Ὁ ἑλληνικός Νεοπαγανισμός «προσκόπτει» στόν Χριστό
Ὅπως εἶναι γνωστό, ἀπό τή δεκαετία τοῦ 1970 καί στό πλαίσιο τοῦ εὑρύτερου κινήματος τῆς «Νέας Ἐποχῆς», ἄρχισε νά ἐμφανίζεται στήν Εὐρώπη καί σέ ἄλλες χῶρες τοῦ ἐξωτερικοῦ τό διεθνές νεοπαγανιστικό κίνημα, μέ σύνθημα τήν «ἐπιστροφή στίς ρίζες» καί, εἰδικότερα, στίς ἀρχαῖες προχριστιανικές, πολυθεϊστικές, εἰδωλολατρικές καί «φυσικές» θρησκεῖες κάθε λαοῦ. Ἀπό τίς ἀρχές τῆς δεκαετίας τοῦ 1980 τό κίνημα αὐτό ἀναπτύχθηκε καί στήν Ἑλλάδα. Τότε ἄρχισαν νά ἐμφανίζονται καί στή χώρα μας παρόμοιες ὁμάδες, ὀργανώσεις καί κινήματα «ἀρχαιολατρικά», «ἑλληνολατρικά», «νεοεθνικά», «πολυθεϊστικά», μέ σύνθημα τήν ἀναβίωση τῆς «πατρώας» ἑλληνικῆς θρησκείας καί μέ ἔντονο ἀντιχριστιανικό προσανατολισμό. Τό κίνημα αὐτό ἀποκαλεῖται γενικά «Νεοπαγανισμός», ἄν καί πολλές ὁμάδες του ἀπορρίπτουν ἔντονα αὐτό τόν χαρακτηρισμό. Ὁ ἀρχικός ὅρος («παγανισμός») σημαίνει θρησκεία τῶν χωρικῶν, δηλ. τῶν ἁπλοϊκῶν ἀνθρώπων, σέ ἀντίθεση μέ τή θρησκεία τῶν πόλεων, δηλ. τή θρησκεία τῶν, ὑποτίθεται, πεπαιδευμένων καί καλλιεργημένων.
Στήν Ἑλλάδα ὁ Νεοπαγανισμός βρῆκε πρόσφορο ἔδαφος, γιατί ἐπεχείρησε νά συνδεθεῖ μέ τό ἔνδοξο ἑλληνικό παρελθόν. Ὄντως, ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα εἶχε ἀναπτύξει ὑψηλότατο πολιτισμό, ἀνάλογο καί ἀντίστοιχο τοῦ ὁποίου δέν ἔχει ἐπιδείξει ἄλλο ἔθνος ἤ λαός τῆς ἐποχῆς. Ἔτσι, τό ἑλληνικό νεοπαγανιστικό κίνημα ἐπιχειρεῖ μέχρι σήμερα νά ἐμφανίσει τόν πολιτισμό αὐτό ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς θρησκείας, προβαίνοντας σέ ἐξιδανίκευση ἤ σέ «βελτιωμένη ἀνάπλαση» τῆς ἀρχαίας θρησκείας, ἀποκρύπτοντας τά σκοτεινά της σημεῖα, ἀπολυτοποιώντας την γενικά καί ἀποδίδοντάς της στοιχεῖα καί χαρακτηριστικά τῆς σύγχρονης «θρησκευτικότητας».
Ὡστόσο, ἀπό τήν πρώτη ἐμφάνισή του τό κίνημα αὐτό συνάντησε ἕνα «πρόσκομα», ἕνα μεγάλο ἐμπόδιο στό ἔργο του, καί αὐτό εἶναι τό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὅπως εἶναι γνωστό, ὁ Ἑλληνισμός πρό πολλῶν αἰώνων ἔχει ἀποδεχθεῖ τόν Χριστό καί ἔχει συμπορευτεῖ μαζί Του. Ἡ χριστιανική του ἱστορία ὑπερβαίνει σέ διάρκεια τήν εἰδωλολατρική. Αὐτό εἶναι ἀδιαμφισβήτητη πραγματικότητα. Τό νά ἐπιχειρεῖ κάποιος ἕνα ἅλμα αἰώνων πρός ἕνα ἀπώτατο παγανιστικό παρελθόν, παρακάμπτοντας τή χριστιανική του ἱστορία, θεωρεῖται ἀπό κάθε ἄποψη ἀνοησία καί εἶναι ὄντως ἀνέφικτο. Γι’ αὐτό καί οἱ ἀναπαραστάσεις τῶν ἀρχαιοελληνικῶν λατρευτικῶν ἐκδηλώσεων ἀπό σύγχρονους θιασῶτες τους εἶναι συνήθως κωμικές!
