Το 626 μ.Χ. η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση. Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος, με το μεγαλύτερο μέρος του βυζαντινού στρατού, είχε εκστρατεύσει εναντίον των Περσών. Τότε οι Πέρσες συμμάχησαν με τους Αβάρους και με πολυάριθμο στρατό πολιόρκησαν την πρωτεύουσα του Βυζαντίου από στεριά και θάλασσα. Ο πρωθυπουργός Βώνος και ο Πατριάρχης Σέργιος οργάνωσαν υπεράνθρωπη αντίσταση και απέκρουσαν τις σφοδρές επιθέσεις των εχθρών. Ο άμαχος πληθυσμός κατέκλυζε τις εκκλησίες και προσευχόταν στο Θεό και στη Θεοτόκο για τη σωτηρία της Πόλης.

Ο Πατριάρχης με την εικόνα της Παναγίας περιφερόταν στα τείχη και εμψύχωνε τους πιστούς υπερασπιστές. Η τελική επίθεση όμως είχε ξεσπάσει και οι αμυνόμενοι φαινόταν ότι δε θα άντεχαν για πολύ ακόμη. Τότε συνέβη κάτι απροσδόκητο και φοβερό. Μια πολύ δυνατή θύελλα ξέσπασε ξαφνικά και τα εχθρικά καράβια, που πολιορκούσαν τη Βασιλεύουσα, άρχισαν να καταποντίζονται το ένα μετά το άλλο. Έντρομοι οι εχθροί εγκατέλειψαν την πολιορκία και τράπηκαν σε φυγή.

Ένα μεγάλο θαύμα είχε γίνει και οι υπερασπιστές της Πόλης απέδωσαν τη σωτηρία τους στην πολιούχο τους Θεοτόκο. Το βράδυ της επόμενης μέρας, όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στον ιερό ναό της Παναγίας των Βλαχερνών, για να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους. Εκεί όλοι μαζί έψαλλαν όρθιοι τον Ύμνο στην Παναγία, που έμεινε στην ιστορία με το όνομα «Ακάθιστος Ύμνος».

Όπως είναι φυσικό ένας τέτοιος ύμνος δεν θα μπορούσε να συντεθεί σε μία νύκτα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση ο ύμνος είχε συντεθεί νωρίτερα και μάλιστα θεωρείται ότι ψαλλόταν στο συγκεκριμένο ναό, στην αγρυπνία της 15ης Αυγούστου κάθε χρόνο. Απλώς, εκείνη την ημέρα ο ύμνος εψάλλει «ὀρθοστάδην», ενώ αντικαταστάθηκε το ως τότε προοίμιο «Τὸ προσταχθὲν μυστικῶς λαβὼνἐν γνώσει», με το ως σήμερα χρησιμοποιούμενο «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια».

Ο «άγνωστος» δημιουργός

Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας. Η γλώσσα του είναι σοβαρή και ποιητική, εμπλουτισμένη από πολλά κοσμητικά επίθετα καθώς και από σχήματα λόγου αντιθέσεις, μεταφορές, και παραστατικές εικόνες. Σε όλη τη χειρόγραφη παράδοση, ο ύμνος φέρεται ως ανώνυμος, ενώ ο Συναξαριστής που τον συνδέει με τα γεγονότα του Αυγούστου του 626 μ.Χ. δεν αναφέρει ούτε το χρόνο της σύνθεσής του, ούτε τον μελωδό του.

