Τό ἱστορικό Μοναστήρι τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων (Κοσμᾶ καί Δαμιανοῦ μετά τῆς μητρός αὐτῶν Θεοδότης), βρίσκεται σ᾿ ἕνα ὀροπέδιο τοῦ Πάρνωνα (ὕψωμα Σταματήρα), σέ ὑψόμετρο χιλίων περίπου μέτρων. Ἡ ὕπαρξη τοῦ λατρευτικοῦ χώρου τῆς Μονῆς μαρτυρεῖται ἤδη τόν 9ο αἰῶνα (881 μ.Χ.), στόν ἔγκριτο βίο τοῦ ὁσίου Ἠλία τοῦ Νέου ἤ Σικελιώτη, ὁ ὁποῖος γιά ἕνα διάστημα ἀσκήτεψε στήν περιοχή (Α΄ Διεθνής Ἐπιστημονική Ἡμερίδα, 14 Μαρτίου 2009, Σπάρτη), ὅπου καταδεικνύεται ἡ ταύτιση τοῦ χώρου μέ τήν ἀναλυτική περιγραφή στό βίο τοῦ ὁσίου). Δεύτερη μαρτυρία καί σημαντική πηγή γιά τήν ἱστορία της εἶναι τό χρυσόβουλλο τοῦ αὐτοκράτορα Ἀνδρονίκου Β΄ τοῦ Παλαιολόγου, τό ἔτος 1293, ὅπου κατοχυρώνονται τά ὁροθέσια τῆς Μητροπόλεως Μονεμβασίας.

Ἡ ζωή τῆς Μονῆς πέρασε ἀπό πολλές περιπετειώδεις φάσεις, συμπάσχοντας μέ τή ροή τοῦ ἱστορικοῦ χρόνου. Ἡ κτητορική ἐπιγραφή πληροφορεῖ ὅτι ἡ Μονὴ εἶναι Σταυροπηγιακή καί ἀναφέρει τό ὄνομα τοῦ Πατριάρχη Κων/πόλεως Κυρίλλου τοῦ Λουκάρεως. Τό Καθολικό καταστρέφεται καί ξανακτίζεται στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας (ὅπως μαρτυρεῖ παλαιά σφραγίδα τῆς Μονῆς) τό 1611. Ὁ ναὸς εἶναι “μονόχωρος, σταυροειδής, τρουλλαῖος, ἄστυλος, τρίκογχος” καί ἔχει χαρακτηριστικά ὑστεροβυζαντινῆς ἀρχιτεκτονικῆς (διαστ. 11,50 Χ 5,45 μ. καί ὕψος ὡς τή βάση τοῦ τρούλλου 5,50 μ.). Ἁγιογραφεῖται ἀπό τήν γνωστή οἰκογένεια τῶν Κακαβάδων, ἐκ χώρας Ναυπλίου. Ἡ κτητορική ἐπιγραφή ἀναφέρει ὅτι ἱστορήθηκε τό 1621 καί ὑπογράφεται ἀπό τόν κορυφαῖο τῆς οἰκογένειας Δημήτριο Κακαβᾶ. Τά θέματα, περισσότερα ἀπό ἑκατό, καλύπτουν ὅλες τίς ἐπιφάνειες τῶν τοίχων, ἀπό τό δάπεδο ὡς τήν ὀροφή. Κατά τόν Φώτη Κόντογλου, οἱ μορφές “ἔχουν ἔντονον λαϊκήν πνοήν, ἀσκητικήν λιτότητα καί εἶναι συχνά πλήρεις πάθους καί ἀποπνέουν θρησκευτικότητα βαθυτέραν πολλάκις καί τῶν ἁγιορειτικῶν ἁγιογραφιῶν…”. Κατά δέ τόν Τάσο Γριτσόπουλο, στό καθολικό τῆς Μονῆς “ἀσυνειδήτως συμπλέκονται ὁ ἐθνικός καί λαϊκός βίος μέ τόν χριστιανικόν. Ἔτσι οἱ ἀγέλαστες μορφές συναντῶνται μέ τό περιβάλλον τῆς ἐθνικῆς κατηφείας”.

Ἀπό τό 1685, ἡ Μονὴ πλήττεται ἀπὸ Βενετοὺς (Μοροζίνι), ἀλλά καί ἀπό Τούρκους, ἐπειδή καί ἀπό τίς δύο πλευρές, ἡ ἐθνική καί πνευματική δράση της εἶναι ἀσυγχώρητη. Ὅμως, παρά τήν καταστροφή ἡ Μονή ἀνασυγκροτεῖται συνεχίζοντας τήν πολυσχιδή προσφορά της. Τό ὑπάρχον ξυλόγλυπτο τέμπλο εἶναι ἔργο τοῦ 1711 καί πιστοποιεῖ ἄλλη μία περίοδο ἀκμῆς τῆς Μονῆς.