Τό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ προβάλλει, λοιπόν, ὡς μέγα ἐμπόδιο σέ κάθε τέτοια ἀπόπειρα. Οἱ σύγχρονοι πολέμιοί του ἀπό τήν πλευρά τοῦ Νεοπαγανισμοῦ δέν μποροῦν νά τό παρακάμψουν. Γι’ αὐτό ἐπιχειροῦν νά τό διαβάλλουν, νά τό διαστρέψουν ἤ ἀκόμη καί νά τό ἐκμεταλλευτοῦν πρός ὄφελός τους, ἐπινοώντας διάφορες ἀνιστόρητες καί φανταστικές θεωρίες. Ἡ στάση τους ἔναντι τοῦ προσώπου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ δέν εἶναι ἑνιαία κι αὐτό ἀποτελεῖ μιά ἐπιπλέον ἰσχυρή ἔνδειξη ὅτι οἱ ἰσχυρισμοί τους στεροῦνται ἀληθείας. Ἄς δοῦμε κάποιες ἀπό αὐτές τίς στάσεις, μέ στοιχεῖα τά ὁποῖα ἀντλοῦμε κυρίως ἀπό τήν εἰδική ὀγκώδη μελέτη τοῦ π. Κυριακοῦ Τσουροῦ, Γραμματέως τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπί τῶν Αἱρέσεων τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, μέ τίτλο «Ὁ Νεοπαγανισμός τῆς “Νέας Ἐποχῆς”» (Ἀθήνα 2008). Σχετική εἰσήγηση ἔκανε ὁ συγγραφέας στήν ΛΕ΄ Πανορθόδοξη Συνδιάσκεψη γιά θέματα Αἱρέσεων καί Παραθρησκείας τόν παρελθόντα Νοέμβριο 2025.
Ὁ Χριστός ὡς ἱστορικό πρόσωπο
Κάποιες ἀπό τίς ὁμάδες τοῦ ἑλληνικοῦ νεοπαγανιστικοῦ κινήματος δέν ἀμφισβητοῦν ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ἱστορικό πρόσωπο. Πολλοί πιστεύουν ὅτι ἦταν ἕνας Ἑβραῖος, γύρω ἀπό τό πρόσωπο τοῦ ὁποίου δημιουργήθηκε ὁ «μῦθος» ὅτι εἶναι Θεός ἤ Υἱός τοῦ Θεοῦ. «Ὁ Ἰησοῦς ὑπῆρξε μιά προσωπικότητα καί οἱ ἱστορικές ἔρευνες γιά τήν δράση του θά συνεχιστοῦν μέχρι τήν ἡμέρα πού ἡ Ἱστορία θά ἀπαλλαγεῖ πλήρως ἀπό τόν μῦθο πού περιβλήθηκε γύρω ἀπό τό ὄνομά του καί θά ἀποδώσει ὀρθολογικά καί ἐπιστημονικά τό ἱστορικό διάγραμμα τοῦ προσώπου του, ὅπως ἔχει κάνει καί γιά ἄλλους μεγάλους τῆς Παγκόσμιας Ἱστορίας», ἰσχυρίζεται ἐκπρόσωπος τοῦ χώρου (ὅ.π., σ. 400). Ἄλλοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός ἦταν ἕνας «ἐθνικός καί κοινωνικός ἐπαναστάτης» τῆς ἐποχῆς του (ὅ.π., σ. 401).
