Με αφορμή την εορτή των αγίων Αναργύρων

Από την Μαγνησία την μητέρα της ιατρικής όπου υψώνεται το πολυφάρμακο βουνό του Πηλίου ξεκινά τα πρώτα της βήματα η ιατρική επιστήμη. Και από τον μύθο του Κένταυρου Χείρωνα του Ασκληπιού, του Μαχάονα (μυθικού ιατρού), του Αχιλλέα οδηγείται από τον μύθο στο λόγο, από τον λόγο στην θεωρία, από την θεωρία στην πράξη, δηλαδή στην ιατρική τέχνη. Από τις ονειρομαντείες, τα ξόρκια των μάγων, τις ονειροθεραπείες του Ασκληπιού και την ιερατική ιατρική που για πολλούς αιώνες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο χώρο της υγείας περάσαμε στην Ιπποκρατική περίοδο της ιατρικής που στην ουσία δημιουργεί την ορθολογική-επιστημονική ιατρική και κυρίως την χειρουργική.

Η βασική συνεισφορά του Ιπποκράτη συνίσταται κυρίως σε τρία μέρη:

  1. Στο διαχωρισμό της ιατρικής από θρησκεία-μαγεία και φιλοσοφία.
  2. Στη συστηματική οργάνωση των ιατρικών γνώσεων, της λεγομένης δηλαδή ιατρικής των αποδείξεων, και
  3. Στη θεμελίωση της ιατρικής ηθικής και στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Ιπποκράτης δεν έκανε διάκριση των ασθενών ανάλογα με την κοινωνική και οικονομική τους θέση. Στο βιβλίο του «Περί ευσχημοσύνης» περιγράφει το πως πρέπει ο γιατρός να μιλά και να εξετάζει τον ασθενή. Πρέπει να έχει μετριοφροσύνη, φιλαλληλία, αξιοπρεπή εμφάνιση, νηφάλια κρίση και ηρεμία.

Ιδιαίτερη σημασία έδωσε στη σχέση εμπιστοσύνης γιατρού-ασθενή και στο απόρρητο των ιατρικών πληροφοριών. Το θεμέλιο αυτό της ιατρικής ηθικής περιορίζεται σε δυο λέξεις που υπάρχουν έως και σήμερα στον «όρκο του»: «Ωφελείν ή μη βλάπτειν». Αυτή είναι η κληρονομιά της αρχαίας ιπποκρατικής ιατρικής που παραμένει πάντοτε επίκαιρη επειδή συνδέει γνώσεις με αρχές. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιπποκράτης χαρακτηρίστηκε ως Χριστός-Ιατρός Christus-Medicus την εποχή του μεσαίωνα.

Ο Ιπποκράτης καθιέρωσε την επικοινωνία με τον ασθενή. Δίδασκε στους μαθητές του να μιλούν με τους ασθενείς, να καταγράφουν το ιστορικό τους και να κερδίζουν την εμπιστοσύνη τους. Αυτό είναι μέρος της θεραπείας. Για τον Ιπποκράτη η νοσολογία στηρίζεται σε μία τριαδική αρχή: άρρωστος-αρρώστια-γιατρός. Δεν παρέλειψε να τονίσει τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της ιατρικής, αλλά και σε ότι αφορά τους γιατρούς δίδαξε για τη ρευστότητα των γνώσεων, τη σχετικότητα των διαγνώσεων και το περιορισμένο των ιατρικών δυνατοτήτων.

Ο Ιπποκράτης επηρεασμένος από τη φιλοσοφία του μεγάλου Σωκράτη, που ήταν και σύγχρονός του, θεώρησε ότι ολοκληρωτική θεραπεία δεν είναι μόνο του σώματος, αλλά και της ψυχής. Στο έργο του Πλάτωνα «Διάλογος με τον Χαρμίδη» ο νέος παραπονείται στον Σωκράτη ότι ταλαιπωρείται από ισχυρούς πονοκεφάλους και μ’ αυτήν την αφορμή αναπτύσσει στους συνομιλητές τους ποια ιατρική αγωγή είναι άριστη. Σύμφωνα με τον Σωκράτη είναι αδύνατον να θεραπεύσει ο γιατρός το σώμα  ενός ασθενή πλήρως εάν δεν διαγνώσει και από τι πάσχει η ψυχή, δηλ. αν δεν επικοινωνήσει, αν δεν τον εμπιστευθεί ο ασθενής και εάν δεν κατανοήσει τον ψυχικό του κόσμο και τον τρόπο σκέψης του. Χαρακτηριστικά λέει ο Σωκράτης ότι «…δεν μπορείς να θεραπεύσεις το μερικό, αν δεν δεις το ολικό»[1]. Στο έργο αυτό ο Σωκράτης καταλήγει ότι όταν η ψυχή διαμέσου ενός φιλικού και ωραίου λόγου ζεσταθεί και θεραπευθεί, τότε ολόκληρο το σώμα μαζί με το πάσχον όργανο μπορεί να θεραπευθεί.

