Toυ Σταύρου Γουλούλη Δρος Βυζαντινής Τέχνης

Ο νομός Πιερίας, ίσως ο πιο ευνοημένος από τη Φύση και την Iστορία της Ελλάδος. Και τι δεν έχει! Βουνά: το μεγαλύτερο στην Ελλάδα, τον τρομακτικό Ολυμπο και τα γραφικά Πιέρια, αποτελούντα στην ουσία ενιαίο, ολύμπιο, συγκρότημα. Ποτάμια, τα μεγαλύτερα στην Ελλάδα: Τα νότια σύνορα καλύπτει ο Πηνειός, τα βόρεια ο Αλιάκμων, ενώ ενδιάμεσα δεκάδες μικρότερα και χείμαρροι καταλήγουν στη θάλασσα. Πεδιάδες, μικρές και εύφορες. Η αλπική ζώνη με τα δάση και την πανίδα της σε μικρή απόσταση από τις μεσογειακές ακτές, συνεχείς παραλίες, δεκάδες χιλιόμετρα! Από την επιφάνεια της θάλασσας έως την κορυφή του Ολύμπου -τρία χιλιόμετρα ύψος- αμέτρητοι τουρίστες, αναρριχητές, αλλά και προσκυνητές, στη μονή οσίου Διονυσίου.

Στην Πιερία, όνομα που δόθηκε από τους Πίερες, φύλο που εκδίωξαν οι Μακεδόνες, βρίσκεται ο πυρήνας του αρχαίου μακεδονικού κράτους: Δίον, η πόλη του Δία, που βλέπεται ποιητικά θρονιασμένος στην κορυφή του Ολύμπου, ήταν το θρησκευτικό κέντρο με τον αρχέτυπο ναό του Ολυμπίου Διός. Αιγές, νότια του Αλιάκμονα, η πρώτη πολιτική πρωτεύουσα, έδρα του Κοινού των Μακεδόνων. Πύδνα: εδώ καταλύθηκε το Μακεδονικό κράτος με τη μάχη που έγινε 21 Ιουνίου 168 π.Χ. Ο μακεδονικός ήλιος έδυσε στο θερινό ηλιοστάσιο! Το πρώτο βήμα των Ρωμαίων να πατήσουν πόδι στη Βαλκανική, την Ανατολή!

Στο ρωμαϊκό Βυζάντιο, η Πιερία είναι τόπος που διερχόταν η κεντρική οδός που συνέδεε τη Νότια με Βόρεια Βαλκανική. Αργότερα όμως οι κάτοικοι περιορίστηκαν στα βουνά, αλλά μικρά κάστρα υπήρχαν παντού. Οι κάτοικοι του Δίου ανέβηκαν πιο ψηλά, έχοντας νέα επισκοπή την περίφημη Κουντουριώτισσα.

Τα πολλά τεκμήρια που ήλθαν με ανασκαφές στο φως, στόμα έχουν αλλά όχι μιλιά. Υπάρχουν όμως μερικές βυζαντινές επιγραφές με κάποιο ειδικό νόημα, παρόλο που από όλο το Βυζάντιο εδώ σώθηκε μία δεκάδα μόνο! Επιλέγονται τρεις περιπτώσεις σε οχυρωμένα θρησκευτικά κέντρα. Πυργετός -γεωγραφικά ανήκει στην Πιερία-, το λέει το όνομά του, είναι φύσει οχυρά θέση. Πλαταμών (πλατανών, μία άποψη) στη θέση της αρχαίας Ηράκλειας, πόλη με προστάτη τον Ηρακλή, δαμαστή ήρωα των βραχωδών τοπίων, σώζεται μοναδικό βυζαντινό κάστρο. Λουλουδιές (Κορινός), μία γραφική θέση σε ομαλή πλαγιά, όπου ανακαλύφθηκε η μεγάλη έκπληξη, μία υστερορωμαϊκή τετραπυργία (τετράγωνο οχυρό) που περικλείει εκκλησία. Αναδεικνύοται τρία οχυρά, δείγμα ανασφάλειας της περιοχής στο τέλος της Αρχαιότητας και εξής.