Σύμφωνα μέ ἄλλη ἐκδοχή, ἦταν μιά ἐξέχουσα προσωπικότητα τῆς ἑβραϊκῆς θρησκευτικῆς κοινότητας τῶν Ἐσσαίων. Αὐτοί προβάλλονται ὡς «ζηλωτές, ἀντάρτες καί ἀντιστασιακοί» τῆς ἐποχῆς τους (ὅ.π.). Ὁ Ἰησοῦς, ὅπως ἰσχυρίζονται, εἶχε στόχο νά ἐγκαθιδρύσει μιά «νέα τάξη πραγμάτων, μέ τήν κατάργηση τῆ ἰδιοκτησίας καί τήν τιμωρία τοῦ αἰσχροῦ ἱερατείου» (ὅ.π.). Ἦταν ἕνας πολιτικός ἡγέτης τῶν Ἑβραίων, τόν ὁποῖο «ἔχρισε» μεσσία ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης. Ὁ Πρόδρομος εἶχε ἤδη προσκοληθεῖ στούς Ἐσσαίους, ἀπό ἀντίθεση στή Ρωμαϊκή ἐξουσία, καί, ὅπως συνέβαινε στούς ἀρχαίους Προφῆτες, «ἔχρισε» τόν Ἰησοῦ «βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ», μέ σκοπό νά ἀπελευθερώσει τό ἔθνος του ἀπό τή Ρωμαϊκή ἐξουσία. Κάποιοι ἰσχυρίζονται, ὅτι οἱ Ἐσσαῖοι ἦσαν ἑλληνικῆς καταγωγῆς! Δέν ἦταν θρησκευτική ὀργάνωση, ἀλλά «ἕνα πανάρχαιο ἑλληνικό φῦλο πού προέρχεται ἀπό τήν Ἀθήνα» (σ. 402). Τούς συναντᾶμε καί στήν Κρήτη, στήν Κάρπαθο, στή Μ. Ἀσία, στήν Αἴγυπτο, στήν Παλαιστίνη καί ἀλλοῦ. Ὡς «Ἐσσαῖος» ὁ Ἰησοῦς, ἦταν «ἀπόγονος τοῦ Λύκου, τοῦ Βούτη, τοῦ Πανδίονα, τοῦ Ἐριχθίονα, τοῦ Ἡφαίστου καί τοῦ Διός. Γι’ αὐτό ἔλεγε ὅτι ἦταν “υἱός τοῦ θεοῦ”, δηλ. τοῦ Δία» (ὅ.π.). Μάλιστα, «ἀπό τό γένος τῶν Ἐσσαιο-Βουταίων προήρχοντο οἱ ἱερεῖς καί ἱεροφάντες τῶν Ἐλευσινίων μυστηρίων» (ὅ.π.).
Εἶναι φανερό, ὅτι μεγάλη ὁμάδα τοῦ ἑλληνικοῦ νεοπαγανιστικοῦ κινήματος ἰσχυρίζεται καί ἐπιχειρηματολογεῖ ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὡς ἱστορικό πρόσωπο, ἦταν Ἕλληνας. Τό πραγματικό του ὄνομα ἦταν Ἰάσων Πανδίρας! «Ὁ Ἰησοῦς ἦταν Ἕλληνας – Ἰάσων Πανδίρας» εἶναι τίτλος βιβλίου, τοῦ ὁποίου ὁ συγγραφέας ἀνήκει σ’ αὐτό τόν χῶρο καί ὑποστηρίζει ἐπίμονα τήν παραπάνω θέση. Κατά τόν συγγραφέα, ὁ Ἰησοῦς ἦταν «ὁ πρῶτος καί μεγαλύτερος ἀντιεβραϊστής τοῦ κόσμου»! «Γεννήθηκε ἀπό ἐθνικούς γονεῖς, πού στίς φλέβες τους ἔρρε Ἄριο αἷμα καί στήν καρδιά καί στή διάνοιά τους εἶχαν ἐμφυτευθεῖ οἱ διδασκαλίες τῆς Ἐσσαϊκῆς ἀδελφότητας». Μιλοῦσε «πάντα ἑλληνικά». Ἦταν «γαλανομάτης μέ ξανθά μαλλιά» καί ἀνῆκε στό Ἀθηναϊκό γένος τῶν «Πανδιονιδῶν», μέ ἀρχηγό τόν Λῦκο». «Ὁ Ἰάσων Πανδίρας ἤ Ἰήσων Πανδίων, ὅπως θά ἔγραφε τό ὄνομά του ὁ Ὅμηρος, ἦταν παιδί τοῦ ἀπόδημου Ἑλληνισμοῦ» (σ. 407, 410). Στό ἴδιο βιβλίο ὑπάρχει «ἀναλυτικός» πίνακας τοῦ γενεαλογικοῦ δένδρου τοῦ Ἰησοῦ, στήν κορυφή τοῦ ὁποίου ὑπάρχει τό ζεῦγος «Ζεύς – Ἤρα» καί στή βάση τό ὄνομα «Ἰάσων Πανδίρας (Ἰησοῦς Χριστός)»! (σ. 411).
