Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Συχνά πυκνά, ιδίως κατά τις περιόδους των μεγάλων εορτών του ελληνορθόδοξου εορτολογίου μας, κατά προτίμηση στις περιόδους του Δωδεκαημέρου και των εορτών του Πάσχα, εμφανίζονται άρθρα σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης, γύρω από τις δήθεν «παγανιστικές ρίζες» του χριστιανισμού και των επιμέρους στοιχείων των ορθόδοξων χριστιανικών τελετουργιών. Αρθρα που με τον τόνο τους εμφανίζονται να ασκούν μία ιδιότυπη πολεμική εναντίον του χριστιανισμού και τα οποία ενίοτε κλονίζουν την πίστη ορισμένων συνανθρώπων μας που είναι επί του ζητήματος ανενημέρωτοι.

Η θρησκειολογία παραδέχεται ότι δεν υπάρχει στις θρησκείες, και ιδίως στα τελετουργικά τους συστήματα παρθενογένεση. Η μία αντλεί από την άλλη, δεδομένου ότι εν πολλοίς η έκφραση του θρησκευτικού συναισθήματος είναι ζήτημα και πολιτισμικής παραδόσεως. Αν όμως αυτό ισχύει για τα εξωτερικά και τα επιμέρους, για τις τελετές και τις τελετουργίες, δεν συμβαίνει και για τον πυρήνα της πίστης, που μένει σταθερός και αναλλοίωτος, ιδίως σε περιπτώσεις θεϊκής αποκάλυψης στους ανθρώπους. Και ο χριστιανισμός αποτελεί κατεξοχήν αποκάλυψη του Θεού στους ανθρώπους, διά του προσώπου του Υιού και Λόγου του Θεού, που ενηνθρώπισε για τη δική μας σωτηρία, έζησε, δίδαξε, έπαθε, πέθανε στον σταυρό και αναστήθηκε τριήμερος.

Αυτή η αποκάλυψη, μοναδική και ανεπανάληπτη, ήταν φυσικό με το πέρασμα των αιώνων βαθμιαία, όσον αφορά τις εξωτερικές της εκδηλώσεις να θρησκειοποιηθεί και να προσλάβει στοιχεία άλλων θρησκευτικών παραδόσεων, κυρίως δε δεδομένα τελετουργικά από τις παλαιότερες θρησκευτικές παραδόσεις των πιστών της, τα οποία οι ίδιοι μέσα στην αμάθεια και τη δεισιδαιμονία τους συχνά δεν εννοούσαν να αποποιηθούν και να εγκαταλείψουν. Το φαινόμενο αυτό εντόπισε ήδη από τους πρώτους αιώνες η Εκκλησία και το αντιμετώπισε ποιμαντικά και πνευματικά: αφενός μεν τις ομοιότητες με τις προχριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις της Ανατολής τις ενέταξε στο σχήμα του «σπερματικού λόγου», που τεκμηρίωσε ο φιλόσοφος και μάρτυς Ιουστίνος, δηλαδή της διάθλασης αληθειών στους προ Χριστού χρόνους για να προετοιμαστεί ο κόσμος για την αποδοχή του μυστηρίου της Θείας Οικονομίας, αφετέρου δε με τη θεωρία της μεταστοιχείωσης των λαϊκών παγανιστικών στοιχείων, που επικράτησε στη σκέψη και την πρακτική τόσο των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων που ασχολήθηκαν με τα ζητήματα αυτά, όσο και στο έργο μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, με χαρακτηριστικότερη ίσως την περίπτωση του ιερού Χρυσοστόμου.

