Μ. Γ. ΒαρβούνηςΚαθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Η αποδοκιμαστική αναφορά στην εκκοσμίκευση και στις καθημερινές της συνέπειες για την πνευματική ζωή των πιστών, αποτελεί σχεδόν κοινό τόπο στα κηρύγματα των κληρικών μας, ιδίως όσων ανήκουν στον ανώτερο κλήρο. Και βέβαια καλώς, αφού η εκκοσμίκευση (secularization) αποτελεί βασικό κίνδυνο για τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, όταν μάλιστα ο πρώτος αρχίσει να ερμηνεύει τον κόσμο πέρα από το βαθύτερο πνευματικό μήνυμα και χωρίς το ιερό δέος της δημιουργίας. Αν όμως εγκύψουμε στο ζήτημα, θα δούμε ότι το πρόβλημα της εκκοσμίκευσης είναι πολύ πιο σύνθετο από ό,τι εκ πρώτης όψεως αντιλαμβανόμαστε. Ορισμένες καίριες πτυχές του θα εξετάσουμε στη συνέχεια.

Αρχικώς πρέπει να πούμε ότι η εκκοσμίκευση είναι τάση με καθολική εφαρμογή. Αυτό σημαίνει ότι είτε εμφανίζεται είτε όχι, δεν μπορεί να ισχύει για ορισμένα πράγματα και για ορισμένα να μην ισχύει. Επειτα να σημειώσουμε ότι αποτελεί δυστυχώς αναγκαία και επιβεβλημένη εξέλιξη των καιρών, δεν μπορεί να εξαφανιστεί, καθώς είναι συνέπεια της πολιτιστικής παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογικής και επιστημονικής προόδου, όπως αυτή προσλαμβάνεται από ορισμένους ανθρώπους. Αρα δεν τίθεται το ζήτημα αν θα υπάρχει, αλλά πώς θα αντιμετωπιστεί από την Εκκλησία, και σε ποιες βάσεις θα στηριχθεί ο χειρισμός της.

Δυστυχώς η διοικούσα Εκκλησία τηρεί μία μάλλον αντιφατική στάση στο ζήτημα αυτό. Ενώ για παράδειγμα, διοργανώνονται εόρτιες λιτανείες με όλα τα στοιχεία του εκκοσμικευμένου δημόσιου τελετουργικού, με φιλαρμονικές, αγήματα, εθνικού περιεχομένου λόγους και ανάκρουση του εθνικού ύμνου στο τέλος, διότι έτσι γίνεται αντιληπτός ο πατριωτισμός, και ενώ η Εκκλησία έχει στην εθιμοτυπία και στην εθιμοταξία της παγιωμένες ανάλογες ακολουθίες και πρακτικές, στο τέλος ο επικεφαλής βγάζει λόγο στον οποίο κάποτε στηλιτεύει με πάθος την εκκοσμίκευση, την οποία όμως δυστυχώς έχει πλήρως εφαρμόσει μόλις πριν.

Επίσης, υπάρχει μία πλήρως κατά περίπτωση αντιμετώπιση των σχετικών εκδηλώσεων και απόψεων. Για παράδειγμα, σε ορισμένες Μητροπόλεις απαγορεύεται στους λαϊκούς να στολίσουν την κολυμβήθρα όταν βαπτίζουν τα παιδιά τους, ή να πετάξουν ρύζι στο ναό κατά την ώρα της τελέσεως του μυστηρίου του γάμου, ως προφανείς εκδηλώσεις εκκοσμίκευσης, και κατά τη γνώμη μου καλώς. Παραλλήλως όμως οι Επίσκοποι και οι Μητροπολίτες μας δεν φαίνονται να συνειδητοποιούν ότι η παράδοση της Ορθοδοξίας προβλέπει τρισαρχιερατικές Θείες λειτουργίες στις πανηγύρεις, και συνοδικές και πατριαρχικές λειτουργίες σε συγκεκριμένες περιστάσεις, και διοργανώνουν για πανηγύρεις, για χειροτονίες Επισκόπων αλλά και για τις προσωπικές τους ονομαστικές εορτές πολυαρχιερατικά συλλείτουργα πολυπρόσωπα, πολύχρωμα και πολυποίκιλα.

