Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Συχνά πυκνά, ιδίως κατά τις περιόδους των μεγάλων εορτών του ελληνορθόδοξου εορτολογίου μας, κατά προτίμηση στις περιόδους του Δωδεκαημέρου και των εορτών του Πάσχα, εμφανίζονται άρθρα σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης, γύρω από τις δήθεν «παγανιστικές ρίζες» του χριστιανισμού και των επιμέρους στοιχείων των ορθόδοξων χριστιανικών τελετουργιών. Αρθρα που με τον τόνο τους εμφανίζονται να ασκούν μία ιδιότυπη πολεμική εναντίον του χριστιανισμού και τα οποία ενίοτε κλονίζουν την πίστη ορισμένων συνανθρώπων μας που είναι επί του ζητήματος ανενημέρωτοι.

Η θρησκειολογία παραδέχεται ότι δεν υπάρχει στις θρησκείες, και ιδίως στα τελετουργικά τους συστήματα παρθενογένεση. Η μία αντλεί από την άλλη, δεδομένου ότι εν πολλοίς η έκφραση του θρησκευτικού συναισθήματος είναι ζήτημα και πολιτισμικής παραδόσεως. Αν όμως αυτό ισχύει για τα εξωτερικά και τα επιμέρους, για τις τελετές και τις τελετουργίες, δεν συμβαίνει και για τον πυρήνα της πίστης, που μένει σταθερός και αναλλοίωτος, ιδίως σε περιπτώσεις θεϊκής αποκάλυψης στους ανθρώπους. Και ο χριστιανισμός αποτελεί κατεξοχήν αποκάλυψη του Θεού στους ανθρώπους, διά του προσώπου του Υιού και Λόγου του Θεού, που ενηνθρώπισε για τη δική μας σωτηρία, έζησε, δίδαξε, έπαθε, πέθανε στον σταυρό και αναστήθηκε τριήμερος.

Αυτή η αποκάλυψη, μοναδική και ανεπανάληπτη, ήταν φυσικό με το πέρασμα των αιώνων βαθμιαία, όσον αφορά τις εξωτερικές της εκδηλώσεις να θρησκειοποιηθεί και να προσλάβει στοιχεία άλλων θρησκευτικών παραδόσεων, κυρίως δε δεδομένα τελετουργικά από τις παλαιότερες θρησκευτικές παραδόσεις των πιστών της, τα οποία οι ίδιοι μέσα στην αμάθεια και τη δεισιδαιμονία τους συχνά δεν εννοούσαν να αποποιηθούν και να εγκαταλείψουν. Το φαινόμενο αυτό εντόπισε ήδη από τους πρώτους αιώνες η Εκκλησία και το αντιμετώπισε ποιμαντικά και πνευματικά: αφενός μεν τις ομοιότητες με τις προχριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις της Ανατολής τις ενέταξε στο σχήμα του «σπερματικού λόγου», που τεκμηρίωσε ο φιλόσοφος και μάρτυς Ιουστίνος, δηλαδή της διάθλασης αληθειών στους προ Χριστού χρόνους για να προετοιμαστεί ο κόσμος για την αποδοχή του μυστηρίου της Θείας Οικονομίας, αφετέρου δε με τη θεωρία της μεταστοιχείωσης των λαϊκών παγανιστικών στοιχείων, που επικράτησε στη σκέψη και την πρακτική τόσο των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων που ασχολήθηκαν με τα ζητήματα αυτά, όσο και στο έργο μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, με χαρακτηριστικότερη ίσως την περίπτωση του ιερού Χρυσοστόμου.

Αυτό σημαίνει ότι πολλά προχριστιανικά στοιχεία, όπως λ.χ. η χρήση στεφάνων κατά τον γάμο και πολλές επικήδειες και επιτάφιες εθιμικές πρακτικές, εντάχθηκαν στο σύστημα της λαϊκής λατρείας, προερχόμενα από προχριστιανικές λατρευτικές θρησκευτικές παραδόσεις, αλλά έχοντας αποκτήσει νέο νόημα και τελετουργικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, τα στέφανα του γάμου συμβολίζουν στο χριστιανικό μυστήριο την επιβράβευση των νεονύμφων που ήθλησαν καλώς εν εγκρατεία, για να φτάσουν στην ώρα της ενώπιον του Θεού ένωσής τους, με την ευλογία της Εκκλησίας.

Πρόκειται λοιπόν για επιβιώσεις στοιχείων που έχουν όμως νέο περιεχόμενο. Αλλά και στις περιπτώσεις των προχριστιανικών επιβιώσεων που δεν εντάχθηκαν στο σχήμα αυτό αλλά απορρίφθηκαν από την Εκκλησία, όπως αυτές αναλυτικά καταγράφονται στους Κανόνες των Συνόδων και συμπεριλαμβάνονται στο «Πηδάλιον», πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτές τελούνται από μερίδα του λαού με πλήρη πεποίθηση και πίστη – λανθασμένη αλλά οπωσδήποτε εδραία – ότι γίνονται προς τιμήν των αγίων, και πάντως στα όρια της εκκλησιαστικής ζωής, άρα δεν αποτελούν αποδείξεις απιστίας ή θρησκευτικής χαλαρότητας, αλλά τουναντίον συνιστούν εκφράσεις λαϊκής πίστης, έστω και σε λανθασμένη βάση.