Αυτό σημαίνει ότι πολλά προχριστιανικά στοιχεία, όπως λ.χ. η χρήση στεφάνων κατά τον γάμο και πολλές επικήδειες και επιτάφιες εθιμικές πρακτικές, εντάχθηκαν στο σύστημα της λαϊκής λατρείας, προερχόμενα από προχριστιανικές λατρευτικές θρησκευτικές παραδόσεις, αλλά έχοντας αποκτήσει νέο νόημα και τελετουργικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, τα στέφανα του γάμου συμβολίζουν στο χριστιανικό μυστήριο την επιβράβευση των νεονύμφων που ήθλησαν καλώς εν εγκρατεία, για να φτάσουν στην ώρα της ενώπιον του Θεού ένωσής τους, με την ευλογία της Εκκλησίας.

Πρόκειται λοιπόν για επιβιώσεις στοιχείων που έχουν όμως νέο περιεχόμενο. Αλλά και στις περιπτώσεις των προχριστιανικών επιβιώσεων που δεν εντάχθηκαν στο σχήμα αυτό αλλά απορρίφθηκαν από την Εκκλησία, όπως αυτές αναλυτικά καταγράφονται στους Κανόνες των Συνόδων και συμπεριλαμβάνονται στο «Πηδάλιον», πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτές τελούνται από μερίδα του λαού με πλήρη πεποίθηση και πίστη – λανθασμένη αλλά οπωσδήποτε εδραία – ότι γίνονται προς τιμήν των αγίων, και πάντως στα όρια της εκκλησιαστικής ζωής, άρα δεν αποτελούν αποδείξεις απιστίας ή θρησκευτικής χαλαρότητας, αλλά τουναντίον συνιστούν εκφράσεις λαϊκής πίστης, έστω και σε λανθασμένη βάση.

Αυτά πρέπει να τα έχουμε υπόψη, όταν ακούμε για προχριστιανικές επιβιώσεις στο λαϊκό ή στο εκκλησιαστικό θρησκευτικό τελετουργικό. Η παρέλευση δύο χιλιετιών τις οποίες μελετούν εξειδικευμένοι επιστήμονες, έχει οπωσδήποτε αφήσει τα σημάδια της στην πολιτισμική και λατρευτική συνέχεια και χρειάζονται επίσης ειδικές γνώσεις ώστε αυτές να ερμηνευθούν. Σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να αποτελούν αντικείμενα προπαγανδιστικής προχειρολογίας, ούτε λαϊκά αναγνώσματα αμφίβολης αξιοπιστίας, γιατί τότε δεν ενημερώνουν αλλά μόνο κακό προξενούν. Γι’ αυτό και χρειάζεται κριτική εξέταση όσων διαβάζουμε και κυρίως των πηγών από τις οποίες προέρχονται και των μελετητών που υπογράφουν τα ανάλογα κείμενα.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

«Καταιγιστική» επιστολή του Μητρ. Μεσογαίας στην Κεραμέως – Ούτε σε αθεϊστικά καθεστώτα η απαγόρευση της θείας λατρείας

Διαβάστε ολόκληρη την επιστολή του Σεβ. Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικολάου, που απέστειλε στην κ. Νίκη Κεραμέως, Υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων. ...

Ιερέας σε Μητσοτάκη – Σας τιμούν εικόνες με περιπολικά έξω από εκκλησίες;

Ο ιερέας Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών, με ηλεκτρονικό μήνυμά του προς δεκάδες αποδέκτες, κοινοποιεί επιστολή του προς τον πρωθυπουργό της χώρας Κυριάκο...

Ἡ πανδημία τούτη εἶναι μιά συνηθισμένη χειμωνιάτικη καταιγίδα

Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἠλείας κ. Γερμανός, ἐρωτηθείς ἀπό Δημοσιογράφο διά τίς ἐπιπτώσεις τῆς πανδημίας τοῦ κορονοϊοῦ στήν Ἐκκλησία μας ἐδήλωσε: Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, δηλαδή ὅλοι...

Επίκαιρες σκέψεις μιας Μοναχής

Οι Μοναχοί δεν πτοούνται ούτε με πανδημίες, ούτε με καραντίνες... Άλλωστε, η ζωή τους είναι μια ελεύθερη επιλογή διαρκούς καραντίνας, μακριά από τον κόσμο! Δοκιμασίες σαν...

