Μ. Γ. Βαρβούνης Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

Πολλά ακούγονται και γράφονται για την λαμπρή λειτουργική παράδοση της Ορθοδοξίας. Αλλα είναι ακριβή και άλλα όχι, στα περισσότερα όμως από αυτά διαπιστώνεται μία ριζική σύγχυση ανάμεσα σε όσα αποτελούν τις παλαιότερες ορθόδοξες λειτουργικές μορφές και σε όσα δημιουργήθηκαν στο πέρασμα των αιώνων, ιδίως μετά την άλωση του 1453, οπότε οι λειτουργικές μορφές εμπλουτίστηκαν, καθώς στη συνείδηση του Γένους υποκαθιστούσαν και μεγάλο μέρος του χαμένου πλέον δημόσιου αυτοκρατορικού τυπικού.

Βέβαια, όπως έχουμε γράψει πολλές φορές, η παράδοση αποτελεί δυναμικό ρεύμα που επιδέχεται ανανέωση και τροποποίηση, γι’ αυτό και είναι πραγματικότητα ζωντανή, σε διαλεκτική σχέση προς τις συνθήκες της κοινωνίας που τη συντηρεί και την αναπαράγει. Το ζήτημα όμως είναι σε ποιο βαθμό αφήνεται να λειτουργήσει με βάση τους νόμους που τη διέπουν και σε ποιο βαθμό αποτελεί κατασκευή, που σχεδιάζεται ώστε να εξυπηρετεί σκοπούς συλλογικούς και προσωπικές στρατηγικές, επενδύοντάς τα με τον εξαγνιστικό μανδύα μίας δήθεν «παράδοσης».

Φυσικά το πρόβλημα αυτό υφίσταται και στην περίπτωση της εκκλησιαστικής παράδοσης, υπό την έννοια ότι και αυτή διαμορφώνεται. Και είναι βέβαια αναντίρρητο ότι η ορθόδοξη λειτουργική παράδοση διακρίνεται από μια ιδιαίτερη λαμπρότητα, το ζήτημα όμως εν προκειμένω είναι η ισορροπία μεταξύ πνευματικής και υλικής λαμπρότητας, η οποία δίνει τον τόνο στην όλη σύνθεση. Κι αυτό επειδή στη διάρκεια της ζωής μου έχω δει ολιγογράμματους πιστούς ιερείς να λειτουργούν ακτινοβολώντας πίστη, κατάνυξη και ευλάβεια μέσα στα τριμμένα άμφιά τους και μεγαλοσχήμονες νεαρούς και σπουδασμένους λειτουργούς, περιβεβλημένους με άμφια χρυσοπόρφυρα, να χάνονται μέσα στην ανυπαρξία πνευματικής λάμψης.

Πώς νοείται λοιπόν στον χώρο της Ορθοδοξίας η «λαμπρότητα»; Οπωσδήποτε όχι εξαρτημένη από υφάσματα, σταυρούς επιστήθιους, εγκόλπια και άλλα λειτουργικά εξαρτήματα. Ταυτοχρόνως δε και μέσω αυτών, υπό την έννοια της υποταγής της ύλης στους σκοπούς του πνεύματος, και όχι το αντίστροφο. Εννοώ με αυτό την μετρημένη και μετά από περίσκεψη χρήση στοιχείων που σε άλλα περιβάλλοντα δίνουν διαφορετική εντύπωση: αλλιώς φαίνεται στα μάτια του προσκυνητή το στολισμένο καθολικό μίας μονής, που αποτελεί όαση στην έρημο μιας ζωής και πρακτικής λιτής και ασκητικής, και αλλιώς φαντάζει στα μάτια του ενορίτη η μεταφορά και μίμηση των στοιχείων αυτών στην διακόσμηση ενός ενοριακού ναού.