Αυτήν την φιλοσοφική άποψη του Σωκράτη ασπάσθηκε ο Ιπποκράτης στην άσκηση της ιατρικής του επιστήμης. Για τον Ιπποκράτη αντικείμενο της προσοχής και του ενδιαφέροντος του γιατρού δεν είναι αποκλειστικά η εξέταση των συμπτωμάτων της δυσλειτουργίας ενός οργάνου, αλλά η δυσλειτουργία ολόκληρου του ανθρώπου. Άρα για τον Ιπποκράτη ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως ψυχοσωματική οντότητα.

Αυτήν ακριβώς την ιπποκρατική ιατρική φιλοσοφία ασπάζονται και οι χριστιανοί ιατροί από τον 4ο αιώνα κι έπειτα με πρώτο τον Μέγα Βασίλειο. Ο χριστιανισμός ντύνει την ιατρική τέχνη των μεγάλων ελλήνων ιατρών με τον μανδύα της αγάπης και της φιλανθρωπίας. Η νέα χριστιανική διδασκαλία θεωρεί τον πάσχοντα ιερό πρόσωπο και τον ταυτίζει με τον Χριστό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία από μέρους της Εκκλησίας ξενώνων, νοσοκομείων, ιατρικών σχολών και ιατρικής δεοντολογίας.

Πρώτος ο Μέγας Βασίλειος χτίζει συγκρότημα προνοιακών και νοσοκομειακών ιδρυμάτων που ονομάστηκε «Βασιλειάδα». Διδάσκει προς τους νέους γιατρούς επηρεασμένος από τη διδασκαλία του Σωκράτη και του Ιπποκράτη ότι η ιατρική καλείται να αντιμετωπίσει τον κάθε άνθρωπο προσωπικά και η προσωπική αυτή σχέση έχει άμεση επίπτωση στη θεραπεία. Αυτή η αντίληψη του Αγίου Βασιλείου εκφράζει αλλά και διαμορφώνει και τη θεολογία της Εκκλησίας στο συγκεκριμένο θέμα η οποία αντιμετωπίζει τα προβλήματα του ανθρώπου εξατομικευμένα και ανθρωποκεντρικά. Ο Μέγας Βασίλειος στο έργο του «Όροι κατά πλάτος» γράφει σε νέο γιατρό ότι ο ίδιος φρόντιζε προσωπικά τους ασθενείς σου, τους χαιρετούσε με ασπασμό, συζητούσε μαζί τους, άλλαζε τα τραύματά τους. Δεν δίσταζε και στις περιπτώσεις των μολυσματικών ασθενειών να περιποιείται τους ασθενείς.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος γράφει για την «Βασιλειάδα»: «Νόσος φιλοσοφείται, συμφορά μακαρίζεται και το συμπαθές δοκιμάζεται»[2]. Ο Μέγας Βασίλειος γράφει σε επιστολή του σε γιατρούς: «Να προσέχετε ιδιαίτερα τους δύστροπους ασθενείς και να τους περιποιείσθε με καλωσύνη»[3]. Ενώ σε άλλη του ομιλία αναφέρει: «Ο γιατρός μάχεται εναντίον της νόσου και όχι των αρρώστων. Ο άρρωστος είναι πρόσωπο ιερό»[4].

Με όλα όσα αναφέραμε αποδεικνύεται ότι η ιατρική τέχνη από τον Ιπποκράτη και μετά και η Εκκλησία από τον Μ. Βασίλειο και τους Αναργύρους ιατρούς, εφάρμοσε την λεγόμενη «ψυχοσωματική ιατρική» και έδωσε στην ιατρική τέχνη χαρακτήρα φιλανθρωπικό. Αυτό άλλωστε έκανε και ο μεγάλος Ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Πρώτα θεράπευε την ψυχή και μετά το σώμα.

