Ἡ λέξη ἀνάθεμα καί ἡ σημασία της
ὑπό τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου (Μαξίμοβιτς), Ἀρχιεπισκόπου τοῦ Σάν Φρανσίσκο

Ἡ ἑλληνική λέξη ἀνάθεμα, ἀποτελεῖται ἀπό δύο λέξεις: τήν ἀνά, πού εἶναι μία πρόθεση ἡ ὁποία δεικνύει κίνηση πρός τά ἄνω, καί τό θέμα, πού σημαίνει ἕνα ξεχωριστό τμῆμα ἀπό κάτι. Στή στρατιωτική ὁρολογία θέμα σήμαινε ἕνα ἀπόσπασμα· στήν πολιτική διακυβέρνηση, θέμα σήμαινε μία ἐπαρχία. Τώρα χρησιμοποιοῦμε τή λέξη «theme», πού προέρχεται ἀπό τό θέμα, γιά νά σημάνουμε μία συγκεκριμένη ἐνασχόληση [topic] μιᾶς γραπτῆς καί διανοητικῆς ἐργασίας.

Κυριολεκτικῶς τό ἀνάθεμα σημαίνει τήν ἀνύψωση κάποιου ξεχωριστοῦ πράγματος. Στήν Παλαιά Διαθήκη αὐτή ἡ ἔκφραση ἐχρησιμοποιεῖτο ἐξ ἴσου σέ ἀναφορά πρός αὐτό πού ἦταν ἀποξενωμένο ἐξαιτίας ἁμαρτωλότητος, ἀλλά παρομοίως καί πρός αὐτό πού ἦταν ἀφιερωμένο στό Θεό. Στήν Καινή Διαθήκη, στά κείμενα τοῦ Ἀποστόλου Παύλου χρησιμοποιεῖται ἅπαξ σέ συνδυασμό μέ τό μαράν ἀθᾶ, πού σημαίνει τήν ἔλευση τοῦ Κυρίου. Ὁ συνδυασμός αὐτῶν τῶν λέξεων σημαίνει χωρισμό μέχρι τήν ἔλευση τοῦ Κυρίου· μέ ἄλλες λέξεις – τό νά παραδοθεῖ κάποιος [ὡς ὑπόλογος] σέ Αὐτόν (Α΄ Κορ. 16, 22).

Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος χρησιμοποιεῖ τό ἀνάθεμα σέ ἄλλο μέρος χωρίς τήν προσθήκη τοῦ μαράν ἀθᾶ (Γαλ. 1, 8-9). Ἐδῶ τό ἀνάθεμα ἐκφωνεῖται ἐναντίον τῆς διαστρεβλώσεως τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ ὅπως αὐτό κηρυσσόταν ἀπό τόν Ἀπόστολο, ἀνεξαρτήτως ἀπό ποιόν θά μποροῦσε αὐτή [ἡ διαστρέβλωση] νά διαπράττεται, εἴτε ἀπό τόν ἴδιο τόν Ἀπόστολο εἴτε ἀπό Ἄγγελο ἐξ οὐρανοῦ. Σέ αὐτήν τήν ἴδια ἔκφραση ἐπίσης ὑπονοεῖται: «Ἄς κατακρίνει ὁ ἴδιος ὁ Κύριος», διότι ποιός ἄλλος μπορεῖ νά κατακρίνει τούς Ἀγγέλους;

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος στήν Ἀποκάλυψη (22, 3) λέγει ὅτι στή Νέα Ἱερουσαλήμ δέν θά ὑπάρχει ἀνάθεμα· αὐτό μπορεῖ νά κατανοηθεῖ μέ δύο τρόπους, δίνοντας στή λέξη ἀνάθεμα καί τά δύο νοήματα: 1) δέν θά ὑπάρχει καμμία ἀνύψωση στήν κρίση τοῦ Θεοῦ, διότι αὐτή ἡ κρίση ἔχει ἤδη ἔλθει εἰς πέρας· 2) δέν θά ὑπάρχει καμμία ἰδιαίτερη ἀφιέρωση στόν Θεό, διότι ὅλα τά πράγματα θά εἶναι τά ἱερά πράγματα τοῦ Θεοῦ, ἀκριβῶς ὅπως τό φῶς τοῦ Θεοῦ φωτίζει τούς πάντες (Ἀπ. 21, 23).