Κι αυτό επειδή στην δεύτερη περίπτωση, και καθώς η ενορία βρίσκεται στο μέσο του θορύβου και της ακαταστασίας της καθημερινότητας, οι στολισμοί αυτοί κατά κανόνα επιτείνουν την αίσθηση της σύγχυσης και δίνουν την εντύπωση όχι μιας όασης, αλλά μίας ακόμη κοσμικής συνάθροισης. Δεδομένου δε ότι ο πιστός θέλει το ναό να εκφράζει την διαφορετικότητα σε σχέση με την καθημερινή του ζωή, τελικά η μεταφορά των μοναστικών στολισμών (χοροί πολυελαίων, ποδιές εικόνων και προσκυνηταρίων κ.λπ.) στις ενορίες, μόνο λίγους ικανοποιούν, αυτούς που συνήθως τους επιζητούν ενοχλώντας σχετικά τους εφημερίους, ενώ τους πιο πολλούς τους απωθούν, καθώς στη συνείδησή τους σχετίζονται με την κοσμική χλιδή και τον αδικαιολόγητο πλούτο.

Η λειτουργική λαμπρότητα της Ορθοδοξίας βρίσκεται λοιπόν στην απλότητα των τρόπων και στον πλούτο των νοημάτων, τα οποία όμως για να αναγνωρίσει και να βιώσει ο πιστός, πρέπει να είναι κατηχημένος και «λιβανισμένος». Το να τον θαμπώνουμε με σκαλίσματα και κεντήματα είναι εύκολο, δύσκολο αλλά απαραίτητο είναι να του καλλιεργήσουμε την ευλάβεια, την ευσέβεια και την προσευχή. Εύκολο επίσης είναι να τον κάνουμε να ασχολείται με το τι και πόσο παλιό είναι το άμφιο του ιερέα ή του αρχιερέα και με το πώς αποδόθηκαν οι λειτουργικοί ύμνοι από τους ιεροψάλτες, αλλά δύσκολο είναι να τον συνηθίσουμε να εντρυφά στα λόγια του Ευαγγελίου και στα νοήματα των ευχών, που δεν έχουν επίδραση όσο δυνατά και αν διαβάζονται από τον λειτουργό, αν δεν απευθύνονται σε πιστούς που τις κατανοούν και τις ενστερνίζονται.

Καιρός είναι λοιπόν να αφήσουμε την εύκολη «μεγαλοπρέπεια» και να βιώσουμε το νόημα της πραγματικής πνευματικής ορθόδοξης λαμπρότητας, πέρα από «στολές» και «επιστήθιους σταυρούς» – πέρα από αυστηρές εντολές νεαρών και κατά κανόνα ανίδεων ιερατικώς προϊσταμένων, οι οποίοι καμιά φορά συμπεριφέρονται σαν να ανακάλυψαν τον τροχό – με διάκριση, πίστη, μελέτη και συναίσθηση της ιερότητας των ακολουθιών.

Κι αυτή η συναίσθηση θα φέρει την βίωση της λειτουργικής λαμπρότητας χωρίς να χρειάζεται η διαμεσολάβηση υλικών όπως υφάσματα, ξύλα και μέταλλα, που αν δεν νοηθούν στην διάσταση της πνευματικής τους λειτουργικότητας παραμένο

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Ὁ Ἐπίσκοπος, ὡς διάδοχος καὶ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, πρέπει νὰ ζῆ ὡς μάρτυς καὶ ὁμολογητής!

Ὁ Ἐπίσκοπος, ὡς διάδοχος καὶ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, πρέπει νὰ ζῆ ὡς μάρτυς καὶ ὁμολογητής, καὶ νὰ εἶναι γιὰ τοὺς πιστοὺς κανὼν πίστεως, δηλαδὴ...

Αυγουστίνος Καντιώτης: Πρέπει οι Χριστιανοί να είναι αγωνιστές με όπλα τις φωνές

Για την ανάγκη μη αδιαφορίας στα εκκλησιαστικά θέματα  είχε τοποθετηθεί ο μακαριστός μητροπολίτης Φλώρινας Αυγουστίνος Καντιώτης. Σύμφωνα με τον μακαριστό, ως «στρατιῶται Χριστοῦ, ὡς πιστά τέκνα...

Θέλετε να σωθείτε;

Ως γνωστόν, οι άνθρωποι της εποχής μας, ευρίσκονται χωρισμένοι σε δυο στρατόπεδα. Εις το πρώτο στρατόπεδο ευρίσκονται οι συνειδητοί Χριστιανοί, οι οποίοι ζουν ζωήν Χριστιανικήν....

