Το 626 μ.Χ. η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση. Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος, με το μεγαλύτερο μέρος του βυζαντινού στρατού, είχε εκστρατεύσει εναντίον των Περσών. Τότε οι Πέρσες συμμάχησαν με τους Αβάρους και με πολυάριθμο στρατό πολιόρκησαν την πρωτεύουσα του Βυζαντίου από στεριά και θάλασσα. Ο πρωθυπουργός Βώνος και ο Πατριάρχης Σέργιος οργάνωσαν υπεράνθρωπη αντίσταση και απέκρουσαν τις σφοδρές επιθέσεις των εχθρών. Ο άμαχος πληθυσμός κατέκλυζε τις εκκλησίες και προσευχόταν στο Θεό και στη Θεοτόκο για τη σωτηρία της Πόλης.

Ο Πατριάρχης με την εικόνα της Παναγίας περιφερόταν στα τείχη και εμψύχωνε τους πιστούς υπερασπιστές. Η τελική επίθεση όμως είχε ξεσπάσει και οι αμυνόμενοι φαινόταν ότι δε θα άντεχαν για πολύ ακόμη. Τότε συνέβη κάτι απροσδόκητο και φοβερό. Μια πολύ δυνατή θύελλα ξέσπασε ξαφνικά και τα εχθρικά καράβια, που πολιορκούσαν τη Βασιλεύουσα, άρχισαν να καταποντίζονται το ένα μετά το άλλο. Έντρομοι οι εχθροί εγκατέλειψαν την πολιορκία και τράπηκαν σε φυγή.

Ένα μεγάλο θαύμα είχε γίνει και οι υπερασπιστές της Πόλης απέδωσαν τη σωτηρία τους στην πολιούχο τους Θεοτόκο. Το βράδυ της επόμενης μέρας, όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στον ιερό ναό της Παναγίας των Βλαχερνών, για να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους. Εκεί όλοι μαζί έψαλλαν όρθιοι τον Ύμνο στην Παναγία, που έμεινε στην ιστορία με το όνομα «Ακάθιστος Ύμνος».

Όπως είναι φυσικό ένας τέτοιος ύμνος δεν θα μπορούσε να συντεθεί σε μία νύκτα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση ο ύμνος είχε συντεθεί νωρίτερα και μάλιστα θεωρείται ότι ψαλλόταν στο συγκεκριμένο ναό, στην αγρυπνία της 15ης Αυγούστου κάθε χρόνο. Απλώς, εκείνη την ημέρα ο ύμνος εψάλλει «ὀρθοστάδην», ενώ αντικαταστάθηκε το ως τότε προοίμιο «Τὸ προσταχθὲν μυστικῶς λαβὼνἐν γνώσει», με το ως σήμερα χρησιμοποιούμενο «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια».

Ο «άγνωστος» δημιουργός

Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας. Η γλώσσα του είναι σοβαρή και ποιητική, εμπλουτισμένη από πολλά κοσμητικά επίθετα καθώς και από σχήματα λόγου αντιθέσεις, μεταφορές, και παραστατικές εικόνες. Σε όλη τη χειρόγραφη παράδοση, ο ύμνος φέρεται ως ανώνυμος, ενώ ο Συναξαριστής που τον συνδέει με τα γεγονότα του Αυγούστου του 626 μ.Χ. δεν αναφέρει ούτε το χρόνο της σύνθεσής του, ούτε τον μελωδό του.

