του Αρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου, Δρ. Θεολογίας

Ἡ παροῦσα ἔρευνα προσανατολίζεται στὸ ζήτημα ποὺ ἔχει σχέση μὲ τὴν ἠθικότητα τοῦ ὀνείρου παρουσιάζοντας δύο ἀντικρουόμενες θέσεις στὶς ὁποῖες ἐπιχειρεῖται νὰ ἐξηγηθεῖ ἡ προέλευση τῶν ἀνήθικων ὀνείρων. Τὸ πρόβλημα τίθεται στὶς πνευματικὲς λειτουργίες, στὸ κατὰ πόσο δηλαδὴ αὐτὲς εἶναι ἀμέτοχες ἢ ἂν τελικὰ συμβαίνουν. Ἡ θέση τοῦ Φρόυντ τεκμηριώνεται μὲ τὴν παρατήρηση ὅτι καὶ οἱ δύο πλευρὲς ἐμφανίζουν ἀσυνέπειες. Στὴν πρώτη περίπτωση θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πὼς πρόκειται γιὰ μιά θέση ποὺ στερεῖται περιεχομένου. Διότι δὲν ἔχει καμία λογικὴ ἀξία νὰ ἀναζητοῦμε σημασία στὰ ἀνήθικα ὄνειρα ἐφόσον ἡ ἠθικὴ προσωπικότητα τοῦ ὑποκειμένου στὸ ὄνειρο ἔχει ἐκμηδενιστεῖ, καὶ ἔτσι αὐτὸς ποὺ ὀνειρεύεται δὲν εὐθύνεται γι’ αὐτὰ ποὺ βλέπει καὶ τὴ διαστροφή τους, καθὼς διαστροφὴ τοῦ ὀνείρου δὲν σημαίνει αὐτόματα καὶ διὰ στροφικὴ φύση τοῦ ὀνειρεμένου. Ὁ χαρακτήρας τοῦ ὀνείρου παριστάνει μὲ δραματικὸ τρόπο τὰ γεγονότα ὅπου συντελεῖται ἡ συσσώρευση τῶν πιὸ πολύπλοκων στοχασμῶν μέσα στὸ μικρότερο χρονικὸ διάστημα. Ἔχουμε ἀπώλεια ἀξίας καὶ σύγχυση εἰκόνων. Στὴ δεύτερη περίπτωση ὅσοι διατείνονται ὅτι ἡ κατηγορικὴ προστακτικὴ συνεχίζει καὶ στὸ ὄνειρο ἔχουν τὴν ὑποχρέωση νὰ δεχτοῦν «ἀπόλυτα τὴν εὐθύνη τῶν ἀνήθικων ὀνείρων», ὁπότε τὸ εὐκταῖο θὰ ἦταν νὰ βλέπουν ὄνειρα ποὺ νὰ ἐπιβεβαιώνουν τὴν ἀρετή τους. Ἡ ἔρευνα ἐπικεντρώνεται στὴν «ἀνάλυση τοῦ μίγματος τῆς ἀποδοχῆς ἢ τῆς ἄρνησης τῆς εὐθύνης ἀπέναντι στὸ ἠθικὸ περιεχόμενο τοῦ ὀνείρου».

Στὴ συνέχεια ἀναφέρεται ὁ Χίντεμπραντ ὁ ὁποῖος ἐντοπίζει ἔστω καὶ στὸ ἐλάχιστο πώς οἱ ἀρχικὲς ἀφορμὲς τοῦ ὀνείρου νὰ ἔχουν ληφθεῖ ἀπὸ τὸ πνεῦμα στὴν ἐγρήγορση, «μὲ μορφὴ εὐχῆς, ἐπιθυμίας, συγκίνησης», ἀπ’ ὅπου συνάγεται τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ ὄνειρο δὲν κάνει τίποτε περισσότερο άπ’ τὸ νὰ ἀναπαριστᾶ μία κίνηση μὲ βάση τὸ προσφερόμενο ὑλικό τό ὁποῖο καὶ δραματοποιεῖ. Ἐνῶ ὅταν ξυπνήσουμε μποροῦμε κάλλιστα νὰ διώξουμε τὶς εἰκόνες τοῦ ἀνήθικου ὀνείρου δὲ μποροῦμε ὅμως νὰ κάνουμε τὸ ἴδιο καὶ γιὰ τὸ ἀρχικὸ ὑλικὸ σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο σχηματίζονται. Ὡς πηγὴ ἀνηθικότητας τοῦ ὀνείρου νοοῦνται οἱ κακὲς παρορμήσεις «ποὺ διαπερνοῦν κάθε μέρα τὴν συνείδησή μας μὲ τὴ μορφὴ πειρασμῶν». Τὸ ὄνειρο λοιπὸν μᾶς φανερώνει τὶς σκοτεινὲς πτυχὲς τοῦ Εἶναι μας, ποὺ δὲν εἶναι προσβάσιμες σὲ κατάσταση ἐγρήγορσης. Μὲ αὐτὴ τὴν ἐπισήμανση θίγεται ἡ ψυχολογικὴ σημασία τῆς «ἀποστολῆς» τοῦ ὀνείρου τὸ ὁποῖο γίνεται ὁ «μαρτυριάρης» τῶν πραγματικῶν μας διαθέσεων.

