Τη δεύτερη Κυριακή της Νηστείας της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής τιμάμε τον μεγάλο θεολόγο Πατέρα του 14ου αιώνα άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά (1269-1359 μ.Χ.), Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, τον διδάσκαλο και υπέρμαχο του ησυχασμού, που υπερασπίσθηκε την ορθόδοξη πνευματική παράδοση και ζωή, αντιτασσόμενος στις απόψεις του μοναχού Βαρλαάμ του Καλαβρού.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και ο εκ Καλαβρίας μοναχός Βαρλαάμ συγκρούσθηκαν κατά το πρώτο ήμισυ του 14ου μ.Χ. αιώνα για πολύ σημαντικά θεολογικά θέματα.

Στο σύντομο αυτό σχόλιό μας θα περιορισθούμε σε ολίγα για ένα από τα ζητήματα της διενέξεως αυτής, που είναι γνωστή ως Ησυχαστικές έριδες της διαφοράς ανάμεσα στη θεολογία και τη φιλοσοφία.

Ο μοναχός Βαρλαάμ, επηρεασμένος από τον αριστοτελισμό της εποχής του (14ος αιώνας) κατά την οποία είχε αρχίσει να εξαπλούται μέγα ουμανιστικό ρεύμα, πίστευε βαθύτατα στην αξία της κλασικής παιδείας, χωρίς βεβαίως να αρνείται την πίστη στον Θεό. Διδάσκοντας φιλοσοφία στην Κωνσταντινούπολη υπεστήριζε ότι με τη σοφία και τη γνώση ο άνθρωπος δύναται να επιτύχει την ηθική καθαρότητά του, να τελειοποιηθεί, να θεωθεί. Ουσιαστικώς θεωρούσε ότι ήταν ανωφελής η ασκητική ζωή των μοναχών, η προσευχή, η εγκράτεια, η άσκηση των αρετών και όλος ο πνευματικός αγώνας.

Δίδασκε ότι αυτά δεν συμβάλλουν στην τελείωση του ανθρώπου. Νόμιζε ότι η πίστη δεν ήταν αρκετή για να απαλλάξει τον νου των ανθρώπων «αγνοίας και ψευδών δοξασμάτων» και μάλιστα, έστω και αν έφθανε κανείς στην πατερική «απάθεια», ήταν αδύνατο να φθάσει στην τελειότητα και αγιότητα, αν μη «πανταχόθεν το ειδέναι συλλέξει μάλιστα εκ της καθ’ Ελληνας παιδείας». Οι απόψεις του βασίζονταν στην παράδοξη αντίληψη ότι η ανθρώπινη γνώση είναι δώρο Θεού ομότιμο της δι’ αποκαλύψεως γνώσεως, που δόθηκε στους Προφήτες και τους Αποστόλους.

Αντίθετα, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς υποστήριζε ότι υπάρχουν δύο σοφίες, η μία που ικανοποιεί τις ανάγκες του κοσμικού βίου και τη διανοητική περιέργεια και η άλλη που οδηγεί στη σωτηρία. Η διάκριση αυτή δικαιολογείται από την ύπαρξη διπλών δώρων του Θεού, από τα οποία άλλα είναι φυσικά, που δίδονται σε όλους τους ανθρώπους, και άλλα υπερφυσικά και πνευματικά, που δίδονται στους καθαρούς και τους αγίους.

Ο θεοφώτιστος Πατέρας δίδασκε ότι η φιλοσοφία εισάγει τον άνθρωπο στη γνώση των όντων και μάλιστα μερικώς, επειδή τα πάθη της αμαρτίας σκότισαν το διορατικό του ανθρώπου, ο οποίος φιλοσοφών στηρίζεται σε πιθανολογίες και εικασίες, που δημιουργούν αντιφάσεις και διαφωνίες. Σ’ αυτό οφείλεται το ότι η μία φιλοσοφική θεωρία ανατρέπει την άλλη και η νεότερη την προηγούμενη. Το έργο της θεολογίας είναι το ύψιστο των δώρων του Θεού στον άνθρωπο, που αποκτάται με την άσκηση. Η δωρουμένη από τον Θεό γνώση και σοφία είναι ασυγκρίτως ανώτερη από αυτήν της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Η θεολογία αποκαλύπτει στον άνθρωπο τον Θεό, την ανθρώπινη φύση και, τέλος, την πνευματική κατάστασή του.

Η Εκκλησία συνοδικώς απέρριψε τις απόψεις του Βαρλαάμ και αποδέχτηκε και επεκύρωσε με Συνοδικές Αποφάσεις του 1341, 1347, 1351 τη διδασκαλία του θεοφόρου Πατρός, που ερμήνευσε απλανώς την πνευματική παράδοση της Εκκλησίας μας, όπως βιώθηκε και παραδόθηκε από τους θεοφόρους Πατέρες μας, ως οδός καθάρσεως, φωτισμού και θεώσεως του ανθρώπου.

του μητροπολίτου Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού Δανιήλ

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Συναξάρι 7ης Μαρτίου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος    † Μνήμη τῶν ἁγίων ἱερομαρτύρων Ἀγαθοδώρου, Αἰθερίου, Βασιλέως, Ἐλπιδίου, Εὐγενίου, Ἐφραίμ καί Καπίτωνος.     Ἐπί...