Η παράδοση της εκκλησίας αναφέρει τρεις εκδοχές για το ποιος μπορεί να είναι ο δημιουργός του ύμνου. Η επικρατέστερη είναι ότι τον ύμνο συνέθεσε ο μεγάλος υμνογράφο του 6ου αιώνα μ.Χ. Ρωμανός ο Μελωδός καθώς σε κώδικα του 13ου αιώνα μ.Χ. υπάρχει μεταγενέστερη σημείωση, του 16ου αιώνα μ.Χ., η οποία αναφέρει τον Ρωμανό ως ποιητή του ύμνου. Η δεύτερη εκδοχή θέλει ως δημιουργό τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γερμανού Α΄ ο όποιος έζησε τα γεγονότα της πολιορκίας και επειδή σε μια  λατινική μετάφραση του ύμνου, η οποία έγινε γύρω στο 800 μ.Χ. από τον επίσκοπο Βενετίας Χριστόφορο, τον αναφέρει ως δημιουργό του ύμνου. Η τρίτη εκδοχή παρουσιάζει ως δημιουργό του Ακάθιστου Ύμνου τον Κοσμά τον Μελωδό. Η εκδοχή αυτή βασίζεται σε μια παλαιά αχρονολόγητη εικόνα του Ευαγγελισμού στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου της Μονής του Αγίου Σάββα στα Ιεροσόλυμα, όπου εικονίζεται ο μοναχός Κοσμάς να κρατάει ένα ειλητάριο που γράφει «Ἄγγελος πρωτοστάτης οὐρανόθεν ἐπέμφθη».

Άλλες, λιγότερο πιθανές απόψεις θεωρούν ως μελωδό του ύμνου τον Πατριάρχη Σέργιο, τον Ιερό Φώτιο τον Απολινάριο τον Αλεξανδρέα, τον Μητροπολίτη Νικομήδειας Γεώργιο Σικελιώτη, τον Γεώργιο Πισίδη, και άλλους, που έζησαν από τον 7ο  μέχρι τον 8ο αιώνα. Βέβαιο, είναι πάντως, ότι οι ειρμοί του Κανόνα του Ακάθιστου Ύμνου είναι έργο του Ιωάννου Δαμασκηνού, ενώ τα τροπάρια του Ιωσήφ Ξένου του Υμνογράφου.

Η δομή του ύμνου

Οι πρώτοι δώδεκα οίκοι του αποτελούν το ιστορικό μέρος. Μέσα απ’ αυτόν εξιστορούνται τα γεγονότα του Ευαγγελισμού από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, της επίσκεψης της Παρθένου στην Ελισάβετ, της προσκύνησης του Θείου Βρέφους από τους Μάγους και τους ποιμένες, της Υπαπαντής και της αποδημίας στην Αίγυπτο. Οι τελευταίοι δώδεκα αναφέρονται στην ενανθρώπηση του Yιού του Θεού και στην συμβολή του για τη σωτηρία των ανθρώπων. Σ’ αυτή τη θεία επέμβαση για τη σωτηρία μας η συμβολή της Θεοτόκου υπήρξε καθοριστική, αφού αποδέχθηκε, ως εκπρόσωπος του ανθρώπινου γένους, να φέρει στον κόσμο το Σωτήρα Χριστό.

της Μαρίας Χατζησταμάτη

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Συναξάρι 19ης ᾿Ιανουαρίου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρός ἡμῶν Μακαρίου τοῦ Αἰγυπτίου τοῦ ἀναχωρητοῦ. Ὁ Ὅσιος Μακάριος ἐγεννήθηκε περί...

Τον στύλο της Ορθόδοξης πίστης Μέγα Αθανάσιο εόρτασαν στην Σύμη

Σήμερα Δευτέρα 18η Ἰανουαρίου 2021, τήν ἱερά μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις πατρός ἡμῶν Ἀθανασίου τοῦ Μεγάλου, τίμησε μέ τήν δέουσα λαμπρότητα καί σύμφωνα μέ...

Ο ευσεβής λαός της Καστροπολιτείας του Διδυμοτείχου τίμησε τον στύλο της Ορθόδοξης πίστης Μέγα Αθανάσιο

Ο ευσεβής λαός της Καστροπολιτείας του Διδυμοτείχου, έστω και υπό υγειονομικούς περιορισμούς, τίμησε και εώρτασε τον προστάτη και πολιούχο του, τον «ἡρωϊκότερο τῶν ἁγίων...

Εορτή των Αγίων Αθανασίου και Κυρίλλου (18 Ιανουαρίου)

Μέγας Αθανάσιος (293; - 373 μ. Χ.) Ο Mέγας Πατήρ και Στύλος της Ορθοδοξίας, Aθανάσιος, διεξήγαγε πολλούς αγώνες για την Oρθόδοξη πίστη. Για το λόγο...