Ἤδη ἀπό τόν 17ο αἰῶνα λειτουργεῖ συστηματικά σ᾿ αὐτήν Κρυφό Σχολειό ὡς τήν ἀπελευθέρωση. Ἡ σημαντική θέση τῆς Μονῆς ἀποδεικνύεται καί ἀπό τήν ὕπαρξη πατριαρχικῶν σιγιλλίων (Γαβριὴλ τοῦ Γ΄ 1707, Γρηγορίου τοῦ Ε΄ 1798 καὶ 1819), τά ὁποῖα μαρτυροῦν τό σπουδαῖο ρόλο καί ἔργο, πού ἐπιτελοῦσε στή διάσωση τῆς ἑλληνορθόδοξης παράδοσης γιά τόν χειμαζόμενο λαό τῆς περιοχῆς.

Ἀξιόλογος εἶναι καί ὁ Κανονισμὸς Λειτουργίας τῆς Μονῆς. Στό σιγίλλιο τοῦ Πατριάρχου Γαβριήλ τοῦ Γ΄ (1707), ὁ Κανονισμός ὁρίζει: “… ἵνα ἔχωσι κοινοβιακήν τήν πολιτείαν τοσοῦτον εἰς τά τῆς τροφῆς ἀναγκαῖα ὅσον καί εἰς τά λοιπά πάντα μηδενός τούτων ἴδιον τι ἔχειν νομίζοντος, ἀλλά πάντα… κατ΄ ἔθος ἀποστολικόν συνδιάζοντες, … μηδέποτε γυναίκας εἰσέρχεσθαι, οὔ μένειν καί συνασκεῖσθαι ἐν τῷ αὐτῷ μοναστηρίῳ εἰ μή μόνον τῇ ἡμέρα τῆς πανηγύρεως καί τότε χάριν προσευχῆς καί προσκυνήσεως, …ἕν εἶναι τό πουγγεῖον …”.  Ἐπίσης στό σιγίλλιο καθορίζεται τό προνομιακό καθεστώς τῆς Μονῆς καί τή σχέση της μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο.

Ἡ φιλανθρωπική δράση τῆς Μονῆς ἀνά τούς αἰῶνες εἶναι μεγάλη. Σέ ὅλες τίς δύσκολες στιγμές τοῦ Γένους τό Μοναστήρι, ἐκτός ἀπό πνευματικός φάρος, στέκεται ὡς παρηγορία καί καταφύγιο στούς δοκιμαζόμενους ἀδελφούς τῶν πολυπληθῶν τότε περιφερειακῶν κοινοτήτων. Πάντοτε, ἀλλά ἰδιαίτερα στή διάρκεια τῆς Μ. Ἑβδομάδος, οἱ μοναχοί προσφέρουν μεγάλες ποσότητες ἀναγκαίων τροφίμων, φιλοξενώντας καί παρηγορώντας τούς διαβάτες καί προσκυνητές πού συρρέουν, ἰδιαίτερα στίς πανηγύρεις.

Ξεχωριστή παρουσιάζεται ἡ συμβολή τῆς Μονῆς στήν ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ἐκτός ἀπό λειτουργία Κρυφοῦ Σχολειοῦ καί τήν ποικίλη προσφορά της ὡς καταφυγίου πενομένων, διωκωμένων καί ὀνομαστῶν ἀγωνιστῶν, οἱ μοναχοί συμμετέχουν προσωπικά στόν ἀπελευθερωτικό ἀγώνα. Αὐτό ἐπιβεβαιώνεται, ὅπως ἀναφέρει ὁ Φαίδων Κουκουλές, μέ τήν ὕπαρξη στό ἀρχεῖο ἀγωνιστῶν ἕξι ὀνομάτων μοναχῶν, ἀδελφῶν τῆς Μονῆς, στούς ὁποίους ἀπενεμήθηκαν τιμητικά ἀριστεῖα.