Αυτά πρέπει να τα έχουμε υπόψη, όταν ακούμε για προχριστιανικές επιβιώσεις στο λαϊκό ή στο εκκλησιαστικό θρησκευτικό τελετουργικό. Η παρέλευση δύο χιλιετιών τις οποίες μελετούν εξειδικευμένοι επιστήμονες, έχει οπωσδήποτε αφήσει τα σημάδια της στην πολιτισμική και λατρευτική συνέχεια και χρειάζονται επίσης ειδικές γνώσεις ώστε αυτές να ερμηνευθούν. Σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να αποτελούν αντικείμενα προπαγανδιστικής προχειρολογίας, ούτε λαϊκά αναγνώσματα αμφίβολης αξιοπιστίας, γιατί τότε δεν ενημερώνουν αλλά μόνο κακό προξενούν. Γι’ αυτό και χρειάζεται κριτική εξέταση όσων διαβάζουμε και κυρίως των πηγών από τις οποίες προέρχονται και των μελετητών που υπογράφουν τα ανάλογα κείμενα.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Πανήγυρις Ιεράς Μονής Αγίας Κυριακής Λουτρού – Χειροτονία Διακόνου

Την Τρίτη 7 Ιουλίου, εορτή της Αγίας Κυριακής πανηγύρισε η ομώνυμη Ιερά Μονή στο Λουτρό Ημαθίας. Λειτούργησε ο  Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ....

Η εορτή του Αγίου Βλασίου στον τόπο του μαρτυρίου του

Με κάθε εκκλησιαστική λαμπρότητα καθώς και με την συμμετοχή πλήθους πιστών εορτάσθηκε η μνήμη του τοπικού Αγίου Βλασίου του Ακαρνάνος και των συμμαρτυρησάντων Αγίων...

Η εορτή της Αγίας Κυριακής σε Δομοκό, Λιβανάτες, Μοσχοχώρι και Αρκίτσα

 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Με σεβασμό και αγάπη προς το πρόσωπο της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Κυριακής, η Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος, εόρτασε την μνήμη της, σε διαφόρους Ναούς αφιερωμένους...

Η Αγία που διώχνει την κατάθλιψη και κάθε κακό, εορτάστηκε λαμπρά στον Πύργο

Με κάθε μεγαλοπρέπεια και λαμπρότητα καθώς επίσης με την παρουσία πλήθους φιλέορτων Χριστιανών, εορτάσθηκε και φέτος στον Πύργο Ηλείας, η σεβάσμια και ιερή μνήμη...

Προκλήσεις Αιρετικών με διανομή Καινής Διαθήκης

Κατά τις τελευταίες ημέρες στην Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, γίνεται κατ’ οίκον διανομή φυλλαδίων και κυρίως της Καινής Διαθήκης, ως «ένα δώρο», από...

Καθιέρωση Ιεράς Εικόνος της Αγίας Κυριακής στον Βόλο

Την μνήμη της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Κυριακής εόρτασε ιεροπρεπώς η Τοπική μας Εκκλησία, με επίκεντρο τον νεόδμητο ομώνυμο Ιερό Ναό του Βόλου. Τα προεόρτια τέλεσε ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ....

Πανήγυρη Ἁγίας Κυριακῆς Λεπτοκαρυᾶς Ὀρεινῆς Ναυπακτίας

Τήν Τρίτη 7 Ἰουλίου πανηγύρισε ὁ Ἱερός Ναός τῆς Ἁγίας Κυριακῆς στήν Ὀρεινή Ναυπακτία. Ὁ Ἱερός Ναός, πού εἶναι οὐσιαστικά Ἐξωκκλήσι μέσα στό θαυμάσιο...

Η εορτή της Αγίας Κυριακής στην Ερέτρια

Με λαμπρότητα επι την μνήμη της Αγίας και ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Κυριακής εόρτασε το φερώνυμο εξωκλήσι της Αγίας στην Ερέτρια όπου το εσπέρας της εορτής...

Ρίζης ευκλεούς Κυριακή κλάδος ωραιότατος…

Για την συμβολή της χριστιανής γυναίκας στην οικογένεια, στην Εκκλησία και την κοινωνία γενικώτερα ωμίλησε ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Δαμασκηνός με αφορμή την...

Η εορτή της Αγίας Κυριακής στη Μητρόπολη Μεσσηνίας

Με την δέουσα εκκλησιαστική τάξη και μεγαλοπρέπεια τιμήθηκε η μνήμη της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Κυριακής στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας.  Επίκεντρο των εορταστικών εκδηλώσεων ο Ιερός...

Με λαμπρότητα οι Μυκόνιοι τίμησαν την εορτή της Αγίας Κυριακής

Στον Ενοριακό Ιερό Ναό της Αγίας Κυριακής, στη Χώρα της Μυκόνου, τελέστηκε χθες, εν πληθούση Εκκλησία, ο Εόρτιος Εσπερινός, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου κ. Δωροθέου...

Η Εξόδιος Ακολουθία του μακαριστού Παπα – Γιάννη της Αμφίκλειας

Σε κλίμα συγκίνησης, τελέσθηκε το μεσημέρι της Δευτέρας 6 Ιουλίου, η Εξόδιος Ακολουθία του μακαριστού Πρωτοπρεσβυτέρου π. Ιωάννου Πανέρη, του Παπα – Γιάννη της...

Η εορτή της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Κυριακής στην Ι.Μ. Λαγκαδά

 Φωτογραφικό Υλικό  Με την πρέπουσα λαμπρότητα εορτάσθηκε και εφέτος εις την Ιερά Μητρόπολη Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνης, η μνήμη της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Κυριακής, κατά το...

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Θραψιμίου

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμόθεος, την Κυριακή 5 Ιουλίου 2020, χοροστάτησε στην ακολουθία του Όρθρου και τέλεσε την Θεία Λειτουργία στον Ιερό...

Αναστέλλεται η λειτουργία των Κατασκηνώσεων της Μητροπόλεως Αιτωλίας

Η Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ανακοινώνει ότι, για το φετινό Καλοκαίρι του έτους 2020, δεν θα πραγματοποιηθεί η λειτουργία των Κατασκηνώσεων στην θέση...