Στά πρακτικά τῶν Συνόδων καί τήν περαιτέρω πορεία τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἡ λέξη ἀνάθεμα κατέληξε νά σημαίνει τέλειο διαχωρισμό ἀπό τήν Ἐκκλησία. «Ἡ Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία ἀναθεματίζει», «ἀνάθεμα οὗτος ἔστω», ἤ «ἀνάθεμα τοῦτο ἔστω», σημαίνει τελεία ἀπόσχιση ἀπό τήν Ἐκκλησία. Ἀντιθέτως, σέ περιπτώσεις «διαχωρισμοῦ ἀπό τήν κοινωνία τῆς Ἐκκλησίας» καί ἄλλων ἐπιτιμίων ἤ κανόνων μετανοίας ἐφαρμοσμένων σέ ἕνα πρόσωπο, τό ἴδιο τό πρόσωπο παρέμενε μέλος τῆς Ἐκκλησίας, ἄν καί ἦταν περιορισμένη ἡ συμμετοχή του στήν πλήρη χάριτος ζωή Της. Παρά ταῦτα, αὐτοί πού παρεδίδοντο σέ ἀνάθεμα ἀπεσχίζονταν τελείως ἀπό Αὐτήν, μέχρι τή μετάνοιά τους. Ἡ ἐπί γῆς Ἐκκλησία συνειδητοποιώντας, ἐν ὄψει τῆς ἰσχυρογνωμοσύνης καί σκληροκαρδίας τους, ὅτι δέν μπορεῖ νά κάνει τίποτε γιά τή σωτηρία τους, τούς ἀνυψώνει στήν κρίση τοῦ Θεοῦ. Αὐτή ἡ κρίση εἶναι ἐλεήμων πάνω στούς μετανοοῦντες ἁμαρτωλούς, ἀλλά φοβερή πρός τούς πείσμονες ἐχθρούς τοῦ Θεοῦ. «Φοβερόν τό ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος … καί γάρ ὁ Θεός ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον» (Ἑβρ. 10, 31. 12, 29).

Τό ἀνάθεμα δέν εἶναι τελεία καταδίκη: μέχρι τόν θάνατο εἶναι δυνατή ἡ μετάνοια. Τό ἀνάθεμα δέν εἶναι φοβερό ἐπειδή ἡ Ἐκκλησία εὔχεται συμφορές γιά ὁποιονδήποτε ἤ ἐπειδή ὀ Θεός ἐπιδιώκει τήν καταδίκη του. Ἐπιθυμοῦν [ὁ Θεός καί ἡ Ἐκκλησία] νά σωθοῦν ὅλοι. Ἀλλά εἶναι φοβερό νά ἵσταται κάποιος ἔμπροσθεν τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ σέ κατάσταση ἀποσκληρυμμμένου κακοῦ: τίποτε δέν εἶναι κρυφό ἀπό Αὐτόν.

«Φοβερόν τό ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος· οὗτος Κριτής ἐστιν ἐνθυμήσεων καί ἐννοιῶν καρδίας· μηδείς εἰσέλθῃ πειράζων τήν πίστιν τήν ἀμώμητον, ἀλλ’ ἐν πραότητι καί φόβῳ Χριστῷ προσέλθωμεν, ἵνα λάβωμεν ἔλεον καί χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον βοήθειαν» (Στιχηρά τῶν Ἀποστίχων, Ἑσπερινός τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων).

[Οἱ λέξεις στίς ἀγκύλες, ὄχι στίς παρενθέσεις, εἶναι προσθήκη τῆς μεταφράσεως]

ΠΗΓΗ (στά ἀγγλικά): Περιοδικό Orthodox Life, 1977, No. 2, σελ. 18

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Φθιώτιδος Συμεών: «Η ομολογία του Αποστόλου Θωμά να γίνει και δική μας ομολογία»

Ολοκληρώθηκε σήμερα Κυριακή του Θωμά 9 Μαΐου 2021 η τρίτη μεγάλη περιοδεία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών στην ευλογημένη γη της Φθιώτιδος το...

Συνέρχεται αύριο Τρίτη η Διαρκής Ιερά Σύνοδος

Συνέρχεται την Τρίτη 11 και την Τετάρτη 12 Μαΐου 2021, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, της 164ης Συνοδικής Περιόδου, προκειμένου να...