Τά ἴδια περίπου ἰσχυρίζονται καί ἄλλοι ἐκπρόσωποι τοῦ χώρου. «Ἡ λέξη “Ἰησοῦς” (ὅπως καί ἡ λέξη “Χριστός”) δέν εἶναι ἑβραϊκή ἀλλά ἑλληνική». Παράγεται ἀπό «τίς λέξεις ἴαση/Ἰασώ (θεά τῆς ὑγείας)/ἰατρός, ἐφ’ ὅσον τό πρόσωπο αὐτό παρουσιάζεται σάν θεραπευτής καί σωτῆρας». Δέν εἶναι κύριο ὄνομα, ἀλλά ἐκφράζει «μιά προσωνυμία σχετική μέ τήν ἰδιότητα τοῦ ἰατροῦ». Σέ νεοελληνική ἐκφορά τό ὄνομα Ἰησοῦς Χριστός «θά ἦταν κάτι σάν Ἰατρός Παπάς». Προφανῶς, ἀγνοεῖται ὅτι τό ὄνομα αὐτό φέρουν αἰῶνες πρίν πρόσωπα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καί ὅτι ὑπάρχει βιβλίο της μέ τόν τίτλο «Ἰησοῦς τοῦ Ναυῆ».
Ὡς καθαρόοιμος Ἕλληνας ὁ Ἰησοῦς Χριστός, πρέπει νά εἶχε γεννηθεῖ καί ἀπό Ἑλληνίδα μητέρα, γεγονός πού θεωρεῖται «βέβαιο». «Ἁφοῦ ἡ μητέρα τοῦ Χριστοῦ καταγόταν ἀπό τήν Ναζαρέτ τῆς “Γαλιλαίας τῶν ἐθνῶν”, δηλ. τῶν Ἑλλήνων, θά πρέπει νά ἦταν κι’ αὐτή Ἑλληνίδα». Τό πραγματικό της ὄνομα ἦταν «Μαρέα». «Τό ὄνομα Μαρία εἶναι παραφθορά τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος Μαρέα». «Ὅπως εἶναι γνωστό, ἡ μητέρα τοῦ Διός ὀνομαζόταν Μα-Ρέα-Κυβέλη-Ἀφροδίτη καί χάριν συντομίας οἱ Ἕλληνες τήν ἀποκαλοῦσαν Μα-ρέα. Μα (=μητέρα) Ρέα = Μαρέα» (σ. 415).
Στό ἐρώτημα, «Ποῦ ἦτο ὁ Χριστός ἀπό 12 ἕως 30 ἐτῶν», γνωστός ἐκπρόσωπος τοῦ χώρου ὑποθέτει ὅτι «μετέβη κάπου ἀλλοῦ, διά νά σπουδάση». Καί συνεχίζει: «Συνεπῶς πρέπει νά ἐφοίτησε στήν Ἰατρικήν Σχολήν τοῦ Ἰπποκράτους εἰς Κῶν, ὅπου στό Ἀμφιθέατρόν της, πού σώζεται μέχρι σήμερον (2.500 θέσεις), ἐδιδάσκοντο προηγμέναι ἰατρικαί γνώσεις. 18 ἔτη σπουδῶν ἰατρικῆς σχετίζονται μέ τά θαύματά του, πού εἶναι ἰάσεις» (σ. 413).
