Ἰερεμίας, ὁ μαρτυρικός Προφήτης

Μετά τήν καταστροφή τοῦ βασιλείου τοῦ βασιλείου τοῦ Ἰσραήλ, τό βασίλειο τοῦ Ἰούδα, ὅπου εὑρισκόταν ὁ Προφήτης Ἰερε-μίας, ἐτέλει ὑπό τήν ἐπίδραση τῶν Ἀσσυρίων ὄχι μόνο πλιτικά ἀλλά καί θρησκευτικά. Ἡ πολυθεῒα τῶν Ἀσσυρίων εἶχε εἰσχωρήσει στούς Ἰουδαίους, διότι ὁ βασιλέας Μανασσῆς (693-639 π.Χ.) ἦταν ὑποτε-λής τῶν Ἀσσυρίων καί εἶχε παραδοθεῖ σέ θρησκευτικό συγκρητι-σμό[4] καί σέ εἰδωλολατρεία. Ὅσες πόλεις ὑπῆρχαν στήν Ἰουδαία, τόσοι ἦσαν καί οἱ θεοί, ὅσοι οἱ δρόμοι τῆς Ἱερουσαλήμ, τόσα θυσια-στήρια τοῦ Βαάλ[5]. Ὑπῆρχε ἡ εἰδωλατρεία τοῦ Μολώχ μέ τά ἀνθρώ-πινα θύματα[6]. Στίς αὐλές τοῦ ναοῦ ἦσαν θυσιαστήρια τῶν Ἀσσυρίων θεῶν[7] καί τό εἴδωλο τῆς Ἀστάρτης[8]. Ὁ Ἰερεμίας, ἐπί τῆς βασι-λείας τοῦ Ἰωσίου, ἀπό τοῦ ἔτους 627 π.Χ., ἐπέρχεται κατά τῆς πολυ-θεῒας κηρύσσοντας τόν Ἕνα καί Μόνο Ἀληθινό Θεό καί στηλιτεύ-οντας τή διαφθορά. Ἐκτός τῆς εἰδωλολατρείας καί ἀνηθικότητος ὁ Ἱερεμίας πολεμεῖ κατά τήν περίοδο αὐτή καί τύς ψευδοπροφῆτες, οἱ ὁποῖοι παραπλανοῦσαν τό λαό μέ ψευδεῖς προφητεῖες[9]. Ὁ Προφή-της διαιασθάνεται κάποια μεταβολή τοῦ λαοῦ, κάποια μετάνοια, διότι στήν πρόσκληση τοῦ Θεοῦ ὁ λαός ἀπαντᾶ: « Ἰδού, πρός Σέ ἔρχομαι»[10]. Ἡ μετάνοια ὅμως αὐτή ἦταν πρόσκαιρη λόγῳ τῆς ἀνομ-βρίας. Ὁ Προφήτης πονάει, ὑποφέρει. Περιέρχεται σέ ἀπόγνωση. Ὅμως ἡ μακροθυμία τοῦ Θεοῦ δέν ἐξαντλεῖται. Ὁ Θεός συμβουλεύει τόν Προφήτη νά ἐρευνήσει τήν ὑπό τοῦ κακοῦ τρυγηθεῖσα ἄμπελο, τόν λαό Του, μήπως βρεῖ ρόγα σταφυλιοῦ, κάποιον ἄνθρωπο εὐσε-βή, ἀτρύγητο ἀπό τό κακό. Ἔτσι τονίζεται ἡ μεγάλη ἀξία τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Προφήτης δέν βρίσκει δυστυχῶς καμμία ρόγα στα-φυλιοῦ ἀτρύγητη ἀπό τό κακό. Στή ἄκαρπη αὐτή προσπάθεια τοῦ Προφήτου ὁ Θεός συνιστᾶ σέ αὐτόν καί πάλι νά συνεχίσει τήν ἐργασία του, γιά νά πεισθεῖ καί ὁ ἴδιος ὁ Προφήτης γιά τό ἀδιόρθω-το τοῦ λαοῦ καί τή δίκαιη τιμωρία ου. Ὁ Θεός παρομοιάζει τόν Προφήτη πρός μεταλλουργόν πού δοκιμάζει τά μέταλλα καί φρο-ντίζει ἀπό τό μίγμα νά ἐξαγάγει τά εὐγενῆ μέταλλα, πού εἶναι ὁ χρυσός καί ὁ ἄργυρος. Μάταια, ὅμως.