Μέχρι νεωτέρας χωρίς προσκυνητές οι Μονές των Μετεώρων

Η Ιερά Μητρόπολη Σταγών και Μετεώρων έχοντας υπόψιν την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού περί αναστολής λειτουργίας αρχαιολογικών χώρων και μουσείων, στα πλαίσια...

Εκοιμήθη Επίσκοπος προσβεβλημένος από τον κορονοϊό

Εκοιμήθη εν Κυρίω σε ηλικία 71 ετών, ο Πανιερ. Eπίσκοπος Βαλιέβου κ. Μιλούτιν, της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο μακαριστός Επίσκοπος  είχε προσβληθεί από τον κορωνοϊό...

Γνωστός ηθοποιός για τον κορονοϊό: «Όσο δεν ανοίγουν οι ναοί, τόσο θα παρατείνεται το κακό…»

Ο γνωστός Κύπριος ηθοποιός Μάριος Πετρίδης, που τον γνωρίσαμε μέσα από την σειρά του ΑΝΤ1 «Ρου Ματ»  ως Γιώργο Ιωάννου, με μια ανάρτησή του...
video

Η πανδημία θα τελειώσει κάποια στιγμή και πρέπει το τέλος της να μας βρει ενωμένους

  Συνέντευξη του Σεβ. Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ευγενίου, η οποία παραχωρήθηκε τη Δευτἐρα 30 Μαρτίου 2020, στον δημοσιογράφο κ. Γιάννη Καλαϊτζάκη και στο...

Κεκλεισμένων των θυρών και χωρίς πιστούς οι Ακολουθίες τη Μεγάλη Εβδομάδα

Οι Ακολουθίες τη Μεγάλη Εβδομάδα θα τελεσθούν κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς πιστούς, μόνο από ένα Ιερέα και τον ψάλτη ανέφερε χαρακτηριστικά η υπουργός Παιδείας,...

Το μεγάλο «αγκάθι» της Δ.Ι.Σ.

Συνέρχεται μέσω τηλεδιασκέψεως, το απόγευμα της Τετάρτης 1ης Απριλίου 2020, η Διαρκής Ιεράς Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος της 163ης Συνοδικής Περιόδου. Σύμφωνα με πληροφορίες...

Η Εκκλησία δεν είναι μουσείο αλλά νοσοκομείο…

Συνεχιζομένων των περιοριστικών μέτρων λόγω της επιδημίας του κορωνοϊού ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου κ.  Δαμασκηνός προέστη των ιερών ακολουθιών της Δ´ Εβδομάδος...

«Δικαιούμαι να εκκλησιάζομαι» και «Προτιμώ να πεθάνω παρά να τρελαθώ»

Την Κυριακή 29 Μαρτίου 2020, αντικρύσαμε κάτι πρωτόγνωρο σε Ναό της Μητροπόλεως Ταμασού και Ορεινής. Μια κυρία, έξω από το Ναό, και μπροστά και...
video

«Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται»

Στον Ιερό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Βόλου, βρέθηκε και αυτό το απόγευμα Κυριακής Δ’ των Νηστειών 29/03/2020, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ.Ιγνάτιος,...
video

Λιτανεία στην Ι. Μ. Παναγίας Δοβρά Βεροίας υπέρ καταπαύσεως της πανδημίας

Την Κυριακή 29 Μαρτίου το πρωί μετά το πέρας της Αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας που τελέστηκε στο καθολικό της Ιεράς Μονής Παναγίας Δοβρά Βεροίας, πραγματοποιήθηκε...

Και θεολόγοι βλασφημούν στην υπηρεσία της Νέας Τάξης;

Του Αρχιμ. Δαβίδ Τσελίκα, Ιεροκήρυκος της Ι. Μητροπόλεως Φωκίδος Κάθε συνειδητός χριστιανός που γνωρίζει και βιώνει τον ευαγγελικό λόγο, έχει αντιληφθεί τις φοβερές αλλαγές στους...