Τη δεύτερη Κυριακή της Νηστείας της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής τιμάμε τον μεγάλο θεολόγο Πατέρα του 14ου αιώνα άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά (1269-1359 μ.Χ.), Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, τον διδάσκαλο και υπέρμαχο του ησυχασμού, που υπερασπίσθηκε την ορθόδοξη πνευματική παράδοση και ζωή, αντιτασσόμενος στις απόψεις του μοναχού Βαρλαάμ του Καλαβρού.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και ο εκ Καλαβρίας μοναχός Βαρλαάμ συγκρούσθηκαν κατά το πρώτο ήμισυ του 14ου μ.Χ. αιώνα για πολύ σημαντικά θεολογικά θέματα.

Στο σύντομο αυτό σχόλιό μας θα περιορισθούμε σε ολίγα για ένα από τα ζητήματα της διενέξεως αυτής, που είναι γνωστή ως Ησυχαστικές έριδες της διαφοράς ανάμεσα στη θεολογία και τη φιλοσοφία.

Ο μοναχός Βαρλαάμ, επηρεασμένος από τον αριστοτελισμό της εποχής του (14ος αιώνας) κατά την οποία είχε αρχίσει να εξαπλούται μέγα ουμανιστικό ρεύμα, πίστευε βαθύτατα στην αξία της κλασικής παιδείας, χωρίς βεβαίως να αρνείται την πίστη στον Θεό. Διδάσκοντας φιλοσοφία στην Κωνσταντινούπολη υπεστήριζε ότι με τη σοφία και τη γνώση ο άνθρωπος δύναται να επιτύχει την ηθική καθαρότητά του, να τελειοποιηθεί, να θεωθεί. Ουσιαστικώς θεωρούσε ότι ήταν ανωφελής η ασκητική ζωή των μοναχών, η προσευχή, η εγκράτεια, η άσκηση των αρετών και όλος ο πνευματικός αγώνας.

Δίδασκε ότι αυτά δεν συμβάλλουν στην τελείωση του ανθρώπου. Νόμιζε ότι η πίστη δεν ήταν αρκετή για να απαλλάξει τον νου των ανθρώπων «αγνοίας και ψευδών δοξασμάτων» και μάλιστα, έστω και αν έφθανε κανείς στην πατερική «απάθεια», ήταν αδύνατο να φθάσει στην τελειότητα και αγιότητα, αν μη «πανταχόθεν το ειδέναι συλλέξει μάλιστα εκ της καθ’ Ελληνας παιδείας». Οι απόψεις του βασίζονταν στην παράδοξη αντίληψη ότι η ανθρώπινη γνώση είναι δώρο Θεού ομότιμο της δι’ αποκαλύψεως γνώσεως, που δόθηκε στους Προφήτες και τους Αποστόλους.

Αντίθετα, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς υποστήριζε ότι υπάρχουν δύο σοφίες, η μία που ικανοποιεί τις ανάγκες του κοσμικού βίου και τη διανοητική περιέργεια και η άλλη που οδηγεί στη σωτηρία. Η διάκριση αυτή δικαιολογείται από την ύπαρξη διπλών δώρων του Θεού, από τα οποία άλλα είναι φυσικά, που δίδονται σε όλους τους ανθρώπους, και άλλα υπερφυσικά και πνευματικά, που δίδονται στους καθαρούς και τους αγίους.

Ο θεοφώτιστος Πατέρας δίδασκε ότι η φιλοσοφία εισάγει τον άνθρωπο στη γνώση των όντων και μάλιστα μερικώς, επειδή τα πάθη της αμαρτίας σκότισαν το διορατικό του ανθρώπου, ο οποίος φιλοσοφών στηρίζεται σε πιθανολογίες και εικασίες, που δημιουργούν αντιφάσεις και διαφωνίες. Σ’ αυτό οφείλεται το ότι η μία φιλοσοφική θεωρία ανατρέπει την άλλη και η νεότερη την προηγούμενη. Το έργο της θεολογίας είναι το ύψιστο των δώρων του Θεού στον άνθρωπο, που αποκτάται με την άσκηση. Η δωρουμένη από τον Θεό γνώση και σοφία είναι ασυγκρίτως ανώτερη από αυτήν της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Η θεολογία αποκαλύπτει στον άνθρωπο τον Θεό, την ανθρώπινη φύση και, τέλος, την πνευματική κατάστασή του.

Η Εκκλησία συνοδικώς απέρριψε τις απόψεις του Βαρλαάμ και αποδέχτηκε και επεκύρωσε με Συνοδικές Αποφάσεις του 1341, 1347, 1351 τη διδασκαλία του θεοφόρου Πατρός, που ερμήνευσε απλανώς την πνευματική παράδοση της Εκκλησίας μας, όπως βιώθηκε και παραδόθηκε από τους θεοφόρους Πατέρες μας, ως οδός καθάρσεως, φωτισμού και θεώσεως του ανθρώπου.

του μητροπολίτου Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού Δανιήλ

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Με την συμμετοχή 20 Ιερέων και Διακόνων λειτούργησε ο Μητρ. Παροναξίας στον πανηγυρίζοντα Ναό του Αγ. Νικοδήμου

Την Τρίτη 14-7-2020 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος χοροστάτησε στον Όρθρο και προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας, με την συμμετοχή 20 Ιερέων και Διακόνων της...

Ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία τοῦ Γένους μας

Ὁ Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ.κ. Εὐσέβιος, ἀπό τούς ἀκριτικούς Φούρνους, ὅπου ἐλειτούργησε τήν Κυριακή 12η Ἰουλίου 2020, ἐξέφρασε τήν θλίψη του γιά τήν ἀπόφαση...

Φθιώτιδος: «Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης ηγέτης πνευματικός σε εποχές κρίσης και δοκιμασίας»

Στο Ερημητήριο του Οσίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, το οποίο ευρίσκεται στο οροπέδιο Καράϊνες της Δίβρης Φθιώτιδος, χοροστάστησε και ωμίλησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ....

Ο Μητρ. Κορίνθου στα εγκαίνια του Πυροσβεστικού Κλιμακίου στο Σοφικό

Πραγματοποιήθηκαν σήμερα Τρίτη, 14 Ιουλίου 2020, τα Εγκαίνια του Εποχικού, Πυροσβεστικού Κλιμακίου στο Σοφικό Κορινθίας. Την τελετή των Εγκαινίων τέλεσε ο Μητροπολίτης μας κ....

Επίσκεψη Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως στο Δήμαρχο Παγγαίου

Επίσκεψη στο Δήμαρχο Παγγαίου, κ. Φίλιππο Αναστασιάδη, πραγματοποίησε το πρωί της Τρίτης 14 Ιουλίου 2020, ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Χρυσόστομος, συνοδευόμενος από τον...

Στο Μητροπολίτη Μεσσηνίας o Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Εθιμοτυπική επίσκεψη στο Μητροπολίτη Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομο, πραγματοποίη­σε σήμερα Τρίτη 14 Ιουλίου 2020, ο Υφυ­πουρ­γός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Κων/νος Σκρέκας, συνο­­δευόμενος από...

Ρασοφορία νέας Μοναχής στην Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών Πηλίου

Στην Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών Πηλίου χοροστάτησε την Δευτέρα 13/7 ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος, κατά τον Μέγα Πανηγυρικό Εσπερινό της εορτής του Αγίου Νικοδήμου του...

Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης γιά τό 2ο «γάμο» τῶν Κληρικῶν…!

Ὁ μὲν κς΄. (26ος) Κανὼν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων διορίζει, ὅτι μόνον οἱ Ἀναγνῶσται καὶ Ψάλται ἔχουν ἄδειαν νὰ ὑπανδρευτοῦν ὕστερα ἀπὸ τὴν χειροτονίαν.* Ὅλοι δὲ...

Η πανήγυρις του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στη νήσο Νάξο

Με κατάνυξη, λιτότητα και ιεροπρέπεια, χωρίς την συμμετοχή άλλων Αρχιερέων πραγματοποιείται φέτος η Πανήγυρις του Οσίου Πατρός ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου στον φερώνυμο Ιερό...

Πατριάρχης Μόσχας: Η πίεση προς τους πιστούς διαρκώς εντείνεται

Στις 13 Ιουλίου 2020 ο Προκαθήμενος της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ρωσίας προέβη σε δήλωση, καλώντας τις πολιτειακές Αρχές του Μαυροβουνίου να ακυρώσουν το νόμο,...

Μαντινείας Ἀλέξανδρος: Ἐπιστροφή καί καλλιέργεια τῆς γῆς

Τό Σάββατο 11 Ἰουλίου 2020 ὁ Μητροπολίτης Μαντινείας καί Κυνουρίας κ. Ἀλέξανδρος, μέ Κληρικούς καί ἐθελοντές πολῖτες, πραγματοποίησε τή συγκομιδή τῆς πατάτας, ὅπως κάθε...

Χειροτονία Διακόνου από τον Μητροπολίτη Λήμνου

Ο Σεβ. Μητροπολίτης Λήμνου και Αγίου Ευστρατίου κ. Ιερόθεος με αφορμή την ιερά μνήμη του νεοφανούς Οσίου Παϊσίου του Αγιορείτου και διορατικού, ιερούργησε στον...

Ετήσιο Μνημόσυνο μακαριστού Μητροπολίτου Φθιώτιδος κυρού Νικολάου

Ανακοινώνεται, ότι την Δευτέρα 27 Ιουλίου συμπληρώνεται ένα έτος από την αιφνίδια εκδημία του Mακαριστού Μητροπολίτου Φθιώτιδος κυρού Νικολάου (Πρωτοπαπά). Η Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος με...

Η Ιερά Σύνοδος για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε Τζαμί

Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος εκφράζει την απογοήτευσή Της, την έντονη διαμαρτυρία Της και τον προβληματισμό Της για την μετατροπή του Ιερού...

Η Γερόντισσα της Κρήτης χάρισε το μαντήλι της στον Γέροντα Νεκτάριο Μουλατσιώτη

Ο Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεώς Φωκίδος Αρχιμ. Νεκτάριος Μουλατσιώτης ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση της Ιεράς Μονής Κουδουμά ευρέθη στην Κρήτη για λίγες ημέρες, προς τιμήν...