τοῦ Ἀρχιμ. Βαρλαὰμ Μετεωρίτου
Κάθε χρόνο, καθὼς πλησιάζουν τὰ Χριστούγεννα, ὁ κόσμος γύρω μας ἀλλάζει. Οἱ δρόμοι φωτίζονται, τὰ σπίτια στολίζονται, οἱ βιτρίνες γεμίζουν χρώματα, οἱ ἄνθρωποι ἀναζητοῦν δῶρα καὶ ἑτοιμάζουν τὰ ἑορταστικὰ τραπέζια. Ὅλα μοιάζουν νὰ μᾶς λένε ὅτι ἔρχεται μιὰ μεγάλη γιορτή.
Κι ὅμως, μέσα σὲ ὅλον αὐτὸν τὸν ἐξωτερικὸ θόρυβο ὑπάρχει ἕνα ἥσυχο ἐρώτημα ποὺ ἀπευθύνεται στὴν καρδιά μας: Ἐμεῖς πῶς προετοιμαζόμαστε γιὰ τὰ Χριστούγεννα;
Γιατὶ μπορεῖ νὰ στολίσουμε τὸ σπίτι μας καὶ νὰ μείνει ἀστόλιστη ἡ ψυχή μας. Μπορεῖ νὰ ἑτοιμάσουμε τὸ τραπέζι καὶ νὰ παραμείνει ἄδειο ἀπὸ ἀγάπη τὸ τραπέζι τῆς καρδιᾶς μας. Μπορεῖ νὰ ἀγοράσουμε δῶρα γιὰ ὅλους καὶ νὰ ξεχάσουμε τὸ πολυτιμότερο δῶρο: τὴ συγχώρηση, τὴν εἰρήνη, τὴν παρουσία, ἕναν καλὸ λόγο.
Μέσα σὲ αὐτὴ τὴν πραγματικότητα ἔρχεται ἡ Νηστεία τῶν Χριστουγέννων. Δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ περίοδος διατροφικῶν περιορισμῶν. Εἶναι πορεία προσμονῆς, ἀφύπνισης καὶ ἐσωτερικῆς προετοιμασίας. Εἶναι ἕνας δρόμος ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ στὴ Βηθλεέμ, ὄχι μόνο μὲ τὰ βήματά μας, ἀλλὰ κυρίως μὲ τὴν καρδιά μας.
Τὸ κέντρο αὐτῆς τῆς πορείας εἶναι τὸ μεγάλο μυστήριο τῆς Ἐνανθρωπήσεως. «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν». Ὁ αἰώνιος Λόγος τοῦ Θεοῦ γίνεται ἄνθρωπος. Ὁ Θεὸς εἰσέρχεται στὴν ἀνθρώπινη ἱστορία. Ὁ Δημιουργὸς γίνεται δημιούργημα, χωρὶς νὰ παύει νὰ εἶναι Θεός. Ὁ Ἄπειρος δέχεται νὰ χωρέσει μέσα στὴν ἀνθρώπινη φύση καὶ ἐμφανίζεται στὴ φτώχεια μιᾶς φάτνης.
Καὶ ὅλα αὐτὰ δὲν ἔγιναν ἀπὸ ἀνάγκη, ἀλλὰ ἀπό ἀγάπη.
Ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ φανέρωση μιᾶς ἀγάπης ποὺ κατεβαίνει ἀπὸ τὸν οὐρανὸ στὴ γῆ γιὰ νὰ συναντήσει τὸν ἄνθρωπο. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ νηστεία μᾶς καλεῖ νὰ σταθοῦμε μπροστὰ στὸ μυστήριο αὐτὸ μὲ ταπείνωση καὶ εὐγνωμοσύνη. Νὰ μὴν περάσουμε ἀπὸ τὰ Χριστούγεννα ὅπως περνᾶμε ἀπὸ μιὰ ἀκόμη γιορτή, ἀλλὰ νὰ ἐπιτρέψουμε στὸν Χριστὸ νὰ γεννηθεῖ ξανὰ μέσα στὴν καθημερινότητά μας.
Ἡ νηστεία ἀρχίζει ἀπὸ τὸ σῶμα, ἀλλὰ δὲν τελειώνει στὸ σῶμα.
Ἡ ἐγκράτεια στὸ φαγητὸ εἶναι σημαντική, γιατὶ μᾶς διδάσκει ὅτι δὲν εἴμαστε δοῦλοι κάθε ἐπιθυμίας μας. Ὅμως ἡ Ἐκκλησία δὲν ἐνδιαφέρεται μόνο γιὰ τὸ τί μπαίνει στὸ στόμα μας. Ἐνδιαφέρεται καὶ γιὰ τὸ τί βγαίνει ἀπὸ αὐτό. Γιὰ τὰ λόγια μας, γιὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο μιλοῦμε στοὺς ἄλλους, γιὰ τὴν κατάκριση, τὴν εἰρωνεία, τὴ σκληρότητα καὶ τὸ ψέμα.