Ἐδῶ τερματίζεται ἡ πρώτη περίοδος τῆς δράσεως τοῦ Προφήτου Ἰερεμίου. Κατόπιν ἔρχεται ἡ κατάλυση τοῦ Ἀσσυριακοῦ βασιλείου διά τῆς πτώσεως τῆς Νινευῒ, τό ἔτος 621 π.Χ. Ὁ εὐσεβἠς βασιλέας Ἰωσίας[11], ἐπωφελούμενος ἀπό τήν κατάρρευση αὐτή, ἀνέ-λαβε πολιτική ἐξωτερικῆς ἀνεξαρτησίας καί προέβη σέ ἐσωτερικές μεταρρυθμίσεις, γιά νά ὀρθώσει τήν πίστη στόν Θεό. Ὁ Ἰερεμίας κατά τό χρονικό διάστημα 621-608 π.Χ. ἀποσύρθηκε πιθανώτατα σέ μόνωση. Χαρακτηριστικό τῆς ἀσκητικῆς του ζωῆς ἦταν ὅτι αὐτός «λινοῦν περίζωμα εἶχε μόνον. Ὡς δέ τά εὐτραφῆ τῶν σωμάτων γυ-μνούμενα φανερωτέραν δείκνυσι τήν ἀκμήν, οὕτω καί τῶν ἠθῶν τό κάλλος, μή ἐνειλούμενον ἀπειροκάλοις φλυαρίαις, τό μεγαλοπρε-πές ἐνδείκνυται»[12].

Κάποιοι ἄνθρωποι ἀποφασίζουν νά δηλητηριάσουν τόν Προ-φήτη στήν Ἀναθώθ. Συνωμοτοῦν ἐναντίον του καί συγγενεῖς του. Ὁ Ἰερεμίας ἀποδίδει τή σωτηρία του στόν Θεό. Στρέφεται κατά τῶν ἀρχόντων, τοῦ βασιλέως Ἰωακείμ καί τῶν ἀνακτόρων, τῶν ὁποίων κηρύσσει τήν καταστροφή. Ὅλος ὁ κόσμος εἶναι ἐναντίον του. Πρός στγμήν κάμπτεται, διότι νομίζει ὅτι ἔχει ἐγκαταλειφθεῖ ἀπό τόν Θεό καί παραπονεῖται. Συνέρχεται ὅμως καί συνεχίζει τό ἔργο του. Στήν αὐλή τοῦ ναοῦ κηρύσσει καί πάλι τήν καταστροφή τοῦ ναοῦ[17]. Τό κήρυγμα αὐτό προκαλεῖ ἀναταραχή. Γι’ αὐτό ὁ στρατη-γός τοῦ ἱεροῦ χώρου τοῦ ναοῦ Πασχώρ τόν ραβδίζει καί τόν ρίχνει στή φυλακή. Τά κηρύγματά του γίνονται δεκτά μέ εἰρωνεῖες. Τοῦ ἀπαγορεύουν νά ἐπισκέπτεται τό ναό. Ὁ Προφήτης σκέπτεται νά ἐγκαταλείψει τόν ἀγώνα. Ἡ φωτιά ὅμως τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι μέσα του, δέν τόν ἀφήνει. Κατά τό τέλος τοῦ ἔτους 605 π.Χ., μετά τήν ἧττα τῶν Αἰγυπτίων στό Χαρκαμύς, ἐπειδή ὁ ἴδιος δέν ἦταν δυνατόν νά εἰσέλθει στήν αὐλη τοῦ ναοῦ, δίδει στό μαθητή του Βαρούχ νά ἀναγνώσει στό μέσον τῆς αὐλῆς τοῦ ναοῦ προφη-τεία, διά τῆς ὁποίας ἐκηρύσσετο ἡ καταστροφή τοῦ ναοῦ[18]. Ὅλοι τότε ἐπαναστατοῦν κατ’ αὐτοῦ. Ὁ Ἰερεμίας καί ὁ Βαρούχ κρύπτονται, γιά νά μή συλληφθοῦν. Ἡ προλεχθεῖσα ὅμως καταστροφή ἐπῆλθε.