Γιά τά παραπάνω δέν ὑπάρχει καμία πηγή, καμία σχετική μαρτυρία, καμία ἱστορική ἀναφορά. Οἱ Νεοπαγανιστές ἐπιχειροῦν νά ἀντλήσουν «μαρτυρίες» ἀπό μεταγενέστερα κείμενα, ἐχθρικά στόν Χριστιανισμό, ὅπως τό ἑβραϊκό Ταλμούδ, τά ἀπόκρυφα τοῦ Γνωστικισμοῦ κ.ἄ., συμπληρώνοντάς τες μέ τήν καλπάζουσα φαντασία τους. Ἐπιστρατεύουν, ἐπίσης, τήν παρερμηνεία χωρίων τῆς Καινῆς Διαθήκης, ὅπως τό γνωστό Ἰω. 12, 20-23, ἀναφερόμενο στούς «ἕλληνες», πού ζήτησαν νά δοῦν τόν Ἰησοῦ. Ὅμως, οἱ «ἕλληνες» ἐκεῖνοι, ὅπως καί σέ κάθε περίπτωση πού ἀναφέρεται ὁ ὅρος στήν Καινή Διαθήκη, δέν εἶναι οἱ φυλετικά Ἕλληνες, δεδομένου ὅτι «ἕλληνες» ὀνόμαζαν οἱ Ἑβραῖοι ὅλους τούς «ἐθνικούς» (εἰδωλολάτρες), ἀνεξαρτήτως καταγωγῆς. Ἔτσι, ἡ γυναῖκα τοῦ Εὐαγγελίου, πού ζητοῦσε τή θεραπεία τῆς κόρης της, ἦταν «Ἑλληνίς» μέν ὡς πρός τό θρήσκευμα (εἰδωλολάτρισσα), ἀλλά «Συροφοινίκισσα» ὡς πρός τήν καταγωγή: «ἡ δέ γυνή ἦν Ἑλληνίς, Συροφοινίκισσα τῷ γένει» (Μαρκ. 7,26). Ἐπιπλέον, τό χωρίο ἀναφέρει ὅτι «ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱός τοῦ ἀνθρώπου» καί ὄχι «ἵνα δοξασθῇ ὁ Ἑλληνισμός», ὅπως συνήθως παρεμηνεύεται.
Τό ἑπόμενο βῆμα, γιά ὅσους ἐπιχειρηματολογοῦν γιά τήν ἑλληνικότητα τοῦ Ἰησοῦ, εἶναι νά θεωρεῖται «θεός» τοῦ ἑλληνικοῦ πανθέου, ὄχι βέβαια τοῦ στενοῦ κύκλου τῶν «δώδεκα», ἀλλά τοῦ εὑρύτερου τῶν ἑλληνικῶν καί ξένων (ἀνατολικῶν) «θεοτήτων», πού λάτρευαν οἱ πρόγονοί μας. Ἤδη, ὅπως εἴδαμε, θεωρεῖται ἀπό πολλούς «υἱός τοῦ Διός». Σέ ἑλληνικά «ἐθνικά» κείμενα ὑποστηρίζεται ἡ ταύτιση τοῦ Ἰησοῦ μέ τόν Διόνυσο, τόν Ἄδωνι, τόν Μίθρα ἤ τόν Ὀρφέα, ἤ θεωρεῖται πρόσωπο ἰσότιμο μέ τά παραπάνω. Κάποιοι τόν ταυτίζουν μέ τό ἀμφιλογόμενο καί παράξενο πρόσωπο τοῦ Ἀπολλωνίου Τυανέα (15-98 μ.Χ.), νεοπυθαγορείου φιλοσόφου καί μάγου. Γιά ἄλλους, ὁ βωμός «τῷ Ἀγνώστῳ Θεῷ», πού ἀναφέρει ὁ ἀπόστολος Παῦλος (Πράξ. 17,23), ἦταν ἀφιερωμένος στόν Ἰησοῦ. Ἔτσι ὑπάρχουν «δεδεκαθεϊστές» στήν Ἑλλάδα, πού τιμοῦν τόν Χριστό μαζί μέ τούς ἀρχαίους «θεούς», μέ ἀποτέλεσμα νά συναντᾶμε ἀκόμη καί τόν ἐξωφρενικό χαρακτηρισμό «χριστιανοί δωδεκαθεϊστές»!
Σύμφωνα μέ τήν «πραγματική ἱστορία τοῦ Ἰησοῦ», ὁ Ἕλληνας Ἰάσονας Πανδίρας καί «τελευταῖος θεός τῶν Ἑλλήνων» «θανατώθηκε καί ἀναστήθηκε, ὄχι ἀσφαλῶς μέ τό σῶμα του, ὅπως βλακωδῶς μᾶς λένε οἱ Ἑβραιοχριστιανοί ἔχοντας οἱ ἴδιοι προσθέσει στά Εὐαγγέλια τοῦ Χριστοῦ τίς θεο-ανοησίες τους, ἀλλά “ἀναστήθηκε” ὅπως ἀνασταίνονται μετά θάνατο ὅλοι οἱ “υἱοί τοῦ Διός”, ὅπως μᾶς διδάσκει ἡ … θεολογία τῶν Ἑλλήνων … ὅτι ἡ ψυχή εἶναι ἀθάνατη καί ὄχι τό σῶμα» (σ. 418).