Κι αυτό το τοποθετούν εκτός εκκοσμικεύσεως, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για κατεξοχήν εκδήλωση και εφαρμογή εκκοσμικευμένων πρακτικών. Κι αυτό βεβαίως υπό την έννοια ότι ενώ η Εκκλησία επί αιώνες έχει αποδεχθεί άλλη πρακτική, υιοθετούνται αλλότρια σχήματα με την ψευδαίσθηση ότι συμβάλλουν στην κατάνυξη και τη λαμπρότητα της Θείας Λειτουργίας, ώστε να αποτελεί αυτή απείκασμα και πρόγευση της δόξας της Βασιλείας του Θεού. Κι όμως, μόνο οι διοργανωτές των συλλείτουργων αυτών τα εκλαμβάνουν έτσι, καθώς το πλήθος των πιστών μικραίνει -κατά κανόνα- όσο ο αριθμός των συλλειτουργούντων μεγαλώνει. Και βέβαια η υπερβολική λαμπρότητα σε άμφια, εγκόλπια και εξαρτήματα της ιερατικής και αρχιερατικής λειτουργικής ενδυμασίας, κάποτε καταλήγει σε επιλογές και μορφές που μπορούν άνετα να ενταχθούν στην κατηγορία του «εκκλησιαστικού κιτς».

Χρειάζεται λοιπόν συντεταγμένη αντιμετώπιση του φαινομένου, τόσο για τους κληρικούς, όσο και για τους λαϊκούς. Και τούτο επειδή δεν πρόκειται για εξωτερικούς τύπους, αλλά για στοιχεία που έχουν εσώτερη υπόσταση και σοβαρές συνέπειες στην πνευματική ζωή και στην ευσέβεια των πιστών. Η Εκκλησία πρέπει να αντιμετωπίσει το φαινόμενο, με τις όποιες εκδηλώσεις του, στο ανώτατο επίπεδο λήψεως αποφάσεων, δηλαδή σε συνοδικό επίπεδο, βάζοντας το δάκτυλο «επί τον τύπον των ήλων» και χωρίς την τάση να εξαιρέσει τις ανάλογες συμπεριφορές των κληρικών και να επικεντρωθεί στα λαϊκά μέλη της Εκκλησίας και μόνο, όπως συνήθως γίνεται.

Γιατί αν το κάνει αυτό, ούτε θα βοηθήσει το ποίμνιό της, ούτε και θα ακουστεί ο λόγος της. Η εκκοσμίκευση πρέπει να απασχολήσει σοβαρά την διοικούσα Εκκλησία, η οποία οφείλει να χαράξει ενιαία γραμμή απέναντί της, και να δώσει τα όρια και τις προϋποθέσεις της αποδοχής των εκδηλώσεών της και της αντίστοιχης απόρριψης των υπερβολών της. Κι αυτό με συγκεκριμένα παραδείγματα και όχι με γενικόλογες αοριστολογίες.

Τώρα ακόμη, που είναι νωρίς, πριν για τον λαό η ορθόδοξη πνευματική ζωή μεταπέσει στην κατάσταση μίας θεαματικής παράστασης, μιας φολκλοριστικής αναπαράστασης και μόνο. Γιατί τότε θα είναι πια πολύ αργά.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Εορτάστηκε η μετακομιδή των Λειψάνων του Αγ. Λουκά του Ιατρού στην Ι.Μ. Δοβράς

Το διήμερο 28 και 29 Μαΐου, όπως κάθε χρόνο, πανηγύρισε ο υπό ανέγερση Ιερός Ναός του Αγίου Λουκά Αρχιεπ. Συμφερουπόλεως του Ιατρού στην Ιερά Μονή...
video

Για το εμβόλιο μιλάει ο Γέροντας Νεκτάριος Μουλατσιώτης

Για το εμβόλιο μιλάει ο Γέροντας Νεκτάριος. Τι είναι αυτό το εμβόλιο και ποιος είναι υπεύθυνος στο να γίνει υποχρεωτικό; Πότε θα είναι έτοιμο...

Ο Παλαιοχριστιανικός Ναός της Νάξου Παναγιά η Δροσιανή

Η Νάξος είναι κατάσπαρτη από Eκκλησίες, παλαιοχριστιανικές βασιλικές, Εκκλησίες με ανεικονικό διάκοσμο, τοιχογραφημένες βυζαντινές Εκκλησίες έχει επισημάνει η αρχαιολογική έρευνα περισσότερες από ό,τι σε...

Ἀνησυχίες γιὰ τὴν νέα ὀδυνηρὴ ἔκπληξη σχετικὰ μὲ τὴν Ναυτικὴ συνεργασία Ἀλβανίας – Τουρκίας

Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης  κύριος ΑΝΔΡΕΑΣ, ἔκανε τίς ἀκόλουθεςδηλώσεις: «Ἐδοκίμασα ὀδυνηρή ἔκπληξη, διαβάζοντας σέ σοβαρή ἡμερήσια ἀθηναϊκή ἐφημερίδα, ὅτι “ἡ Ἀλβανία εἶναι σχεδόν...