Ο Μητροπολίτης Σύρου προσευχήθηκε υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων στο Κοιμητήριο του Αγ. Γεωργίου Ερμουπόλεως

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σύρου κ. Δωρόθεος Β’ τέλεσε σήμερα το πρωί, στο Κοιμητήριο του Αγίου Γεωργίου Ερμουπόλεως, Τρισάγιο επί του τάφου των αοιδίμων Ιεραρχών...

Το Ψυχοσάββατο στην Μητρόπολη Μαρωνείας και Κομοτηνής

Τό Σάββατον, 6ην Μαρτίου 2021, Ψυχοσάββατον τῆς Ἀπόκρεω, ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης ἱερούργησεν εἰς τό Κοιμητήριον τῆς Κομοτηνῆς καί ἐτέλεσεν τρισάγιον ὑπέρ ἀναπαύσεως τῶν προκατόχων...

Τρισάγιο στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Λάρισας

Αν και η Περιφερειακή Ενότητα της Λάρισας προσπαθεί να επανέλθει στην κανονικότητα της μετά το χτύπημα του εγκέλαδου, αλλά και λόγω της πανδημίας που...

Τρισάγιο υπέρ αναπαύσεως των πεσόντων Αστυνομικών στο Αστυνομικό Μέγαρο Λάρισας

Τρισάγιο τελέσθηκε στον προαύλιο χώρο του Αστυνομικού Μεγάρου Λάρισας στη μνήμη των θανόντων στο καθήκον αστυνομικών, ενώπιον του ειδικού μνημείου που έχει τοποθετηθεί για...

Ο σκανδαλισμός των αδυνάτων

του Σεβ. Μητροπολίτου Χριστόδουλου Μουστάκα ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΕΩ, Α΄ Κορ. 8, 8-9, 2 Ο ΣΚΑΝΔΑΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΔΥΝΑΤΩΝ «Οὔτε γάρ ἐάν φάγωμεν περισσεύομεν, οὔτε ἐάν μή φάγωμεν ὑστερούμεθα»...

Μνημόνευση των κεκοιμημένων στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Νικολάου Πολιούχου Ερμουπόλεως Σύρου

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Σεβασμιωτάτου κ. Δωροθέου Β’ στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Πολιούχου Ερμουπόλεως Σύρου Αγίου Νικολάου, όπως και σε όλους τους...

«Γεώργιον τον νέον αθλητήν, τιμήσωμεν εν ύμνοις οι πιστοί…»

Στον Ιερό Προσκυνηματικό Ναό του Αγίου ενδόξου νεομάρτυρος Γεδεών του εν Τυρνάβω, στην πόλη του Τυρνάβου, χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ....

Ο Φθιώτιδος Συμεών και πάλι αρνητικός στον covid – 19. Επανέρχεται κανονικά στα καθήκοντά του.

Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος ανακοινώνεται ότι ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης  κ. Συμεών, ο οποίος τηρώντας σταθερά τα ισχύοντα υγειονομικά πρωτόκολλα, με αίσθημα συνεπούς ατομικής και...

Συγκέντρωση ανθρωπιστικής βοήθειας από την Ι.Μ. Καλαβρύτων για τους σεισμόπληκτους της Θεσσαλίας

Τον τελευταίο καιρό στη λοιμική πανδημία του κορωνοϊού, που δοκιμάζει εκατοντάδες συνανθρώπους μας, προστέθηκαν και οι καταστροφικές συνέπειες του μεγάλου σεισμού, που έπληξε την...

Σημαντική στήριξη στο Σουρλίγκειο Ίδρυμα Καναλίων

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Σουρλιγκείου Ιδρύματος Καναλίων ευχαριστεί: Α. Την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου και τον Άγιο Καθηγούμενο αυτής, Γέροντα Εφραίμ, για την προσφορά μεγάλης...

Ιερό τρισάγιο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του μακαριστού Μητροπολίτου Μαξίμου

Στον ιερό Καθεδρικό και Προσκυνηματικό Ναό των Αγίων Θεοδώρων Σερρών, στον αύλειο χώρο του οποίου αναπαύεται ο αοίδιμος Μητροπολίτης Σερρών και Νιγρίτης κυρός Μάξιμος,...

Συναξάρι 6ης Μαρτίου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Μνήμη τῆς εὑρέσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ μετά τῶν Τιμίων Ἥλων ὑπό τῆς Ἁγίας...

Η Καμπάνα στο Κουτσόχερο απόψε Ξαναχτυπά

Από νωρίς το πρωί, ο Πρωτοσύγκελλος της Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου π. Ιγνάτιος Μουρτζανός βρέθηκε στο χωριό Κουτσόχερο, το οποίο χτυπήθηκε πολύ περισσότερο από όλα...

Φτάνουν πια οι εκπτώσεις

Αρχιμ. Αλέξιος Εγκλειστριώτης Η Κύπρος "της Μπανανίας", όπως πολύ σοφά την χαρακτήρισε ο αείμνηστος Πρόεδρος Γλαύκος Κληρίδης,  έσπευσε και πάλι να πρωτοτυπήσει, αυτή τη φορά...