Τί νόημα ἔχει νὰ νηστεύουμε ἀπὸ ὁρισμένες τροφὲς καὶ νὰ μὴ νηστεύουμε ἀπὸ τὸν θυμό; Νὰ ἀπέχουμε ἀπὸ τὸ κρέας καὶ νὰ «τρῶμε» καθημερινὰ τὸν ἀδελφό μας μὲ τὴν κατάκριση; Νὰ περιορίζουμε τὸ λάδι καὶ τὸ κρασὶ καὶ νὰ ἀφήνουμε ἀνεξέλεγκτο τὸν ἐγωισμό, τὸν φθόνο καὶ τὴ μνησικακία;
Ἡ ἀληθινὴ νηστεία μετακινεῖ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸ πιάτο στὴν καρδιά.
Γι’ αὐτὸ ἡ περίοδος αὐτὴ εἶναι εὐκαιρία γιὰ περισσότερη προσευχή, περισσότερη σιωπή, συμμετοχὴ στὴ λατρευτικὴ ζωή, αὐτοεξέταση καὶ μετάνοια. Εἶναι ἕνας καιρὸς νὰ σταματήσουμε λίγο τὸν θόρυβο καὶ νὰ ἀκούσουμε τὴ φωνὴ τοῦ Θεοῦ.
Ἡ νηστεία εἶναι ἀκόμη μιά παιδεία ἐλευθερίας. Ζοῦμε σὲ ἕναν κόσμο ποὺ μᾶς μαθαίνει νὰ ἀποκτοῦμε ἀμέσως ὅ,τι ἐπιθυμοῦμε.
Διαφήμιση, κατανάλωση, ὀθόνες, διαρκὴς ψυχαγωγία καὶ ἀδιάκοπη ἱκανοποίηση τῶν ἐπιθυμιῶν δημιουργοῦν ἕναν ἄνθρωπο ποὺ δυσκολεύεται νὰ πεῖ «ὄχι».
Ἡ νηστεία μᾶς μαθαίνει κάτι πολὺ βαθύτερο: ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἐπιλέξει. Μπορεῖ νὰ περιορίσει κάτι ἐπιτρεπτό, γιὰ νὰ ἀποκτήσει δύναμη νὰ ἀρνηθεῖ κάτι ποὺ τὸν καταστρέφει. Μπορεῖ νὰ ἀφήσει γιὰ λίγο τὸ κινητό, νὰ σιωπήσει, νὰ προσευχηθεῖ, νὰ καθίσει δίπλα στὸν ἄνθρωπό του καὶ νὰ τὸν ἀκούσει.
Ἔτσι, ἡ νηστεία δὲν εἶναι καταπίεση. Εἶναι ἄσκηση ἐλευθερίας.
Καὶ ἡ ἐλευθερία αὐτὴ πρέπει νὰ γίνει ἀγάπη. Γιατὶ ὅ,τι στερούμαστε ἀπὸ τὸν ἑαυτό μας δὲν ἔχει νόημα νὰ παραμένει ἁπλῶς ἀποταμιευμένο γιὰ ἐμᾶς. Ἡ ἐγκράτεια ἀποκτᾷ τὴν πληρότητά της ὅταν γίνεται προσφορά.
Ἕνα πιάτο φαγητὸ μπορεῖ νὰ γίνει δῶρο. Ἕνα ποσὸ ποὺ δὲν ξοδέψαμε γιὰ μιὰ περιττὴ πολυτέλεια μπορεῖ νὰ γίνει βοήθεια σὲ μιὰ οἰκογένεια. Λίγος χρόνος μπορεῖ νὰ γίνει συντροφιὰ σὲ ἕναν ἡλικιωμένο. Ἕνα τηλεφώνημα μπορεῖ νὰ γίνει παρηγοριὰ σὲ ἕναν μοναχικὸ ἄνθρωπο.
Τὰ Χριστούγεννα δὲν εἶναι μόνο ἡ γιορτὴ τῶν δώρων ποὺ λαμβάνουμε. Εἶναι ἡ γιορτὴ τῆς ἀγάπης ποὺ προσφέρουμε.
Ἄλλωστε, ἡ ἴδια ἡ Βηθλεὲμ μᾶς μιλᾶ γιὰ τὴν ἁπλότητα. Ὁ Χριστὸς δὲν γεννιέται σὲ παλάτι, ἀλλὰ σὲ φτωχικὸ τόπο. Δὲν περιβάλλεται ἀπὸ κοσμικὴ μεγαλοπρέπεια, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ταπείνωση τῆς φάτνης. Ἐκεῖ βρίσκεται τὸ παράδοξο τοῦ Εὐαγγελίου: ἡ ἀληθινὴ δόξα τοῦ Θεοῦ φανερώνεται μέσα στὴν ταπείνωση.
Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ περίοδος τῆς νηστείας εἶναι εὐκαιρία συμφιλίωσης.