Ὁ Χριστός ὡς μυθικό πρόσωπο καί ἡ ἐναντίον του πολεμική
Ἕνα μέρος τοῦ ἑλληνικοῦ νεοπαγανιστικοῦ κινήματος δέν θεωρεῖ τόν Ἰησοῦ ἱστορικό πρόσωπο, ἀλλά μυθικό (ἀνύπαρκτο). Καί ὅσοι μέν δέν ἐμφανίζονται ὡς πολέμιοι τοῦ Χριστιανισμοῦ θεωροῦν ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι μιά μυθική ἤ συμβολική ὀντότητα. Ὅσοι ἔχουν μεγαλύτερη συγγένεια μέ τό κίνημα τῆς «Νέας Ἐποχῆς» ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ Χριστός δέν εἶναι πρόσωπο, ἀλλά κατάσταση ἀνθρώπου, ἡ ἀποκαλούμενη ἀπό αὐτούς «χριστική κατάσταση». Γιά παράδειγμα, «ἐρευνητές» τοῦ χώρου, ἐκπρόσωποι τῆς «ἱστορικῆς συμφιλίωσης» Χριστιανισμοῦ καί Παγανισμοῦ, διαπιστώνουν ὅτι «στήν καρδιά τῶν μυστηρίων κρύβονταν μῦθοι πού ἀφοροῦσαν ἕναν θνήσκοντα καί ἀναστάντα θεάνθρωπο, ὁ ὁποῖος εἶχε διαφορετικό ὄνομα σέ διαφορετικούς πολιτισμούς … Καθώς μελετούσαμε τούς μύθους τοῦ παγανιστικοῦ θεανθρώπου, μᾶς ἔγινε φανερό ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ Ἰησοῦ εἶχε ὅλα τά χαρακτηριστικά μιᾶς ἄλλης ἐκδοχῆς τοῦ ἴδιου μύθου» (σ. 425). Ἄλλος ἐκπρόσωπος τοῦ χώρου ἰσχυρίζεται ὅτι «καί ὁ Διόνυσος καί ὁ Χριστός ὑπῆρξαν γιά τά μυστήρια τῆς Ἐλευσῖνος καί τά Χριστιανικά ὁ αὐτός συμβολικός τῦπος» (σ. 427).
Ἰδιαίτερα, θεωροῦν συμβολικές τίς διηγήσεις τῶν Εὐαγγελίων γιά τή Γέννηση τοῦ Χριστοῦ, τή Σταύρωση, τήν Ἀνάσταση κ.ἄ. Μυθολογικές διηγήσεις καί «πιστεύματα» τῆς ἀρχαιοελληνικῆς θρησκείας συσχετίζονται ἤ ταυτίζονται μέ ἱστορικά γεγονότα ἤ πρόσωπα τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἕλληνες «νεοεθνικοί» πολεμοῦν μέ σφοδρότητα τή Σταύρωση καί τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ ὡς ἱστορικά γεγονότα, ἐπιχειρώντας νά τά παρουσιάσουν ὡς μυθολογικούς συμβολισμούς, ἀναλόγους τῶν ἀρχαίων Θεογονιῶν ἤ ὡς ἀντιγραφές ἀπό αὐτές (σ. 423). Διηγήσεις τοῦ βιβλίου τῶν Πράξεων, ὅπως ἡ ἀπελευθέρωση τοῦ ἀπ. Πέτρου ἀπό τή φυλακή (Πράξ. 12, 7-11), ἤ ἡ μεταστροφή τοῦ ἀπ. Παύλου στή Δαμασκό (Πράξ. 9, 1-9), προβάλλονται ὡς συμβολισμοί, κατ’ ἀντιγραφή, δῆθεν, ἀπό διονυσιακούς μύθους (σ. 423).