Ἀπό τούς πολλοὺς παλαιούς μοναστηριακούς θησαυρούς σήμερα δέν διασώζεται τίποτε. Ἄλλοι ἐκλάπησαν, ἄλλοι λεηλατήθηκαν κατά τίς διάφορες ἐπιδρομές (τελευταῖα τόν Νοέμβριο τοῦ 1943), ἀλλά καί μέ ἄλλους τρόπους ὅλα τά πολύτιμα κειμήλιά της ἀφαιρέθηκαν…

Ὁ τελευταῖος ἡγουμενεύων τῆς Μονῆς Ἀρχιμανδρίτης Νικόδημος Γρουμπὸς (1900-1964) κατάφερε νά τήν ἀνακαινίσει σημαντικά. Συγκεκριμένα, ἀναστήλωσε τό Κωδωνοστάσιο τοῦ Καθολικοῦ, ἔκτισε τό Παρεκκλήσι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων (μέ ἔργα τοῦ Φώτη Κόντογλου) καί ἀνήγειρε ἐκ βάθρων τόν παλαιό Μετοχιακό ναό τῆς Ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος, στήν κορυφή τῆς Σταματήρας. Ὁ Γέροντας Νικόδημος ζώντας ἀσκητικά, μέ ἁγιότητα καί ἡρωϊσμό, ἔδωσε νέα πνευματική αἴγλη στό ἱστορικό Μοναστήρι. Μετά τήν κοίμησή του ἡ Μονή παρακμάζει, μένει χωρίς μοναχούς καὶ χρησιμοποιεῖται ἀπό τήν Μητρόπολη ὡς χῶρος νεανικῶν κατασκηνώσεων.

Τό 1990, μέ τήν μέριμνα τοῦ οἰκείου Μητροπολίτη Μονεμβασίας καί Σπάρτης κ. κ. Εὐσταθίου, καί τίς φιλαγιαναργυρίτικες ἐνέργειες τοῦ αείμνηστου γνωστοῦ Λάκωνα συγγραφέα Σαράντου Καργάκου, ἐγκαθίσταται νέα μοναστική ἀδελφότητα. Πιστή, λοιπόν, στίς ἱστορικές παρακαταθῆκες της ἡ Μονή συνεχίζει τό πολυσχιδές ἔργο της. Ἐκτός ἀπό τήν ἐπάνδρωση καί πνευματική ἀναγέννηση της, πού συνοδεύεται ἀπό ἐρευνητικές ἐργασίες καί ἐκδόσεις, συμπορεύεται καί ἡ προσπάθεια ἀναστήλωσης, ἀνακαίνισης καί ἀνοικοδόμησής της. Ἀναστηλώθηκαν οἱ τρεῖς προϋπάρχουσες πλευρές τοῦ κτιριακοῦ συγκροτήματος καί ἀνακαινίστηκαν τά ἐρειπωμένα κτίσματα καί κελλιά. Δημιουργήθηκαν νέοι λειτουργικοί χῶροι (Τράπεζα, Συνοδικό, Πορταρίκι, Παρεκκλήσι Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου καί Ἁγ. Αἰκατερίνας). Ἐπί πλέον ἀνοικοδομήθηκε ἐκ βάθρων ἀνατολική πτέρυγα (Παρεκκλήσι Ἁγίας Ἄννης, Ἀρχονταρίκι, Τριόροφη βιβλιοθήκη). Μέ τήν εὐγενῆ δωρεά τοῦ Ἱδρύματος «Σταῦρος Νιάρχος» ἀντικαταστάθηκαν οἱ στέγες τοῦ τετράπλευρου πλέον κτιριακοῦ συγκροτήματος καί προόδευσε κτιριακά ἡ Βιβλιοθήκη. Μέ τά νέα ἔργα καί ἀκολουθώντας παραδοσιακή μοναστηριακή ἀρχιτεκτονική, ἡ Μονή σήμερα ὑπάρχει ὡς τετράπλευρο περιφερειακό κτίσμα, ἐντός τοῦ ὁποίου κεντρική θέση κατέχει τό Καθολικόν. Πλησίον τῆς Μονῆς ἀνηγέρθησαν ἐκ βάθρων: α) τό Κάθισμα τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῆς Κλίμακος στό παλιό ἁλώνι, β) τό Ἐξωκκλήσι τοῦ Γενεθλίου τοῦ Προδρόμου στόν μεγάλο κέδρο, γ) ὁ Μετοχιακός Ναός τῆς Ἁγίας Τριάδος καί τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου, καί παράπλευρα δ) τό Κοιμητήριο μαζί μέ τό Ὁστεοφυλάκιο. Ἐπίσης συντηρήθηκαν οἱ τοιχογραφίες τοῦ Καθολικοῦ ἀπό τήν 5η Ἐφορεία Βυζαντινῶν Ἀρχαιοτήτων καί ἁγιογραφήθηκαν τά Παρεκκλήσια τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων ἀπό τόν π. Νικόλαο Πᾶνο, καθώς ἐπίσης καί τῆς Ἁγίας Ἄννης μαζί μέ τήν Τράπεζα τῆς Μονῆς ἀπό τόν Γ. Κόρδη.