Πόσοι ἄνθρωποι θὰ φτάσουν στὰ Χριστούγεννα κρατῶντας μέσα τους παλιὲς πληγές; Πόσες οἰκογένειες θὰ καθίσουν στὸ ἴδιο τραπέζι, ἀλλὰ οἱ καρδιές τους θὰ εἶναι μακριά; Πόσοι ἄνθρωποι περιμένουν ἕνα τηλεφώνημα, μιὰ συγγνώμη, μιὰ κίνηση εἰρήνης;
Ἡ συγχώρηση δὲν σημαίνει ὅτι ἀρνούμαστε τὴν ἀδικία οὔτε ὅτι ὅλα λύνονται εὔκολα. Σημαίνει ὅμως ὅτι δὲν ἐπιτρέπουμε στὸ μῖσος νὰ ἐγκατασταθεῖ μόνιμα μέσα μας.
Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητοῦμε τὸν Χριστὸ στὴ φάτνη, ἐνῷ κρατοῦμε κλειστὴ τὴν πόρτα τῆς καρδιᾶς μας στὸν ἀδελφό μας.
Ἡ νηστεία μπορεῖ λοιπὸν νὰ γίνει ἕνα τηλεφώνημα. Μιὰ συγγνώμη. Μιὰ ἀγκαλιά. Μιὰ ἤρεμη κουβέντα. Μιὰ προσπάθεια εἰρήνης.
Καὶ μέσα στὴν οἰκογένεια, ἡ περίοδος αὐτὴ μπορεῖ νὰ ἀποκτήσει ξεχωριστὴ ὀμορφιά. Ἕνα ἁπλὸ κοινὸ τραπέζι, λίγη περισσότερη προσευχή, ἡ ἀνάγνωση τῆς διηγήσεως τῆς Γεννήσεως, μιὰ πράξη ἀγάπης πρὸς κάποιον ποὺ ἔχει ἀνάγκη, λιγότερος χρόνος μπροστὰ στὶς ὀθόνες καὶ περισσότερος χρόνος ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον μποροῦν νὰ κάνουν τὰ Χριστούγεννα πραγματικὴ οἰκογενειακὴ γιορτή.
Ἰδιαίτερα γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ τοὺς νέους, ἡ νηστεία χρειάζεται νὰ παρουσιάζεται ὄχι ὡς ἕνας κατάλογος ἀπαγορεύσεων, ἀλλὰ ὡς μιὰ εὐκαιρία ἐλευθερίας καὶ συνειδητῆς ἐπιλογῆς. Νὰ μάθουν νὰ ρωτοῦν: Τί μὲ κυβερνᾷ; Τί μὲ κάνει πραγματικὰ ἐλεύθερο; Πόσο χῶρο ἀφήνω μέσα μου γιὰ τὸν Θεὸ καὶ γιὰ τὸν ἄλλον;
Τελικά, ἡ Νηστεία τῶν Χριστουγέννων δὲν εἶναι δρόμος πρὸς τὴ στέρηση, ἀλλὰ δρόμος πρὸς τὴ χαρά. Δὲν μᾶς καλεῖ νὰ γίνουμε σκυθρωποί, ἀλλὰ ἀληθινοί.
Δὲν μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὴ ζωή, ἀλλὰ μᾶς βοηθᾶ νὰ τὴ ζήσουμε βαθύτερα.
Ὁδηγεῖ ἀπὸ τὴν ὑπερβολὴ στὴν ἁπλότητα, ἀπὸ τὴν κατανάλωση στὴν προσφορά, ἀπὸ τὸν ἐγωισμὸ στὴν ἀγάπη, ἀπὸ τὴ μνησικακία στὴ συγχώρηση, ἀπὸ τὸν θόρυβο στὴ σιωπὴ καὶ ἀπὸ τὴ σιωπὴ στὴν προσευχή.
Καὶ τότε ἡ Βηθλεὲμ παύει νὰ εἶναι μόνο ἕνας τόπος ποὺ θυμόμαστε. Γίνεται ἕνας τόπος μέσα μας.
Γιατὶ ὁ Χριστὸς δὲν ζητᾷ ἀπὸ ἐμᾶς ἕναν ἀκόμη στολισμό. Ζητᾷ χῶρο.
Ἂς Τὸν ὑποδεχθοῦμε, λοιπόν, ὄχι μόνο μὲ ἕνα στολισμένο σπίτι, ἀλλὰ μὲ μιὰ καθαρότερη καρδιά. Ὄχι μόνο μὲ ἕνα πλούσιο τραπέζι, ἀλλὰ μὲ ἕνα χέρι ποὺ προσφέρει. Ὄχι μόνο μὲ ὕμνους στὰ χείλη, ἀλλὰ μὲ εἰρήνη στὴν ψυχή.
Ἂς γίνει ἡ καρδιά μας ἡ μικρὴ Βηθλεὲμ ὅπου ὁ Χριστὸς θὰ βρεῖ τόπο νὰ γεννηθεῖ.
Καὶ τότε τὰ Χριστούγεννα δὲν θὰ εἶναι ἁπλῶς μιὰ ἡμέρα στὸ ἡμερολόγιο. Θὰ γίνουν γεγονὸς ζωῆς. Θὰ γίνουν ἐλπίδα, ἀνακαίνιση καὶ χαρά.
Γιατὶ ἐκεῖ ὅπου γεννιέται ὁ Χριστός, ἐκεῖ ἀρχίζει πάντοτε μιὰ καινούργια ζωή.