Η παράδοση της εκκλησίας αναφέρει τρεις εκδοχές για το ποιος μπορεί να είναι ο δημιουργός του ύμνου. Η επικρατέστερη είναι ότι τον ύμνο συνέθεσε ο μεγάλος υμνογράφο του 6ου αιώνα μ.Χ. Ρωμανός ο Μελωδός καθώς σε κώδικα του 13ου αιώνα μ.Χ. υπάρχει μεταγενέστερη σημείωση, του 16ου αιώνα μ.Χ., η οποία αναφέρει τον Ρωμανό ως ποιητή του ύμνου. Η δεύτερη εκδοχή θέλει ως δημιουργό τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γερμανού Α΄ ο όποιος έζησε τα γεγονότα της πολιορκίας και επειδή σε μια  λατινική μετάφραση του ύμνου, η οποία έγινε γύρω στο 800 μ.Χ. από τον επίσκοπο Βενετίας Χριστόφορο, τον αναφέρει ως δημιουργό του ύμνου. Η τρίτη εκδοχή παρουσιάζει ως δημιουργό του Ακάθιστου Ύμνου τον Κοσμά τον Μελωδό. Η εκδοχή αυτή βασίζεται σε μια παλαιά αχρονολόγητη εικόνα του Ευαγγελισμού στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου της Μονής του Αγίου Σάββα στα Ιεροσόλυμα, όπου εικονίζεται ο μοναχός Κοσμάς να κρατάει ένα ειλητάριο που γράφει «Ἄγγελος πρωτοστάτης οὐρανόθεν ἐπέμφθη».

Άλλες, λιγότερο πιθανές απόψεις θεωρούν ως μελωδό του ύμνου τον Πατριάρχη Σέργιο, τον Ιερό Φώτιο τον Απολινάριο τον Αλεξανδρέα, τον Μητροπολίτη Νικομήδειας Γεώργιο Σικελιώτη, τον Γεώργιο Πισίδη, και άλλους, που έζησαν από τον 7ο  μέχρι τον 8ο αιώνα. Βέβαιο, είναι πάντως, ότι οι ειρμοί του Κανόνα του Ακάθιστου Ύμνου είναι έργο του Ιωάννου Δαμασκηνού, ενώ τα τροπάρια του Ιωσήφ Ξένου του Υμνογράφου.

Η δομή του ύμνου

Οι πρώτοι δώδεκα οίκοι του αποτελούν το ιστορικό μέρος. Μέσα απ’ αυτόν εξιστορούνται τα γεγονότα του Ευαγγελισμού από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, της επίσκεψης της Παρθένου στην Ελισάβετ, της προσκύνησης του Θείου Βρέφους από τους Μάγους και τους ποιμένες, της Υπαπαντής και της αποδημίας στην Αίγυπτο. Οι τελευταίοι δώδεκα αναφέρονται στην ενανθρώπηση του Yιού του Θεού και στην συμβολή του για τη σωτηρία των ανθρώπων. Σ’ αυτή τη θεία επέμβαση για τη σωτηρία μας η συμβολή της Θεοτόκου υπήρξε καθοριστική, αφού αποδέχθηκε, ως εκπρόσωπος του ανθρώπινου γένους, να φέρει στον κόσμο το Σωτήρα Χριστό.

της Μαρίας Χατζησταμάτη

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Αποκαλύψεις για τον ιερέα που κατηγορείται για βιασμό: Έβαζε σε δοκιμασίες τα παιδιά, τον έβλεπαν σαν θεό

Η ώρα της κρίσης έφτασε για τον 50χρονο ιερέα που πριν από έναν χρόνο είχε συγκλονίσει την τοπική κοινωνία του Αγρινίου και όχι μόνον μετά τις...

Εκδήλωση αφιερωμένη στη Μικρασιάτισσα Δόμνα Σαμίου από την Ι.Μ. Νέας Ιωνίας

Με μια εκδήλωση φόρο τιμής στη Μικρασιάτισσα Δόμνα Σαμίου, στη γυναίκα που μέσα από το ανεκτίμητο έργο της λάμπρυνε την τέχνη της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής,...

Πολυρχιερατικό Συλλείτουργο στη Νάουσα

Την Κυριακή 26 Ιουνίου το πρωί στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ναούσης, τελέστηκε Πολυρχιερατικό Συλλείτουργο με την συμμετοχή Αρχιερέων των Ορθοδόξων Πατριαρχείων...