Εκδηλώσεις μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στην Καστοριά

Το διήμερο 19 και 20 Σεπτεμβρίου 2020 πραγματοποιήθηκαν στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικάνορος οι εκδηλώσεις μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Το...

Καστορίας Σεραφείμ: Η Καστοριά σβήνει…

Του Σεβ. Μητροπολίτου Καστορίας Σεραφείμ, Υπερτίμου και Εξάρχου Άνω Μακεδονίας Και πάλι ο λόγος μου αφορά την Καστοριά. Και πάλι η αγωνία μου σχετίζεται με...

Τα ονομαστήρια του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Κεγχρεών Αγαπίου

Την Κυριακή, 20 Σεπτεμβρίου 2020, στην ανδρώα Κοινοβιακή Ι. Μονή Αναστάσεως Χριστού Λουτρακίου, τελέστηκε Αρχιερατική Θ. Λειτουργία επί τη μνήμη του Άγιου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος...

Αγιασμός από το Μητροπολίτη Μεσσηνίας στον Παιδικό Σταθμό της Μητροπόλεως

Αγιασμό τέλεσε σήμερα Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2020, ο Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος, στον «Παπαδοπού­λειο» Παιδικό Σταθμό της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας, με την ευκαιρία...

Η εν Θεσσαλιώτιδι Εκκλησία εόρτασε την Σύναξη των οκτώ Αγίων της

Εν μέσω της τραγικής καταστάσεως που επικρατεί στην Μητροπολιτική Περιφέρεια λόγω της σφοδρής βροχοπτώσεως, η τοπική μας Εκκλησία εόρτασε την Σύναξη των οκτώ Αγίων...

Tα Εγκαίνια του Ι. Ναού Αγίου Νικολάου στα Αηδόνια Κορινθίας

Με κατάνυξη και ιεροπρέπεια, όπως αρμόζει σε μια τελετή εγκαινίων Ι. Ναού, τελέστηκαν το Σάββατο, 19 Σεπτεμβρίου 2020, τα Εγκαίνια του Ι. Ναού Αγίου...

Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας: Ας υπερασπιστούμε, την ειρήνη σε κάθε πτυχή της ζωής μας

Η 21η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως ημέρα αφιερωμένη στην ενίσχυση των ιδανικών της ειρήνης και στην προσπάθεια εξάλειψης των...

Τουλάχιστον οχτώ κρούσματα κορονοϊού σε μονή του Αγίου Όρους

Τουλάχιστον οχτώ επιβεβαιωμένα κρούσματα κορονοϊού καταγράφηκαν τις τελευταίες ώρες σε μία μόνο μονή (Αγίου Παύλου) του Αγίου Όρους, που τέθηκε ήδη σε καραντίνα. Ένας μοναχός,...

Ο Σατανισμός νομιμοποιείται στη Σουηδία

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ  Εν Πειραιεί τη 21η Σεπτεμβρίου 2020 Ο ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ Είμαστε δυστυχώς αναγκασμένοι να φέρνουμε στο φως της...

Τα Ονομαστήρια του Μητροπολίτη Σπάρτη Ευσταθίου

Μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου, της συζύγου του Θεοπίστης και των τέκνων αυτών, Αγαπίου και Θεοπίστου, τίμησε  την  Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2020, η Εκκλησία μας. Παράλληλα ο...

Φορώντας μάσκα χειροτονήθηκε Διάκονος

Για φωτογραφικό υλικό πατήστε εδώ. Την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2020, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βελγίου και Έξαρχος Κάτω Χωρών και Λουξεμβούργου κ. Αθηναγόρας λειτούργησε στην Ενορία...

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος κοντά στους πληγέντες από τις σφοδρές βροχοπτώσεις

Από την Παρασκευή το βράδυ, ο Νομός Καρδίτσας και η Επαρχία Φαρσάλων βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αφού η σφοδρή βροχόπτωση δημιούργησε τεράστια προβλήματα...