Του Μ. Γ. Βαρβούνη, καθηγητή Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίιτείου Πανεπιστημίου Θράκης

Ο Σεπτέμβριος, μήνας κατά τον οποίο ολοκληρώνονται οι σοδειές και αρχίζει η προετοιμασία για το φθινόπωρο και τον ερχόμενο χειμώνα, χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα για την τιμή στον Τίμιο Σταυρό, που επικεντρώνεται γύρω από την εορτή της Υψώσεών Του, στα μέσα του μήνα. Ενός μήνα που συχνά γι’ αυτό ονομάζεται από τον λαό μας «Σταυριώτης», ακριβώς εξαιτίας αυτής της μεγάλης εορτής της Εκκλησίας μας.

Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού εορτάζεται στις 14 Σεπτεμβρίου, με απόλυτη και αυστηρή νηστεία, ως ημέρα «ισοστάσια» της Μεγάλης Παρασκευής, της οποίας το ευαγγέλιο διαβάζεται κατά την πανηγυρική λειτουργία. Αποτελεί αγροτικό ορόσημο για τις παραδοσιακές κοινωνίες, καθώς την ημέρα αυτή αρχίζουν και τελειώνουν οι παραδοσιακές συμβάσεις έργου υπηρετών και βοσκών, ενώ θεωρείται και ορόσημο για την παύση θερινών συνηθειών, όπως ο μεσημβρινός ύπνος. Στην Αίγινα τελούν το παραστατικό δρώμενο του Λειδινού, κατασκευάζοντας μια κούκλα την οποία θρηνούν ως νεκρό γυναίκες.

Ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Γ. Α. Μέγας, στο κλασικό πλέον βιβλίο του για τις ελληνικές εορτές και τα έθιμα της ελληνικής λαϊκής λατρείας, θεωρεί ότι έτσι, ουσιαστικά, θρηνείται και κηδεύεται η βλάστηση, ενώ η φαλλική μορφή της κούκλας συνδέεται με την πίστη της αναγέννησης της φύσης κατά την άνοιξη, σύμφωνα με το γνωστό σχήμα θάνατος-ανάσταση που συνέχει τα περισσότερα από τα λαϊκά δρώμενα. Από την ημέρα αυτή οι ναυτικοί σταματούσαν τα μακρινά ταξίδια και οι γεωργοί άρχιζαν τις διαδικασίες της σποράς. Έστελναν στον ναό μείγμα από όλους τους σπόρους των φυτών που καλλιεργούσαν, για να ευλογηθεί και να τοποθετηθεί κατόπιν στο σπόρο κάθε καλλιεργητή, τον οποίο αγιάζει και ευλογεί, με σκοπό την επιτυχία της σοδειάς. Μάλιστα, κάποτε ο σπόρος αυτός προερχόταν από τον σταυρό που κατασκεύαζαν στον θερισμό, από τα τελευταία στάχυα που θέριζαν, και τον οποίο φυλούσαν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

Σε πολλές περιοχές, από την παραμονή, επέτρεπαν την είσοδο των παιδιών σε κήπους και αμπέλια, αλλά και των ζώων που βοσκούσαν στους θερισμένους αγρούς, ενώ το βράδυ άναβαν εθιμικές πυρές, τις οποίες τελετουργικά υπερπηδούσαν. Τα λουλούδια που στολίζουν τον δίσκο με τον οποίο περιφέρεται ο σταυρός χρησιμοποιούνται ως «σταυρολούλουδα» και, μαζί με τον αγιασμό της εορτής, χρησιμοποιούνται και για το πιάσιμο του νέου προζυμιού της χρονιάς. Το προζύμι αυτό, που πιάνεται από τον ιερέα στον ναό, δεν το δάνειζαν επί σαράντα μέρες, ενώ από το πρώτο ψωμί έφτιαχναν πρόσφορο για την εκκλησία. Στη Σκύρο, μάλιστα, παρασκεύαζαν πανηγυρικά κόλλυβα «για την υγεία των παιδιών τους». Διαδομένη, επίσης, είναι η τήρηση εθιμικής αργίας από τους αγρότες την ημέρα της εορτής.

Κι έτσι ο Τίμιος Σταυρός, που σκέπει όλους τους Χριστιανούς, αποτελεί βοήθεια και υποστήριξη και για τις οικιακές και επαγγελματικές ασχολίες του λαού μας. Αποτελεί σκέπη και κραταίωμα για τους μαθητές, που αρχίζουν μια νέα χρονιά του σχολικού βίου τους τον μήνα αυτό, και φυλακτήριο για κάθε πτυχή της ζωής του λαού μας, δεδομένου ότι για το Γένος μας η θρησκεία αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό κομμάτι της συλλογικής μας ιδιοπροσωπίας, της πολιτισμικής, εθνικής και πνευματικής μας ταυτότητας. Αυτή η σχέση, η πραγματικά ελληνορθόδοξη, είναι που ουσιαστικά συνέχει το Γένος και συνιστά τον βαθύτερο πυρήνα της συλλογικής μας ζωής. Την υπόσταση και τη ζωή μας, που πρέπει ως κόρην οφθαλμού να διασώσουμε, στους άχαρους καιρούς μας.

«Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Με λαμπρότητα εορτάσθηκε η μνήμη των Αγ. Γερασίμου και Αρτεμίου στη Μύκονο

Στον Ιερό, πάλαι πότε Μητροπολιτικό, Ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Αρτεμίου, στη Χώρα της Μυκόνου τελέσθηκε απόψε ο Πανηγυρικός Εσπερινός, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σταγών...

Ο Άγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυρας

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ  Θεολόγου – Καθηγητού Πολλοί άγιοι της Εκκλησίας μας κατείχαν υψηλά αξιώματα στις κρατικές υπηρεσίες των χωρών τους. Στα πρωτοβυζαντινά χρόνια μια πλειάδα...

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Κανονικά και με την παρουσία πιστών η Λιτανεία του Αγ. Δημητρίου

Κατόπιν δημοσιευμάτων που είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες και της έντονης παραφιλολογίας που αναπτύχθηκε, σχετικά με το θέμα της Λιτανείας του...

Το 21΄ στην Εύβοια και τις Βόρειες Σποράδες

Τη Δευτέρα 18 Οκτωβρίου 2021 το βράδυ, ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας, Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, μετέβη στον Μητροπολιτικό Ι. Ναό Αγίου Δημητρίου Χαλκίδος, όπου...

ΠΑΤΡΑ: Ο π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος μιλά για την δίκη του! Ποιους βάζει «στο κάδρο»

Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Μάγνη Δεν περιμένουμε μάσκες, χαιρετισμό με τους αγκώνες και άλλα συναφή. Διαβεβαιώνουμε από πλευράς μας, για το τυπικό, ότι είμαστε υγειονομικά αβλαβείς....

Αντιδράσεις από Iεράρχες για «βεβιασμένη κούρσα» διαδοχής του Αρχιεπισκόπου Κρήτης

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «ΝΚ», η συνεδρίαση της Επαρχιακής Συνόδου τη Δευτέρα, 18 Οκτωβρίου ήταν θυελλώδης, καθώς υπήρξαν ιεράρχες, που - επιβεβαιώνοντας το χθεσινό...

Επετειακή εκδήλωση της Ι.Μ. Ιλίου στα πλαίσια των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του...

Σε εορταστικό κλίμα και με αξιοσημείωτη επιτυχία, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου 16 Οκτωβρίου 2021, στο Δημαρχείο Αχαρνών, η επετειακή εκδήλωση που διοργανώθηκε από...

Δοξολογία στον Ναό της Αγίας Σκέπης για τα 109α Ελευθέρια της Έδεσσας

Την Δευτέρα 18 Οκτωβρίου, μνήμη του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Λουκά, πολιούχου της Έδεσσας, εορτάσθηκαν τα 109α ελευθέρια της της πόλης από τον Τουρκικό...

Τριετές Μνημόσυνο Επισκόπου Τανάγρας Πολυκάρπου

Την Κυριακή 17 Οκτωβρίου 2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών κ. Γεώργιος συνιερούργησε με τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Καρπενησίου κ. Γεώργιο στο Ιερό Ησυχαστήριο Αναλήψεως του...

Χειροτονία νέου κληρικού στον Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής Καναλίου Πρεβέζης

Χειροτονία νέου κληρικού τελέστηκε το Σάββατο 16 Οκτωβρίου 2021 στον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Καναλίου Πρεβέζης. Στην Θεία Λειτουργία προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας...

Χειροτονία Νέου Διακόνου στην Ιερά Μητρόπολη Γλυφάδας

Μέσα σέ κλῖμα πνευματικῆς εὐφροσύνης τήν Κυριακή 17η Ὀκτωβρίου 2021 τιμήθηκε στήν τοπική μας Ἐκκλησία ἡ μνήμη τῶν Ἁγίων Πατέρων, τῶν συγκροτησάντων ἐν Νικαίᾳ...

Χειροτονία Πρεσβυτέρου στην Ιερά Μονή Μακαριωτίσσης

Το Σάββατο 16 Οκτωβρίου 2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών κ. Γεώργιος τέλεσε τη Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Μακαριωτίσσης. Στη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας...

ΚΘ´ ΔΗΜΗΤΡΙΑ 2021 στην Χαλκίδα

Ὁ Μητροπολιτικός Ἱερός Ναός τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Χαλκίδος, στό πλαίσιο τῶν φετινῶν ΚΘ´ Δημητρίων 2021, ἔχει τήν πνευματική χαρά νά Σᾶς προσκαλέσει στήν παρουσίαση...

Εορτάσθηκε μεγαλόπρεπα ο Πολιούχος της Λαμίας Ευαγγελιστής Λουκάς

Με βυζαντινή μεγαλοπρέπεια και με πάνδημη συμμετοχή του λαού εορτάσθηκε την Δευτέρα 18 Οκτωβρίου η Ιερά Μνήμη του Πολιούχου και Ελευθερωτού της πόλεως Λαμίας,...

Στέλνουν επιτροπή στον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης με την ευλογία του Πατριάρχη

Ἡ Ἱερά Ἐπαρχιακή Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης συνῆλθε σήμερα Δευτέρα, 18 Ὀκτωβρίου 2021, σέ Συνοδική Συνεδρία, μέ μοναδικό θέμα Ἡμερήσιας Διάταξης, τή συζήτηση καί...