Τα δύο πρώτα οχυρά διατήρησαν τη συνέχεια της εγκατάστασης για αιώνες. Στο τρίτο, η τετραπυργία (5ος-7ος αι.), ένα πραγματικό ιστορικό αίνιγμα για τους επιστήμονες, είναι δίπλα στη γραμμή του τρένου, που μάλλον διαδέχθηκε αρχαίον δρόμο. Υποστηρίζεται ότι είναι επισκοπικό κέντρο με μικρή βασιλική και βιοτεχνικές εγκαταστάσεις. Κι όμως είχε θαμώνες βιβλιοθήκης! Σε επιγραφή τάφου αναφέρονται ο Ευφρόσυνος ή Eufrosynus, για τον οποίο κάποιος Ιωάννης έγραψε ένα πολύ συγκινητικό επίγραμμα. Oλοι συγκροτούσαν ομάδα πνευματικών ανθρώπων (Αδελφότητα;), διαθέτοντας οικονομική ικμάδα, ικανή να συντηρεί πνευματικά ενδιαφέροντα σε ένα κλίμα αδελφοσύνης, με επικεφαλής (;) κάποια μορφή που εμπνέει αγάπη και σεβασμό. Λέγει η επιγραφή στα λατινικά: «Eufrosynus simplex verusque, fidelis amicus, scripturae lector sanctae, reverantia pollens, hic requiem nanctus cunctorum laude nitescit haecque tibi sincera Johannes munera solvit» (Ο Ευφρόσυνος, ο απλός και αληθινός, φίλος πιστός, αναγνώστης της ιεράς γραφής, οπλισμένος με σεβασμιότητα [αξιώματος;], αυτό το μνημόσυνο δεχόμενος, με τον έπαινο όλων λαμπρύνεται. Αυτά σε σένα ο Ιωάννης απολύει ως ειλικρινή διακονήματα). Ο ίδιος ο Ιωάννης μάλλον αφιέρωσε και στα ελληνικά ακόμη πιο λακωνικά και αισθηματικά: «Ενθάδε σήμα λέλαχεν Ευφρόσυνος ο αοίδιμος αναγνώσ(της) σταθμός στοργής της εν φίλοις ακράδαντος». Τι υπέροχο πνευματικό κλίμα!

Στον Πυργετό Ν. Λάρισας. Μία πακτωμένη σε μαρμάρινη πλάκα σαρκοφάγου στον ναό του Αγίου Γεωργίου αναφέρει σε ομηρική γλώσσα (!) του τέλους του 9ου αιώνα πως κάποιος ανώνυμος δωρητής (επίσκοπος, άρχοντας;), καλλιέργησε τη δίδυμη κορυφή των αρετών, την Πίστη και τη Φιλοξενία. Με αυτές μετέβη στον άλλο κόσμο, αφήνοντας τον «πόθο» στους «ξένους» και τους «πένητες». Ο Aγιος Γεώργιος όντας σχήματος τρικόγχου ναού, η παλαιά φάση, όπου προσκολλάται ένας νεώτερος δρομικός ναός, είναι πιθανότατα λατρευτικό κέντρο, προσκύνημα. Βρισκόταν μάλλον κάπου κοντά ίδρυμα, ξενώνας για τους περαστικούς ιδίως πτωχούς. Aλλη ατμόσφαιρα εδώ, εξαίρεται ένας ανώτερος, ευεργέτης, όχι ο φίλος, πρώτος μεταξύ ίσων… Πενία, ανώτερη κατάσταση!

Στον Πλαταμώνα πάλι, κοντά στην οδό που έφερνε στο κάστρο, υπήρχε μία εκκλησιαστική εγκατάσταση, όπου κάποιος Αθανάσιος Ναζιραίος (μοναχός, κληρικός) ανύψωσε το 1280 σε κολόνα «σταυρικόν θείον τύπον», μόνιμη σημαία θάρρους απέναντι στο θράσος των Αμαληκιτών, προφανώς πειρατών του Αιγαίου, Σελτζούκων, που επέδραμαν στην περιοχή, το μαλακό υπογάστριο της Θεσσαλονίκης. Εδώ η ανασφάλεια δημιουργεί πολεμικό κλίμα.

Τρεις επιγραφές, τρεις αφηγήσεις ζωής της μεσαιωνικής Πιερίας. Μέσα σε τρία αμυντικά οχυρά, αναπτύσσονται ανάλογες ιστορίες ειρήνης: η αλληλεγγύη συνοδοιπόρων του πνεύματος στις γραφικές Λουλουδιές, η ευγνωμοσύνη σε έναν ευεργέτη κτίτορα στον Πυργετό, το πολεμικό πνεύμα του αγωνιστή της Πίστεως που φυλάττει τις Θερμοπύλες του. Συγκρίνουμε τι προέχει ανά πάσα στιγμή.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Η Παράκληση της Παναγίας στην Κερασιά και τη Λουτροπηγή

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμόθεος, το εσπέρας της Κυριακής 2 Αυγούστου 2020, χοροστάτησε στις ακολουθίες του Εσπερινού και της ιεράς Παρακλήσεως προς...

Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στο Μητροπολιτικό Παρεκκλήσιο Αγίου Στεφάνου Μαυρομματίου

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμόθεος, την Κυριακή 2 Αυγούστου 2020, επί τη ανακομιδή του ιερού λειψάνου του αγίου και ενδόξου πρωτομάρτυρος...

Αρχιεπίσκοπος: H Εκκλησίας οφείλει να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων ακολουθώντας τις υποδείξεις των αρμόδιων αρχών

Σε απάντηση ερωτήσεων δημοσιογράφων, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.Ιερώνυμος έκανε την ακόλουθη δήλωση: "Η Εκκλησία μας, από την πρώτη στιγμή της εμφάνισης της...

Μεθοδευμένος ο διχασμός των ορθόδοξων Ελλήνων;

Την ανακομιδή των ιερών λειψάνων του Αγίου Στεφάνου τιμήσαμε στην εκκλησιαστική κοινότητα Αγίας Μαρίνας, στην οποία υπάρχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο στη μνήμη του, στο νότιο...

Οσιος Παΐσιος: Οι 33 συμβουλές για να γίνουμε καλύτεροι

Ο Παΐσιος ίσως είναι ο μοναδικός μοναχός στη σύγχρονη ιστορία της Ορθοδοξίας για τον οποίο έχουν γραφτεί τα περισσότερα βιβλία, στα οποία οι συγγραφείς...

Ο Μητρ. Μεσσηνίας για τον Φιλίππων Προκόπιο: «Ήταν τίμιος με τα ανθρώπινα και δίκαιος με τα θεία»

Από το Γραφείο Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων της Ιεράς Μητροπόλεως Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου δίδεται στην δημοσιότητα ο λόγος, που εξεφώνησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης...

Η Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Λαρίσης στον Άγιο Αθανάσιο Σωτηρίου

Με κατάνυξη τελέστηκε η ακολουθία της Ιεράς Παρακλήσεως προς την Υπεραγία Θεοτόκο στον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου Σωτηρίου, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και...

Η Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Βεροίας στην Καστανιά

Τη Δευτέρα 3 Αυγούστου το απόγευμα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων χοροστάτησε στον Εσπερινό και στη Παράκληση της Θεοτόκου στον Ιερό Ναό...

Ντοκιμαντέρ για τις Προσκυνηματικές Περιηγήσεις της Πιερίας

Ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα ο πρώτος κύκλος των  γυρισμάτων του ντοκιμαντέρ με θέμα τα Προσκυνήματα της Πιερίας, μια ακόμη κοινή δράση της Ιεράς Μητροπόλεως...

Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος επισκέφθηκε την μικρή Ενορία του Αρτεμησίου

Το απόγευμα της Δευτέρας 3 Αυγούστου 2020, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος επισκέφθηκε την μικρή Ενορία του Αρτεμησίου Β. Ευβοίας, ως έναρξη της...

Με λαμπρότητα και κατάνυξη η Σάμος εόρτασε τους προστάτες Αγίους της

Με λαμπρότητα και κατάνυξη η Σάμος εόρτασε τους προστάτες Αγίους της. Με την συμμετοχή κλήρου, των αρχών του τόπου και του πιστού λαού απέδωσαν...

Ὁ ἔντονος ἀλβανικὸς φιλοτουρκισμός ὁδηγεῖ στὴν ἐξόντωση τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ Ἑλληνισμοῦ

Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης κύριος ΑΝΔΡΕΑΣ, ἔκανε τίς ἀκόλουθες δηλώσεις: «Ὁ ἀνθελληνισμός τοῦ Ἀλβανοῦ πρωθυπουργοῦ Ἔντι Ράμα γιά μιά ἀκόμη φορά «ἐθαυματούργησε» ! Ὅπως...

H Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Λαρίσης στον Άγιο Γεώργιο Χειμαδίου

Με κατάνυξη τελέστηκε η πρώτη ακολουθία της παρακλήσεως στην Υπεραγία Θεοτόκο την Κυριακή 2 Αυγούστου, στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Χειμαδίου, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου...

«Ἀληθῆς Θεοτόκος» † Μητροπολίτης Πατρῶν Νικόδημος

Μετά πολλῆς εὐλαβείας καί κατανύξεως παρακολουθοῦνται πάντοντε ὑπό τοῦ ὀρθοδόξου λαοῦ αἱ «Παρακλήσεις» πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον. Ἀναφέρονται αὗται εἰς ὅλας  τάς ἀνάγκας καί...

Η Παράκληση της Παναγίας στη Μονή Φανερωμένης Ιεράπετρας

Το απόγευμα της Κυριακής 2 Αυγούστου 2020 ο Σεβ. Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας κ. Κύριλλος χοροστάτησε κατά την ακολουθία του Εσπερινού και του Μεγάλου...