αναφέρθηκαν, διακρίνονται για την κοινωνική τους λειτουργικότητα και για την εγγραφή τους σε ένα πλαίσιο αρμονικής ζωής με το φυσικό περιβάλλον και υποδειγματικής συνύπαρξης με το συγχωριανό και το συνάνθρωπο, στα πλαίσια πάντοτε των παραδοσιακών ελληνικών κοινωνιών.

Στις μέρες μας, πέρα από την όποια εθιμολογία, το σπουδαιότερο ίσως δίδαγμα της λαογραφίας είναι η ανάγκη επανόδου στις σπουδαίες αυτές αξίες, που είναι ικανές να εξανθρωπίσουν και πάλι, την ήδη εξαγριωμένη και αγχώδη καθημερινή μας ύπαρξη και κοινωνική πρακτική. Σήμερα δεν είναι η ευγονία και η γονιμότητα, είναι η συνοχή, η αγάπη και η διαμόρφωση των ανθρώπινων σχέσεων σε ένα πραγματικά εξανθρωπισμένο επίπεδο, που αποτελούν τα μεγάλα ζητήματα· αυτά που μπορούμε να επιτύχουμε με εφαλτήριο τις μεγάλες αυτές γιορτές, φτάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο χαρακτήρας τους είναι ουσιαστικά χριστοκεντρικός, εκκλησιοκεντρικός και οικογενειοκεντρικός και ανάλογα να τις τιμήσουμε, υποτάσσοντας στο πλαίσιο αυτό τις όποιες αναπόφευκτες κοσμικές και εκκοσμικευμένες τάσεις των εξευρωπαϊσμένων και παγκοσμιοποιημένων καιρών μας.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Εντυπωσιάζει με την πρόοδό του το Παράρτημα Σπερχειάδος – Μακρακώμης του Ωδείου της Ι.Μ. Φθιώτιδος

Mια όμορφη βραδιά λόγου, ποίησης και μελωδίας αφιερωμένη στην Μικρά Ασία χάρισε το 5ο Παράρτημα του Ωδείου της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος «ΓΕΡΜΑΝΟΣ ο ΜΕΛΩΔΟΣ»...

Άγιος Μιχαήλ Χωνιάτης ή Ακομινάτος. Ο λόγιος επίσκοπος των Αθηνών {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ,Θεολόγου - Καθηγητού Μέσα από τη σύγχρονη πνευματική Βαβέλ και το πυκνό σκοτάδι της ψυχαναγκαστικής ιδεοληψίας κατά της χριστιανικής πίστης, προβάλλουν οι ολόφωτες...

Άγιος Ανδρέας Κρήτης: Ο ποιητής του Μεγάλου Κανόνος {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου - Καθηγητού Την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών ψάλλεται στην Εκκλησία μας ο Μέγας Κανόνας, το έξοχο ποίημα του αγίου...

Δέηση υπέρ ανευρέσεως του αγνοουμένου Συνταγματάρχου συνεπεία της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974

Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμοθέου, ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Θωμάς Κάιας, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς μας Μητροπόλεως,...

Μνήμη Ιωάννη Γαλάνη Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Το Σάββατο 2 Ιουλίου τελέστηκε η Νεκρώσιμη Ακολουθία του Καθηγητή Ιωάννη Γαλάνη, στον Ιερό Ναό...

Ο Μητροπολίτης Παροναξίας στις κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως

Ξεκίνησαν φέτος με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κ. Καλλινίκου, οι κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, στην περιοχή...

Με λαμπρότητα πανηγύρισε η Παναγία Εικονίστρια Πολιούχος Σκιάθου

Με την πρέπουσα εκκλησιαστική λαμπρότητα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 2 και την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022 η Πανήγυρη της επετείου ευρέσεως της Ιεράς Εικόνος της...

Η Εξόδιος Ακολουθία της Μοναχής Θεοδότης

Η Τοπική μας Εκκλησία προέπεμψε σήμερα Δευτέρα, 4 Ιουλίου 2022, την Αδελφή της Ι. Μονής Αγ. Βλασίου Τρικάλων, μακαριστή Μοναχή Θεοδότη, (κατά κόσμον Μαρία)...

Αύριο η κηδεία της Ηγουμένης Ευπραξίας

Η Αποστολική Ιερά Μητρόπολή μας αναγγέλλει μετά θλίψεως την εις Κύριον εκδημία της μακαριστής Ηγουμένης της Ι. Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Φανερωμένης Χιλιομοδίου Γερόντισσας Ευπραξίας...

Θυρανοίξια Ιερού Παρεκκλησίου της Αγίας Υπομονής στα Κύμινα

Την Κυριακή 3 Ιουλίου ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων λειτούργησε και κήρυξε τον θείο λόγο στον Ιερό Ναό των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων...

Στην κατασκήνωση του Αγίου Λαυρεντίου λειτούργησε ο Μητροπολίτης Δημητριάδος

Κάτω από τον ίσκιο των πλατάνων στην κατασκήνωση της Τοπικής μας Εκκλησίας στον Άγιο Λαυρέντιο Πηλίου, λειτούργησε την Κυριακή 3/7 ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος...

Στον Ναό του Αγίου Δωροθέου, στο ομώνυμο χωριό «Δωροθέα» Αριδαίας o Μητρ. Σύρου

Ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β' , πραγματοποίησε σήμερα το καθιερωμένο το ετήσιο προσκύνημά του στον Ενοριακό Ιερό Ναό του Αγίου Δωροθέου, στο χωριό Δωροθέα...

Κυριακή Γ΄ Ματθαίου στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Νέας Περάμου

Την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022, Γ΄ Ματθαίου, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Χρυσόστομος ετέλεσε την Θεία Λειτουργία στον ενοριακό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου...

Η Σύναξη Πάντων των Κρητών Διαλαμψάντων Αγίων

Επί τη Συνάξει Πάντων των Κρητών Διαλαμψάντων Αγίων, ο Σεβασμ. Μητροπολίτης κ. Γεράσιμος ιερούργησε την Κυριακή 3 Ιουλίου στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Μεγάλης Παναγίας...

Πραγματοποιήθηκε στον Βόλο ο Ι΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Με απόλυτη επιτυχία, διεξήχθη το Σάββατο 2/7, στο Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλίας, ο Ι΄ Πανελλήνιος Διαγωνισμός Ψαλτικής Τέχνης, στον οποίο συμμετείχαν 52 σπουδαστές και σπουδάστριες...