Εορτάσθηκε η Ανακομιδή των Λειψάνων της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα

Εόρτασε η Ιερά Μητρόπολις Άρτης την ανάμνηση της Ανακομιδής των Ιερών Λειψάνων της Οσίας Θεοδώρας της Βασιλίσσης και πολιούχου Άρτης. Την Κυριακή 26 Ιουνίου 2022,...

Θυρανοίξια ναΐσκου στα Αμπελάκια αφιερωμένο στον Άγιο Νεκτάριο

Σε υψόμετρο σχεδόν χιλίων μέτρων, στον ορεινό όγκο του Κισσάβου και πάνω από τα ιστορικά Αμπελάκια μετέβη σήμερα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου...

Σύναξη των αποφοίτων της Αθωνιάδος Σχολής

Το Σάββατο 25 Ιουνίου το πρωί στον Ιερό Ναό του Αγίου Λουκά του Ιατρού στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά Βεροίας, τελέστηκε Αρχιερατικό Συλλείτουργο με...

Εορτή Ανακομιδής των Λειψάνων της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα

Το Σάββατο, 25 Ιουνίου 2022, το απόγευμα, ετελέσθη Πανηγυρικός Εσπερινός, επί τη Μνήμη της Ανακομιδής των Ιερών Λειψάνων της Οσίας Θεοδώρας της Βασιλίσσης Άρτης,...

Πολυαρχιερατικός Εσπερινός Ονομαστηρίων Μητροπολίτη Γρεβενών

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου τελέστηκε το Σάββατο, 25 Ιουνίου 2022, ο Εσπερινός της εορτής του Οσίου Δαβίδ του εν Θεσσαλονίκη. Στην...

Ετελέσθη η Εξόδιος Ακολουθία του π. Κωνσταντίνου Ευριπίδη

Το Σάββατο 25 Ιουνίου 2022 το πρωί, η Ευβοϊκή γη και συγκεκριμένα της Νέας Λαμψάκου, εδέχθη το λείψανο του μακαριστού Πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Ευριπίδη, επί...
video

Γιατί μας πολεμούν;

Γιατί μας πολεμούν; Ποιοι κρύβονται πίσω από τον πόλεμο που δεχόμαστε; Τι είναι εκείνο που τους ενοχλεί και τα «βάζουν» μαζί μας; Ποιος είναι...

Αυστραλίας: «Η έμπρακτη αγάπη προς τον πλησίον, απάντηση και στη μάστιγα των ναρκωτικών»

Μήνυμα του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας κ.κ. Μακαρίου για την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών 2022 Καθώς διανύουμε τον τρίτο χρόνο της φοβεράς πανδημίας του κορωνοϊού,...

Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία στη μνήμη του Αγίου Αθανασίου του Παρίου

Στον Ιερό Ναό του Αγίου Αθανασίου του Παρίου, στο Κώστο της Πάρου, γενετείρας του Αγίου, τελέσθηκε σήμερα το πρωί Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος του...

Mνήμη Μικρασίας στις τριήμερες πολιτιστικές εκδηλώσεις της Ι.Μ. Νέας Ιωνίας

Στο κατάμεστο από κόσμο δημοτικό στάδιο της Νέας Ιωνίας πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 24 Ιουνίου 2022 η έναρξη των τριήμερων εκδηλώσεων Μικρασιατικού πολιτισμού, που τελούνται...

Μεγάλη επιτυχία είχε η συναυλία προς τιμή του Κύπριου τραγουδιστή Μιχάλη Βιολάρη

Mε μεγάλη επιτυχία εστέφθη η συναυλία προς τιμή του μεγάλου Κύπριου καλλιτέχνη Μιχάλη Βιολάρη, η οποία έλαβε χώρα στην υπαίθρια σκηνή της Ιεράς Μητροπόλεως...

Στο Μητροπολίτη Μεσσηνίας ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη

Εθιμοτυπική επίσκεψη στο Σεβ. Μητροπολίτη Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομο πραγματοποίησε σήμερα, ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη κ. Τάκης Θεοδωρικάκος, στο πλαίσιο επίσημης επίσκεψής του στη...