Ὁ Σεδεκίας ἐτήρησε συνετή πολιτική πρός τούς ἀπεσταλμέ-νους τῶν ἄλλων περιοχῶν καί ἐνέκρινε τή γνώμη τοῦ Προφήτου Ἰερεμίου.

Κατά τήν τέταρτη περίοδο τῆς δράσεώς του ὁ Ἰερεμίας, μετά τήν ἅλωση τῆς Ἱερουσαλήμ, ἀποφασίζει νά διαμείνει πλησίον τοῦ Γοδολίου, τόν ὁποῖο ὁ βασιλέας Ναβουχοδονόσωρ ἐγκαθιστᾶ κυβερνήτη τῆς Ἰουδαίας. Μετά ἀπό λίγο ὅμως ὁ Γοδολίας δολοφονεῖ-ται καί ὁ Ἰουδαϊκός λαός, φοβούμενος τήν τιμωρία ἀπό τούς Βαβυ-λωνίους, ἀποφασίζει νά ἀπέλθει στήν Αἴγυπτο παρά τή γνώμη τοῦ Ἰερεμίου καί τήν ἐντολή τοῦ Θεοῦ. Χωρίς τή θέλησή του παίρνουν μαζί τους καί τόν Ἰερεμία, ὁ ὁποῖος καί στήν Αἴγυπτο κηρύττει. Προλέγει τήν εἰσβολή τοῦ Ναβουχοδονόσορος, ἡ ὁποία καί ἔγινε. Ἐκεῖ οἱ Ἰουδαῖοι περιπίπτουν σέ εἰδωλολατρία. Ὁ Προφήτης ἐπέρ-χεται καί πάλι κατ’ αὐτῶν. Ἐκεῖνοι ὅμως δέν ὑπακούουν καί ὁ Προ-φήτης προλέγει τήν καταστροφή αὐτῶν. Τό κήρυγμά του γινόταν ἀντικείμενο γέλωτος καί ὀνειδισμοῦ. Ὁ Προφήτης φέρει πάντοτε τόν ὀνειδισμό τοῦ Θεοῦ[26]. Ὁ Ἰερεμίας παραπονεῖται ὅτι ἔγινε «ὁ ἄν-θρωπος τῆς ἔριδος καί τῆς διαμάχης σέ ὅλο τόν κόσμο».

Ἡ πτώση τῆς Ἱερουσαλήμ: 52,1-34.

Τό βιβλίο «Θρῆνοι» ὀφείλει τόν τίτλο του στό περιεχόμενό του, πού συνιστᾶ μία συλλογή θρηνωδῶν ἀοράτων γιά τήν κατά-στροφή τῆς Ἱερουσαλήμ ἀπό τούς Βαβυλωνίους. Στό ἑβραϊκό πρω-τότυπο τό βιβλίο ἐπιγράφεται «Εϊχάχ» ( Ὦ, Πῶς!) ἀπό τήν πρώτη λέξη τῶν ἀσμάτων. Στήν ἑλληνική μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα (Ο΄) τό ἔργο κατατάσσεται στά «Προφητικά Βιβλία» τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἐπειδή ἑρμηνεύει τήν καταστροφή τῆς Ἱερουσαλήμ μέ βάση τήν προφητική διδασκαλία (Ἰερεμίας) ὡς συνέπεια τῆς ἀποστα-σίας τοῦ λαοῦ ἀπό τόν Θεό. Στήν Ἑβραϊκή Βίβλο τό ἔργο κατατάσ-σεται στήν τρίτη ὁμάδα βιβλίων, τά «Ἁγιόγραφα».