Είναι γεγονός σήμερα ότι η φιλοσοφία αυτών των δύο μεγάλων ιατρών, του Ιπποκράτη και του Μ. Βασιλείου, επηρέασαν και τη σύγχρονη ιατρική η οποία προσπαθεί να ανακαλύψει και τις ψυχικές παραμέτρους της ασθένειας και να θεραπεύσει τον πάσχοντα ως ψυχοσωματική οντότητα.

Μ’ αυτές τις σκέψεις ευχόμαστε οι Άγιοι Ανάργυροι ιατροί να ευλογούν και να φωτίζουν τους αγωνιστές ιατρούς, έτσι ώστε μέσα από την ιατρική τους τέχνη και επιστήμη να υπηρετούν τον άνθρωπο βλέποντας σ’ αυτόν τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος είπε «εφ’ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε»[5]. 

Αρχιμ. Ειρηναίου Λαφτσή

Βιβλιογραφία

  • Βασιλείου Χρ. Γολεμάτη, «Από τα ξόρκια και την Ονειροθεραπεία στο νυστέρι του Χειρουργού», Εκδόσεις Επιστημών.
  • Mario Vegetti, «Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας», σελ. 62-68, Εκδοτικός Οίκος Π. Τραυλού, 2000.
  • Sherwin B. Nuland, «DOCTORS The illustrated History of Medical Pioneers – The totem of Medicine Hippocrates», p.13-37, 2008 Black Dog and Leventhal Publishers inc.
  • Μανώλη Κιαπόκα, «Ιπποκράτης ο Κώος και Ιπποκρατικός Όρκος», σελ. 313, έκδοση Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Κω, Αθήνα 1996, Ανατύπωση Εταιρεία Διάδοσης Ιπποκράτειου Πνεύματος, Αθήνα 2012.
  • Sullivan R, «Thales to Galen-Brief journey through rational medicine in ancient Greece», Proc. R. Coll. Phisicians Edinb. 1996; 26: 487-99 Part I Pre-Hippocratic medicine.
  • Littre E, «Oeuvres Completes d’ Hippocrate», 2nd Paris 1840.
  • Ζηρογιάννη Π.Ν., Βογιατζάκη Ε., «Η Ιατρική Ηθική σε καταστάσεις κρίσεων σε ειρήνη-πόλεμο», Εταιρεία Διάδοσης Ιπποκράτειου Πνεύματος, τόμος 7ος-8ος, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών, Φεβρουάριος 2012.
  • Doler E., Knoller N., «Military medicine in crusaders Kingdom», Jerusalem – Medical Archae, IMAZ 3:389-92, 2001
  • Μουτσόπουλου Μ. Χαρ., «Όταν ο Ιπποκράτης συναντά…την Θέμιδα – Ιατρονομικά», εκδ. Α.Α. Λιβάνη, 2013.
  • Kurt Pollack, «Ιατρική Αρχαιότητα», έκδοση 2005, σελ. 164.
  • James Longrigg, «Greek Rational Medicine», «Post. Hippocrativ Medicine I», «Medicine and Academy», p. 180 by Routledge London and New York (2000), 270 Madison Ave. New York N.Y. 10016.
  • Richard Dargie, «Ancient Greece Health and Dicease», printed in USA Mineapolis, 2007, p. 24.

[1] Πλάτων, Χαρμίδης 156b Περί Σωφροσύνης.

[2] Αγίου Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος 43, 63.

[3] Μεγάλου Βασιλείου, «Λόγος προς ιατρόν», ΕΠΕ 3, 76.

[4] Μεγάλου Βασιλείου, «Ομιλία ότι ουκ έστιν αίτιος των κακών ο Θεός», ΕΠΕ 7.94, 1-2.

[5] Ματθ. 25, 40.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Φθιώτιδος Συμεών: «Η ομολογία του Αποστόλου Θωμά να γίνει και δική μας ομολογία»

Ολοκληρώθηκε σήμερα Κυριακή του Θωμά 9 Μαΐου 2021 η τρίτη μεγάλη περιοδεία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών στην ευλογημένη γη της Φθιώτιδος το...

