Ομιλία του κ. Αλέξανδρου Κατσιάρα, Γραμματέα της Οργανωτικής Επιτροπής του Β΄ Διεθνούς Συνεδρίου του περιοδικού «Θεολογία», εκφωνήθηκε κατά την τελετή έναρξης στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης, τη Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2025.
******
…..Προσφωνήσεις
Σήμερα, ἐδῶ, ἡ ὀρθόδοξη θεολογικὴ σκέψη καὶ ἡ κουλτούρα τῆς Ρωμιοσύνης, ἐκπροσωπούμενες ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη καὶ σχεδὸν ὅλους τοὺς Προκαθημένους –εἴτε αὐτοπροσώπως εἴτε δι᾽ ἀντιπροσώπων– συναντῶνται μὲ τὴν ἑλληνικὴ Πολιτεία διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, γιὰ νὰ ἐρευνήσουν τὸ φιλοσοφικὸ ὑπόβαθρο τῆς τεχνολογίας καὶ τὴν ὀντολογία της.
Μὲ τὸ Συνέδριο αὐτό, ποὺ διοργανώθηκε ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, γίνεται μιὰ τομὴ στὸν περὶ τεχνολογίας λόγο, ποὺ ἀποκτᾶ καὶ θεσμικὴ ἔκφραση. Διότι ἀπὸ ἐδῶ καὶ στὸ ἑξῆς κανένας δὲν θὰ μπορεῖ νὰ ἰσχυρισθεῖ ὅτι δὲν γνωρίζει πὼς ἡ ψηφιακὴ τεχνολογία ἔχει φιλοσοφικὸ ὑπόβαθρο.
Ὅσοι παρίστανται σήμερα στὴν τελετὴ ἔναρξης γίνονται μάρτυρες μιᾶς θέασης τῆς ἱστορίας καὶ τῆς τεχνολογίας, ποὺ μέχρι τώρα ἀσφυκτιοῦσε στὶς σελίδες φιλοσοφικῶν βιβλίων καὶ βιβλιοθηκῶν. Μὲ τὸ Συνέδριο ποὺ ἀρχίζει σήμερα, ἡ θέαση αὐτὴ πιστεύουμε ὅτι ἀποκτᾶ μιὰ νέα ἐπικαιρότητα, μὲ διεπιστημονικὴ προσέγγιση καὶ θεολογικὴ προοπτική.
Ἡ παγκόσμια πρωτοτυπία καὶ πρωτιὰ τοῦ Συνεδρίου, ἡ οὐσιαστική του σημασία, δὲν προέρχονται ἀπὸ ἀριθμητικὰ ἢ ποσοτικὰ χαρακτηριστικά. Ἀντλεῖ τὸ κῦρος του ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἕνας θεσμός, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὴ συμπαράσταση Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων καὶ Ἡμιαυτόνομων Ἐκκλησιῶν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, θέτει ἐπὶ τάπητος τὸ μεῖζον ζήτημα τῆς φιλοσοφίας, τῆς «ὀντολογίας» τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας, σὲ ἕναν κόσμο ποὺ προτιμᾶ τὶς μηχανὲς ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους.
Τὸ θέμα καὶ τὸ ἀντικείμενο τοῦ Συνεδρίου δὲν εἶναι ἡ ἐνασχόληση μὲ τὴν καλὴ ἢ τὴν κακὴ χρήση τῆς τεχνολογίας. Ὅσο κι ἂν ἐπιμένουν μερικοί, ὁ κύκλος αὐτῆς τῆς συζήτησης ἔχει κλείσει καὶ χωρὶς ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶναι ἄνευ σημασίας, ὅτι τὸ αἴτημα γιὰ τὴ θέσπιση ἠθικῶν κανόνων γιὰ τὴ χρήση τῆς τεχνολογίας διατυπώθηκε μὲ ἰδιαίτερη ἔνταση μετὰ τὴ ρίψη τῆς ἀτομικῆς βόμβας στὴ Χιροσίμα καὶ τὸ Ναγκασάκι. Σχεδὸν ἕναν αἰῶνα μιλοῦμε γιὰ ρυθμιστικὰ πλαίσια καὶ κανόνες. Καὶ εἴτε τοὺς θέτουμε χωρὶς νὰ τοὺς συνυπογράφουμε ὅλοι, εἴτε –τὸ κυριότερο– ἡ ραγδαία ἀνάπτυξη τῆς τεχνολογίας τους ξεπερνᾶ, καθιστῶντας τοὺς παρωχημένους.
Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτηση περὶ καλῆς καὶ κακῆς χρήσης τῆς τεχνολογίας μοιάζει μὲ ψευδοδίλημμα, τὸ ὁποῖο συσκοτίζει καὶ ἀποσιωπᾶ τὴ φιλοσοφία ποὺ ὑποκρύπτεται πίσω ἀπὸ τὴν τεχνολογία. Πῶς θὰ μποροῦσαν νὰ τεθοῦν κανόνες καὶ κριτήρια καλῆς χρήσης, ὅταν δὲν ὑπάρχει γενικὴ συμφωνία, οὔτε κἂν σὲ φιλοσοφικὸ ἐπίπεδο, γιὰ τὸ τί εἶναι ἀγαθὸ καὶ τί εἶναι ἠθικό; Ὅταν, ἀπὸ ἄνθρωπο σὲ ἄνθρωπο, ἀπὸ θρησκεία σὲ θρησκεία, ἀπὸ πολιτικὴ σὲ πολιτική ἀλλάζει ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ ἠθικοῦ; Καὶ πῶς θὰ μπορούσαμε ποτὲ νὰ ὁριοθετήσουμε ἀποκλειστικὰ «καλὴ χρήση»; Γιὰ νὰ συμβεῖ κάτι τέτοιο θὰ ἔπρεπε νὰ καταργηθεῖ ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ ἀναμαρτησία του. Ὁποία ὕβρις…
Ἐλπίζουμε πὼς στὸ πλαίσιο καὶ αὐτοῦ τοῦ Συνεδρίου θὰ συγκροτηθεῖ γόνιμος καὶ ἐνδιαφέρων διάλογος. Σὲ τρεῖς μῆνες, τὰ πρακτικά του, μεταφρασμένα στὰ ἀγγλικά, θὰ ἀποσταλοῦν σὲ ὅλους τοὺς ἡγέτες τοῦ κόσμου, σὲ Προέδρους καὶ Ἡγεμόνες, στὸν Πάπα τῆς Ρώμης καὶ σὲ ὅλους τοὺς θρησκευτικοὺς ἡγέτες, στὴν προσπάθεια ἐνίσχυσης τοῦ σχετικοῦ προβληματισμοῦ καὶ τοῦ διαλόγου.
Γιατὶ τὸ ζήτημα τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας εἶναι φαινομενικὰ ἁπλό, ἀλλὰ γίνεται περίπλοκο, διότι κατὰ βάθος εἶναι αὐτοαναφορικό. Καὶ αὐτὴ ἡ αὐτοαναφορικότητα τρέφει τὸν ἀνθρώπινο ναρκισσισμὸ καὶ τἀνάπαλιν, σὲ ἕναν φαῦλο κύκλο ἐγχρονισμένο μέσα στὴν ἱστορία. Ὁ μόνος τρόπος γιὰ νὰ σπάσει αὐτὸς ὁ ἀδιέξοδος κύκλος εἶναι νὰ προσανατολιστοῦμε στὰ Ἔσχατα καὶ νὰ ἀντλοῦμε ἀπὸ ἐκεῖ τὴν ταυτότητά μας.