Οἱ ἀγνοημένες καὶ παραμελημένες εἰκόνες στὴν ἐγρήγορση παρουσιάζονται στὸ ὄνειρο νὰ ἔρχονται νὰ ἐπιβεβαιώσουν παρορμήσεις ποὺ ἀρνεῖται ἡ ἠθική μας ὑπόσταση. Οἱ παραστάσεις αὐτὲς λαμβάνονται ὡς ἀκούσιες καὶ ἀπαντοῦν σὲ «ἐκείνη τὴ μάζα τῶν εἰκόνων ποὺ ἡ ἐμφάνισή τους μᾶς ἐκπλήττει στὰ ἀνήθικα ὄνειρα ὅπως καὶ στὰ παράλογα ὄνειρα». Ἡ διαφορὰ μεταξύ των δύο  κατηγοριῶν ἐντοπίζεται στὸ ὅτι ἀπὸ ἠθικὴ ἄποψη οἱ παραστάσεις εἶναι ἀντιφατικὲς ὡς πρὸς τὸν τρόπο σκέψης μας, ἐνῶ ἀπὸ τὴ λογικὴ κρίνονται ἀλλόκοτες. Ἡ ἐπιστημονικὴ ἐξήγηση ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα παραμένει αἴτημα ἀνεκπλήρωτο.

Μία τάση ἀποδίδει τὶς ἀκούσιες «ἀναπαραστάσεις» τοῦ ὀνείρου, σὲ αὐτὲς  ποὺ ἀνήκουν στὴν ὁμάδα τῶν καταπνιγμένων παραστάσεων τῆς ἡμέρας μὲ ἀποτέλεσμα  ἡ ἐπανεμφάνισή τους νὰ ἑρμηνεύεται ὡς ψυχικὸ φαινόμενο. Ἡ    δεύτερη τάση τὶς θεωρεῖ ὡς «μιὰ μηχανικὴ διεργασία εἰκόνων ποὺ κινοῦνται αὐτόματα ἀφοῦ ἡ βουλητικὴ δραστηριότητα ἔχει σταματήσει». Συνεπῶς τὸ ὄνειρο εἶναι μέρος ἑνὸς ψυχικοῦ αὐτοματισμοῦ, διάφορου μιᾶς ψυχικῆς δραστηριότητας. Σὲ αὐτὴν τὴν περίπτωση τὸ συνολικὸ ὄνειρο εἶναι πράγμα παραισθητικὸ ποὺ δὲν ἀπαντάει στὴ διαπίστωση τοῦ Στρίγκερ ποὺ λέει. «Ἂν στὸ ὄνειρο φοβόμαστε τοὺς κλέφτες οἱ κλέφτες εἶναι φανταστικοί, ἀλλὰ ὁ φόβος εἶναι πραγματικός», καὶ μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο ἐφιστᾶ τὴν προσοχή μας ποὺ προϋποθέτει ἱκανότητα διάκρισης τῶν μεταμορφώσεων τῆς καθημερινότητας ἀπὸ αὐτὲς τοῦ ὀνείρου. Τὸ ἐρώτημα ὅμως ποὺ προβάλλει εἶναι τὸ ἂν ὑπάρχει κάτι τὸ ἀληθινὸ στὰ ψυχικὰ γεγονότα τοῦ ὀνείρου ἢ ἂν κάτι ἀπὸ αὐτὰ μπορεῖ νὰ ἀποδοθεῖ στὰ ἐν ἐγρήγορση ψυχικὰ συμβάντα.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Μητρόπολη Λαρίσης

Στον Ιερό Ναό Παναγίας Αρμενίου μετέβη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος και λειτούργησε, ανήμερα, της μεγάλης θεομητορικής εορτής της Κοιμήσεως και...

Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Κομοτηνή

Τό πρωΐ τoῦ Σαββάτου, 15ης Αὐγούστου 2020, ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας καί Κομοτηνῆς κ. Παντελεήμων ἱερούργησε στόν πανηγυρίζοντα Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου...

Χειροθεσία Ηγουμένου κατά την πανήγυρη της Ι. Μονής Παναγίας Φανερωμένης Ιεράπετρας

Με την αρμόζουσα λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια και με ιερά κατάνυξη εορτάσθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Ιεραπύτνης και Σητείας η εορτή της Κοιμήσεως και της εις...

Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Μητρόπολη Πατρών

Ἀπό τήν Ἱερά Μονή τῆς Παναγίας τῆς Γηροκομητίσσης Πατρῶν, ὃπου ἒφθασαν γιά νά τιμήσουν τήν Παναγία μας, χιλιάδες εὐσεβῶν Χριστιανῶν, ἀπηύθυνε δέηση πρός...

Η Εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Νέα Πέραμο Ελευθερών

Με εκκλησιαστική τάξη και λαμπρότητα εορτάσθηκε, το Σαββάτο 15 Αυγούστου 2020, η Εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου σε όλες τις ενορίες και τις Ιερές...

Προεξάρχοντος του Αρχιεπισκόπου η πανήγυρις της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας

Ρεπορτάζ: Μάκης Αδαμόπουλος Φωτογραφίες: Χρήστος Μπόνης Όταν η Παναγία κυριαρχεί μέσα μας τότε μας ενισχύει ανέφερε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος από...

Λαμπρός ο εορτασμός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Μεσσηνία

Με λαμπρότητα, την παρουσία πλήθους πιστών και τηρουμένων των υγειονομικών μέτρων εορτάσθηκε σήμερα, η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου στη Μεσσηνία. Επίκεντρο του εορτασμού η ιστορική...

Αρχιερατικό Συλλείτουργο στον πάνσεπτο Ναό της Παναγίας Εκατονταπυλιανής Πάρου

Το Σάββατο 15-8-2020 ημέρα που η Αγία μας Εκκλησία πανηγυρίζει την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, τελέσθηκε Αρχιερατικό Συλλείτουργο στον πάνσεπτο και περιώνυμο Ιερό Ναό...

Δημητριάδος Ιγνάτιος: «Κανείς δεν καταδιώκει την πίστη μας»

Με την δέουσα λαμπρότητα, η Τοπική Εκκλησία της Δημητριάδος εόρτασε και φέτος το Πάσχα του Καλοκαιριού, την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, λαμβάνοντας όλα τα απαραίτητα μέτρα...

Πανηγύρισε η Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο

Το Σάββατο 15 Αυγούστου το πρωί εορτάστηκε με λαμπρότητα η θεομητορική εορτή της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά...

H εορτή της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου στον Λαγκαδά

ετά πάσης λαμπρότητος και με την προσήκουσα μεγαλοπρέπεια, εορτάσθηκε εις την Ιερά Μητρόπολη Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνης, το επονομαζόμενο και «Πάσχα του καλοκαιριού», η...

Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στον Πειραιά

Όλη η δημιουργία και όλη η κτίση, είχαν ως σκοπό να προσφέρουν στον Θεό αυτήν την ύπαρξη, την κόρη της Ναζαρέτ, που ήταν τόσο...

Παναγιά της Τήνου: H Παναγιά των Ελλήνων

«... Δεν αποτελεί τόσο ένα αντικείμενο πίστεως όσο ένα θεμέλιο της ελπίδας μας, ένας καρπός πίστης, που ωρίμασε στην παράδοση. Επομένως ας μείνουμε σιωπηλοί,...

Τα 500 ονόματα της Παναγίας και οι συμβολισμοί τους

Αμέτρητα είναι τα ονόματα, ή «Θεοτοκωνύμια» όπως λέγονται, που έχει δώσει ο λαός στην Παναγία. Μέχρι στιγμής υπολογίζεται πως ξεπερνούν τα 500. Άλλα βγαλμένα...

Παναγία Εκατονταπυλιανή: Ο Καθεδρικός των Τριών Αυτοκρατόρων

Κάτω από τις εντυπωσιακές καμάρες του Ναού της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής, οι προσευχές των πιστών ανεβαίνουν στα ουράνια ασταμάτητα εδώ και 17 αιώνες. Κτισμένο...