Ἄλλοι βλέπουν σέ λέξεις ἤ πρόσωπα τῶν ἱερῶν κειμένων «κωδικοποιημένα» ὀνόματα ἤ καταστάσεις. Π.χ. ἡ λέξη «Ἀμήν» τῶν Εὐαγγελίων θεωρεῖται «κωδικοποιημένο» ὄνομα τοῦ «Πατρός-Διός», πού δέν εἶναι ἄλλο ἀπό τό ὄνομα τοῦ «Ἄμμωνος Διός». Ὅταν ἀναφερόταν στόν Πατέρα του, «ὁ Χριστός ἐννοοῦσε τόν Δία … πού τόν κωδικοποιοῦσε σέ “Ἀμήν”». «Ἁπλά παρέλειπε τό ὄνομα τοῦ Διός γιά νά μήν ἐξαγριώνει τούς Ἑβραίους»! (σ. 416-417). Γιά τήν κατανόηση προσώπων, πού σχετίζονται μέ τόν Χριστό, ὅπως ὁ Λάζαρος, πρέπει νά ἐφαρμόζεται μιά «ἐσωτερική κλεῖδα». Μόνο ἔτσι μποροῦμε νά «ἀποκωδικοποιήσουμε τήν ἱστορία γύρω ἀπό τόν Λάζαρο» (σ. 426).
Ὡστόσο, τό μεγαλύτερο μέρος τοῦ ἑλληνικοῦ νεοπαγανιστικοῦ κινήματος δέν ἔχει τόσο «θετική» ἀντίληψη περί τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Συνήθως, τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ γίνεται στόχος σφοδρότατης πολεμικῆς, μέ βαρύτατους χαρακτηρισμούς, πλήρεις μίσους καί ἐμπάθειας, συνοδευόμενους πολλές φορές ἀπό ἀνεπίτρεπτες καί ἀκατανόμαστες ὕβρεις καί βλασφημίες, πού ὑπερβαίνουν κάθε ὅριο ἀνοχῆς (βλ. σ. 446 ἑξ.) καί διστάζουμε νά τά μεταφέρουμε ἐδῶ. Ἡ πολεμική ἐπεκτείνεται γενικά κατά τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὁ ὁποῖος κατηγορεῖται ὡς αἴτιος κάθε κακοῦ πού συμβαίνει στόν κόσμο, κατά τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἀλλά καί κατά τοῦ Μονοθεϊσμοῦ. Φυσικά, στόχος τῶν Ἑλλήνων Νεοπαγανιστῶν εἶναι ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ, ὅπως καί τά πρόσωπα πού σχετίζονται μέ τόν Ἰησοῦ, ἰδιαίτερα ὁ ἀπ. Παῦλος, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ἀπό κάποιους ὡς ὁ πραγματικός ἱδρυτής τοῦ Χριστιανισμοῦ. Στόχος εἶναι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καί, κυρίως, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Στόχος, τέλος, εἶναι οἱ Ναοί τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἡ Ἐκκλησία, τά ἱερά σύμβολα καί γενικά ὅ,τι θυμίζει τήν παρουσία τοῦ Χριστοῦ ἤ παραπέμπει στό πρόσωπό Του.
Ὁ Ἰησοῦς Χριστός τῶν Εὐαγγελίων καί τῆς Ἐκκλησίας
Εἶναι φανερό, ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός τοῦ ἑλληνικοῦ νεοπαγανιστικοῦ κινήματος δέν ἔχει καμία σχέση μέ τόν Ἰησοῦ Χριστό τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων καί, κατά προέκταση, μέ τήν ἱστορική πραγματικότητα περί τοῦ Ἰησοῦ. Ὅπως εἶναι γνωστό, οἱ μόνες πηγές, πού ὑπάρχουν γιά τό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ, εἶναι τά ἱερά Εὐαγγέλια καί ἡ Καινή Διαθήκη. Οἱ ἐλάχιστες ἐξωβιβλικές μαρτυρίες δέν προσθέτουν κάτι στήν περί τοῦ Ἰησοῦ εἰκόνα τῶν Εὐαγγελίων, ἀλλ’ ἀντίθετα, ἐπιβεβαιώνουν ἕνα μέρος της. Τά κείμενα τῆς Καινῆς Διαθήκης ἔχουν τήν ἱστορική τους ἀξία καί ἀποτίμηση, ὡς ἱστορικές πηγές: ἔχουν χρονολογηθεῖ, γνωρίζουμε τούς συγγραφεῖς τους, τίς συνθῆκες προέλευσής τους κ.λπ. Αὐτό σημαίνει ὅτι, α) ἤ ἀποδεχόμεθα ἐξ ὁλοκλήρου τή μαρτυρία τους, ὅπως κάνει ἡ Ἐκκλησία διαχρονικά, β) ἤ ἀποδεχόμεθα ἕνα μέρος τῆς μαρτυρίας του, ὅπως κάνει ἡ ἱστορική ἐπιστήμη, ἡ ὁποία κατά κανόνα ἀπορρίπτει τά ὑπερφυσικά στοιχεῖα, τά θαύματα καί τήν Ἀνάσταση, γ) ἤ ἀπορρίπτουμε ἐντελῶς τή μαρτυρία τους, ὅπως κάνει ἡ ριζική κριτική καί ἀμφισβήτηση τῶν ἱερῶν κειμένων. Ἄλλος «δρόμος» δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει. Τό νά «ἐμπλουτίζουμε» τή μαρτυρία τῶν Εὐαγγελίων μέ στοιχεῖα φανταστικά, μέ ἄσχετους συσχετισμούς καί μέ ἀναζητήσεις ὁμοιοτήτων, μᾶς ἀπομακρύνει ἐντελῶς ἀπό τήν πραγματικότητα. Ἄς σημειωθεῖ, ὅτι οἱ ὁμοιότητες δέν μᾶς λένε τίποτε ἀπολύτως στή σύγκριση δύο φαινομένων· ἐκεῖνες πού μᾶς λένε κάτι εἶναι οἱ διαφορές.