Συναξάρι 30ῆς Μαῒου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Μνήμη τῆς ὁσίας μητρός ἡμῶν Ἐμμελείας. Ἡ Ὁσία Ἐμμέλεια καταγόταν ἀπο εὐσεβῆ οἰκογένεια τῆς Καισάρειας τῆς...

Φθιώτιδος: «Μονάχα με την δύναμη και την Χάρη των Αγίων μας μπορούμε να προχωρήσουμε με ασφάλεια στη ζωή μας»

Στο όμορφο, ακριτικό και ιστορικό χωριό Ανάβρα Αλμυρού Ν. Μαγνησίας (Γούρα), το οποίο αποτελεί και το τελευταίο χωριό της Μητροπόλεως μας στα όρια με...

Πανήγυρις Ιερού Ησυχαστηρίου Αναλήψεως του Κυρίου Σκούρτων

Η Ανάληψη του Κυρίου εορτάστηκε την Πέμπτη 28 Μαΐου σε όλους τους Ναούς της Μητροπολιτικής μας επαρχίας. Ιδιαιτέρως δε στο Ιερό Ησυχαστήριο Αναλήψεως του...

Ἐμφανής καί ἐνορχηστρωμένος, ὁ πόλεμος κατά τῆς Ὀρθοδόξου Θείας Λατρείας – Mανιωδῶς κατεπολεμήθη ἡ Θεία Κοινωνία

ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΞΙΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ ΨΗΦΙΣΜΑ Ἡμεῖς οἱ Κληρικοί τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κυθήρων καί Ἀντικυθήρων, συνελθόντες σήμερον τήν 29ην Μαΐου 2020 καί ὥραν 11ην π.μ.,...

Ο Δικηγόρος Ν. Καλλιούρης για την αγορά πολυτελούς διαμερίσματος από την Ι.Α. Αυστραλίας

Αξιότιμοι κύριοι, Αναφέρομαι στην επιχειρηθείσα από ανώνυμους κύκλους της Ελληνορθόδοξης Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αυστραλίας έμμεση, αλλά έντεχνη ανάμιξη του ονόματος του θείου μου μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας...

Ο Μητροπολίτης Μαρωνείας εδέχθη την Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας

Τήν πρωίαν τῆς 29ης Μαΐου ε.ε., ἡ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας κ. Αἰκατερίνη Σακελλαροπούλου εἰς πλαίσια τῆς τριημέρου ἐπισκέψεώς της εἰς τήν Θράκην, ἐπεσκέφθη τόν Σεβασμιώτατον...

Αναγνώρισης Ι. Μονής Παναγίας Δομιανών

Μετά από προσπάθειες δύο και πλέον ετών, η Ιερά Μητρόπολη Καρπενησίου βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να αναγγέλλει στο χριστεπώνυμο πλήρωμα της, πως με το ΦΕΚ...

Επιμνημόσυνη Δέηση για την Άλωση της Πόλης στην Ι.Μ. Μαρωνείας

Το πρωΐ τῆς Παρασκευῆς, 29ης Μαΐου 2020, ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας καί Κομοτηνῆς κ. Παντελεήμων προέστη τῆς ἐπιμνημοσύνου δεήσεως τοῦ τελευταίου Βυζαντινοῦ Αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου τοῦ...

Μνημόσυνο για τον τελευταίο Αυτοκράτορα του Βυζαντίου στην Ι.Μ. Γρεβενών

Τελέστηκε το πρωί της Παρασκευής, ημέρα μνήμης της αποφράδος ημέρας της 29ης Μαΐου του 1453, στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Γρεβενών υπό...

Ου φεισόμεθα της ζωής ημών…

Στη μνήμη του μαρτυρικού Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ΄ του Παλαιολόγου και όλων εκείνων που έπεσαν υπερασπιζόμενοι την Πόλη το 1453, εψάλη Μνημόσυνο στον Ιερό Καθεδρικό...

Θεμελίωση Παρεκκλησίου στην Πάτρα

Στις 28 Μαΐου 2020, το απόγευμα της Αναλήψεως, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρών κ.κ. Χρυσόστομος θεμελίωσε το ιερό Παρεκκλήσιο της Υπαπαντής του Σωτήρος Χριστού της...