Αιτωλίας Κοσμάς: «Αλίμονο στον χριστιανό που δεν εμπνέεται από την Ανάσταση του Χριστού».

Μέσα στην λαμπροφόρο χαρά της Αναστάσεως του Χριστού, τηρουμένων των μέτρων προστασίας για την δημόσια υγεία και για τον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού,...

Χειροτονία Πρεσβυτέρου από τον Μητροπολίτη Παροναξίας

Την Κυριακή του Θωμά 9-5-2021, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ.κ. Καλλίνικος μετέβη στο Ιερό Μετόχιο της Αγίας Κυριακής της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Φανερωμένης Νάξου...

«Μακάριοι Οι Μη Ιδόντες Και Πιστεύσαντες…»

Πανηγυρικά τελέσθηκε η Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό του Αγίου Θωμά Λαρίσης, ιερουργούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερωνύμου, τηρουμένων των υγειονομικών...

Κυριακή του Αποστόλου Θωμά στην Νέα Ηρακλείτσα Ελευθερών

Με λαμπρότητα και εκκλησιαστική τάξη εορτάσθηκε την Κυριακή 9 Μαίου 2021 η μνήμη του Αγίου ενδόξου Αποστόλου Θωμά σε όλες της ενορίες και Ιερές Μονές...

Εορτάστηκε η μνήμη των Αγίων Δισχιλίων Ναουσαίων Νεομαρτύρων και η επέτειος του Ολοκαυτώματος της Ναούσης

Την Κυριακή του Θωμά 9 Μαΐου το πρωί στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Ναούσης με την ευκαιρία της εορτής των Αγίων Δισχιλίων...

Κυριακή του Αντίπασχα στην Σύρο

Στον από του ιστορικού λόφου του Βροντάδου επιστέφοντα την Ερμούπολη μεγαλοπρεπή Ιερό Ναό Αναστάσεως του Σωτήρος, ιερούργησε σήμερα το πρωί ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος...

«Η Του Θωμά Απιστία, Την Κοσμοσώτειραν…»

Στον Ιερό Ναό του Αγίου Αποστόλου Θωμά στο Μακρυχώρι χοροστάτησε στην Ακολουθία του Εσπερινού ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος, τηρουμένων των...

Η εορτή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Νάξο

Το Σάββατο της Διακαινησίμου  8-5-2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας μετέβη στην Κεραμωτή της Νάξου όπου στον Πανηγυρίζοντα Ιερό Ενοριακό Ναό Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου ιερούργησε...

Η εορτή του Αγίου Δονάτου πολιούχου και προστάτου της Ι.Μ. Παμυθίας

Την Κυριακή του Αποστόλου Θωμά 9 Μαΐου 2021 εορτάστηκε με ιδιαίτερη λαμπρότητα εκ μεταθέσεως λόγω του Πάσχα η μνήμη  του Αγίου Δονάτου επισκόπου Ευροίας του Θαυματουργού...
video

Θα αναστηθούν οι νεκροί και πώς;

Θα αναστηθούν οι νεκροί και πώς; Τι διαβάζουμε στην Καινή Διαθήκη και στην ακολουθία των κεκοιμημένων για την ανάσταση των νεκρών; Με ποιον τρόπο...

Η Κυριακή του Αντίπασχα στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας

Στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό της Αναστάσεως του Χριστού,  στην πόλη της Καλαμάτας,  προέστη της Θείας Λειτουργίας ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ.  Χρυσόστομος,  σήμερα Κυριακή...
video

Ένας εκ των τελευταίων μεγάλων Ιεραρχών ο Πατρών Νικόδημος ψάλλει καταβασίες του Αντίπασχα

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών κυρός Νικόδημος Βαλληνδράς, ένας εκ των τελευταίων μεγάλων Ιεραρχών, που ήταν παράλληλα άριστος γνώστης και εκτελεστής της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής μας...

Η εορτή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Ι. Μ. Φθιώτιδος

Συνεχίζοντας την μεγάλη του περιοδεία σε πόλεις και μικρά χωριά της Φθιώτιδος, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Συμεών ιερούργησε στον Θεολόγο Λοκρίδος και στην...