«Το Ουκρανικό ζήτημα» Αναστάσιος Βαβούσκος

Το παρόν πόνημα συνετάγη με έναν και μόνο σκοπό. Να ανεύρει τις  ιστορικοκανονικές απαντήσεις στα θέματα, που ανεφύησαν από την στάση  τόσο του Οικουμενικού...

Τα Ονομαστήρια του Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Πανορμίτου

Στήν παλαίφατη Μονή τοῦ Μεγάλου Σωτῆρος, τοῦ Πανορμίτου Μετόχιο, σήμερα ἡμέρα Κυριακή 17η Ἰανουαρίου 2021, ὁ Ἀρχιθύτης τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, Σεβ. Ποιμενάρχης μας κ....

Επιτυχής η διαδικτυακή εκδήλωση της Ι.Μ. Φθιώτιδος με θέμα «Προεπαναστατικά Κινήματα»

Την Κυριακή 17 Ιανουαρίου 2021 πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία διαδικτυακώς και με απευθείας τηλεοπτική μετάδοση από τον τηλεοπτικό σταθμό Star Κεντρικής Ελλάδος η τρίτη...

Η πανήγυρις της Αγίας Νίνας Παρισίων

Πανηγυρικά εόρτασε σήμερα η ενορία Αγίας Νίνας της Ισαποστόλου Παρισίων, προεξάρχοντος του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Μελιτηνής κ. Μαξίμου. Επετράπη περιορισμένος αριθμών πιστών συμφώνως προς τις οδηγίες...

Μητροπολίτης Γαλλία: «Η επιστήμη είναι Θείο δώρο στην υπηρεσία του ανθρώπου»

Στον Μητροπολιτικό Ι. Ναό Αγίου Στεφάνου Παρισίων λειτούργησε χθες ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γαλλίας κ. Εμμανουήλ.  Ο Σεβασμιώτατος στο κήρυγμά του αναφέρθηκε στη σημερινή ευαγγελική περικοπή...

Πανηγύρισε ο Ιερός Ναός Αγίου Αντωνίου Αγρινίου

Με κατάνυξη και εκκλησιαστική λαμπρότητα αλλά υπό ιδιαίτερες συνθήκες εορτάστηκε την φετινή χρονιά η εορτή του Οσίου και Θεοφόρου Πατρός ημών Αντωνίου του Μεγάλου...

Μέγας Αθανάσιος: Ο Στύλος της Ορθοδοξίας

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού Ελάχιστοι άνθρωποι αξιώθηκαν να λάβουν τον τίτλο του «Μεγάλου» στην ιστορία της ανθρωπότητας, διότι αυτό προϋποθέτει να υπάρξει κάποιος...

Συναξάρι 18ης ᾿Ιανουαρίου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Μνήμη τῶν ἐν ἁγίοις πατέρων ἡμῶν Ἀθανασίου καί Κυρίλλου, πατριαρχῶν Ἀλεξανδρείας. ῾Ο Μέγας Ἀθανάσιος ἐγεννήθηκε κατά...

Χειροτονία Πρεσβυτέρου από τον Μητροπολίτη Σύρου

Τηρουμένων όλων των ισχυόντων μέτρων υγειονομικής προστασίας, ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β’ ιερούργησε σήμερα το πρωί στον Μητροπολιτικό Nαό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στην...

Φθιώτιδος Συμεών: «Η καρδιακή ένωση θεραπεύει την κοινωνική απομόνωση και την σωματική αποστασιοποίηση»

Πολλά μηνύματα με αναγωγές στην σύγχρονη πραγματικότητα  απέστειλε από τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Λαμίας, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Συμεών ερμηνεύοντας...

«Μνημονεύετε Ψαρά και Μεσολόγγι!»

Με μια συμβολική κίνηση, ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β’ σηματοδότησε σήμερα την έναρξη των εορταστικών εκδηλώσεων για την επέτειο των 200 χρόνων από την...