Ποιά εἶναι, λοιπόν, ἡ μαρτυρία τῶν ἱερῶν κειμένων περί τοῦ Χριστοῦ; Εἶναι ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι «ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος» (Ματθ. 16,16), «ὁ ἀληθινός Θεός» (Α΄ Ἰω. 5,20) καί ὁ «μεγάλος Θεός» (Τιτ. 2,13). Εἶναι ὁ «Κύριος τῆς Δόξης», πού ἐμφανιζόταν στήν Παλαιά Διαθήκη καί τόν ἔβλεπαν οἱ Προφῆτες. Εἶναι Ἐκεῖνος, πού εἶπε στόν Μωϋσῆ: «Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου … οὐκ ἔσονταί σοι θεοί ἕτεροι πλήν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδέ παντός ὁμοίωμα … οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδέ μή λατρεύσεις αὐτοῖς» (Ἐξ. 20, 2-5). Εἶναι Ἐκεῖνος, πού μᾶς διαβεβαιώνει ὅτι «πάντες οἱ θεοί τῶν ἐθνῶν δαιμόνια» (Ψαλμ. 95,5)! καί ὅτι «τά εἴδωλα τῶν ἐθνῶν, ἀργύριον καί χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων· στόμα ἔχουσι, καί οὐ λαλήσουσιν, ὀφθαλμούς ἔχουσι, καί οὐκ ὄψονται, ὦτα ἔχουσι, καί οὐκ ἀκούσονται, ρῖνας ἔχουσι, καί οὐκ ὀσφρανθήσονται, χεῖρας ἔχουσι, καί οὐ ψηλαφήσουσι, πόδας ἔχουσι καί οὐ περιπατήσουσιν» (Ψαλμ. 113, 12-15). Εἶναι Ἐκεῖνος, πού, ὅταν ἦλθε τό πλήρωμα τοῦ χρόνου, «κατέβηκε» ἀπό τόν οὐρανό καί ἔγινε ἄνθρωπος γιά τή σωτηρία μας, χωρίς νά πάψει νά εἶναι Θεός! Εἶναι Ἐκεῖνος, πού ἔζησε ἀνάμεσά μας, δίδαξε, θαυματούργησε, διακήρυξε ὅτι «ἐγώ καί ὁ Πατήρ ἕν ἐσμεν» (Ἰω. 10,30), μαρτύρησε μέ σταυρικό Θάνατο «ἐπί Ποντίου Πιλάτου», ἀναστήθηκε ἀπό τούς νεκρούς μέ τό Σῶμα Του, ὡς «ἀπαρχή τῶν κεκοιμημένων», ἐμφανίστηκε σέ πολλούς μετά τήν Ἀνάσταση, ἀνελήφθη στόν οὐρανό, ἵσταται τώρα «ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός» καί θά ἔλθει πάλι «μετά Δόξης», γιά νά κρίνει «ζῶντας καί νεκρούς».
Ἱερεύς Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας
(Κείμενο ἀπό τό ἔντυπο «Ὀρθοδοξία καί αἵρεσις» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, τεῦχ. 133, Ὀκτ. – Δεκ. 2026)