Συνέρχεται αύριο Τρίτη η Διαρκής Ιερά Σύνοδος

Συνέρχεται την Τρίτη 11 και την Τετάρτη 12 Μαΐου 2021, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, της 164ης Συνοδικής Περιόδου, προκειμένου να...

Αιτωλίας Κοσμάς: «Αλίμονο στον χριστιανό που δεν εμπνέεται από την Ανάσταση του Χριστού».

Μέσα στην λαμπροφόρο χαρά της Αναστάσεως του Χριστού, τηρουμένων των μέτρων προστασίας για την δημόσια υγεία και για τον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού,...

Χειροτονία Πρεσβυτέρου από τον Μητροπολίτη Παροναξίας

Την Κυριακή του Θωμά 9-5-2021, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ.κ. Καλλίνικος μετέβη στο Ιερό Μετόχιο της Αγίας Κυριακής της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Φανερωμένης Νάξου...

«Μακάριοι Οι Μη Ιδόντες Και Πιστεύσαντες…»

Πανηγυρικά τελέσθηκε η Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό του Αγίου Θωμά Λαρίσης, ιερουργούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερωνύμου, τηρουμένων των υγειονομικών...

Κυριακή του Αποστόλου Θωμά στην Νέα Ηρακλείτσα Ελευθερών

Με λαμπρότητα και εκκλησιαστική τάξη εορτάσθηκε την Κυριακή 9 Μαίου 2021 η μνήμη του Αγίου ενδόξου Αποστόλου Θωμά σε όλες της ενορίες και Ιερές Μονές...

Εορτάστηκε η μνήμη των Αγίων Δισχιλίων Ναουσαίων Νεομαρτύρων και η επέτειος του Ολοκαυτώματος της Ναούσης

Την Κυριακή του Θωμά 9 Μαΐου το πρωί στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Ναούσης με την ευκαιρία της εορτής των Αγίων Δισχιλίων...

Κυριακή του Αντίπασχα στην Σύρο

Στον από του ιστορικού λόφου του Βροντάδου επιστέφοντα την Ερμούπολη μεγαλοπρεπή Ιερό Ναό Αναστάσεως του Σωτήρος, ιερούργησε σήμερα το πρωί ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος...

«Η Του Θωμά Απιστία, Την Κοσμοσώτειραν…»

Στον Ιερό Ναό του Αγίου Αποστόλου Θωμά στο Μακρυχώρι χοροστάτησε στην Ακολουθία του Εσπερινού ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος, τηρουμένων των...

Η εορτή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Νάξο

Το Σάββατο της Διακαινησίμου  8-5-2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας μετέβη στην Κεραμωτή της Νάξου όπου στον Πανηγυρίζοντα Ιερό Ενοριακό Ναό Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου ιερούργησε...

Η εορτή του Αγίου Δονάτου πολιούχου και προστάτου της Ι.Μ. Παμυθίας

Την Κυριακή του Αποστόλου Θωμά 9 Μαΐου 2021 εορτάστηκε με ιδιαίτερη λαμπρότητα εκ μεταθέσεως λόγω του Πάσχα η μνήμη  του Αγίου Δονάτου επισκόπου Ευροίας του Θαυματουργού...
video

Θα αναστηθούν οι νεκροί και πώς;

Θα αναστηθούν οι νεκροί και πώς; Τι διαβάζουμε στην Καινή Διαθήκη και στην ακολουθία των κεκοιμημένων για την ανάσταση των νεκρών; Με ποιον τρόπο...

Η Κυριακή του Αντίπασχα στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας

Στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό της Αναστάσεως του Χριστού,  στην πόλη της Καλαμάτας,  προέστη της Θείας Λειτουργίας ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ.  Χρυσόστομος,  σήμερα Κυριακή...
video

Ένας εκ των τελευταίων μεγάλων Ιεραρχών ο Πατρών Νικόδημος ψάλλει καταβασίες του Αντίπασχα

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών κυρός Νικόδημος Βαλληνδράς, ένας εκ των τελευταίων μεγάλων Ιεραρχών, που ήταν παράλληλα άριστος γνώστης και εκτελεστής της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής μας...

Η εορτή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Ι. Μ. Φθιώτιδος

Συνεχίζοντας την μεγάλη του περιοδεία σε πόλεις και μικρά χωριά της Φθιώτιδος, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Συμεών ιερούργησε στον Θεολόγο Λοκρίδος και στην...