Ἡ Ἱερά Μονή τιμᾶται στή μνήμη τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καί Δαμιανοῦ καί τῆς μητρὸς αὐτῶν ἁγίας Θεοδότης, τῶν ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας καταγομένων (1η Νοεμβρίου). Ἀλλά λόγῳ τῶν δύσκολων καιρικῶν συνθηκῶν τοῦ Νοεμβρίου, πανηγυρίζει καί τήν 1η Ἰουλίου (ἡμέρα ἑορτῆς Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ, τῶν ἐκ Ρώμης). Ἡ Μονή εἶναι ἀνοικτή ἀπό τήν ἀνατολή μέχρι τήν δύση τοῦ ἡλίου, πλήν τῶν ὡρῶν 12:00 μ.μ – 4:00 μ.μ.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

«Αν η ψήφος των Συνοδικών ήταν μυστική, τα αποτελέσματα θα ήταν διαφορετικά»

Tον διχασμό της Ιεράς Συνόδου αναφορικά με το Ουκρανικό ζήτημα επιβεβαίωσε η χθεσινή θυελλώδης συνεδρίαση των Αρχιερέων της Εκκλησίας της Κύπρου, σύμφωνα με τον...

Τα βάζει με τον Βαρθολομαίο ο Ρώσος Πρέσβης στην Κύπρο

Tην απόφαση χθες της Ιεράς Συνόδου στο ζήτημα της μνημόνευσης του Προκαθημένου της Εκκλησίας της Ουκρανίας, Επιφανίου σχολιάζει στο ΚΥΠΕ ο Πρέσβης της Ρωσίας...

Χωρίς την παρουσία πιστών η φετινή πανήγυρη του Πολιούχου της Σπάρτης

Δυστυχώς χωρίς την παρουσία πιστών εντός του περικαλλούς Ιερού Ναού τίμησε φέτος τον Πολιούχο της, Όσιο Νίκωνα τον ‘’Μετανοείτε’’, η Σπάρτη, λόγω των μέτρων...

14 επέτειος από της εγκαταστάσεώς του στον Αποστολικό θρόνο της Κορίνθου

Σε ανάμνηση της δεκάτης τετάρτης (14) επετείου από της εγκαταστάσεώς του στον Αποστολικό θρόνο της Κορίνθου ο Σεβ. Μητροπολίτης κ. Διονύσιος λειτούργησε σήμερα Πέμπτη,...

Τηρούμε τα μέτρα μέχρι να μας λυπηθεί και να μας ελεήσει o Θεός

Με αφορμή την ιδιαίτερη επιβάρυνση της περιοχής από την ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων covid-19 η Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας ανακοινώνει ότι στις...

Το κουτσομπολιό τυφλώνει τον άνθρωπο

Η καταλαλιά είναι πολύ βαρύ και ολέθριο αμάρτημα. Ωστόσο μερικοί άνθρωποι την έχουν σαν τροφή και ξεκούραση. Εσύ όμως, πιστή στον Κύριο αδελφή, να...

«Πόλεμος» Συνοδικών με αλληλοκατηγορίες για παιχνίδια…

του Γιώργου Χρυσάνθου Έψαχνε την πλειοψηφία και την βρήκε ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου με αποτέλεσμα και επίσημα από σήμερα η Κυπριακή Εκκλησία να αναγνωρίζει το Αυτοκέφαλο...

Εκδημία Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου Νικολάου Κοκολάκη

Εξεδήμησεν εις Κύριον Ο Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Νικόλαος Κοκολάκης, σε ηλικία 90 ετών. Ο π. Νικόλαος διακρίθηκε για το πλούσιο πνευματικό και κοινωνικό...

Βαθαίνει το σχίσμα στην Εκκλησία της Κύπρου

(Δηλώσεις στο ΚΥΠΕ του Καθηγητή Χρήστου Κ. Οικονόμου)  Την σημερινή απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου σχολίασε ο Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας Πανεπιστημίου...

Απολογία Μητροπολίτη Κύκκου για το συμβάν με δημοσιογράφο

Απολογία  Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρου Σχετικά με το σημερινό επεισόδιο με τον δημοσιογράφο Αριστείδη Βικέτο, ο οποίος εμφανίστηκε προς το τέλος της συνέντευξής...

Άγιος Στυλιανός, ο Προστάτης των παιδιών – Eορτάζεται στις 26 Νοεμβρίου

Ο Αγιος Στυλιανός γεννήθηκε στην Παφλαγονία της Μικράς Ασίας , μεταξύ του 400 και 500 μ.Χ. Ήταν ευλογημένος από την κοιλιά της μητέρας του...

Μητροπολίτης Κύκκου: Ζητώ συγνώμη από όλο τον κόσμο

Ο Μητροπολίτης Κύκκου Νικηφόρος μίλησε αποκλειστικά στο AlphaNews.live για τη λεκτική αντιπαράθεση που είχε με τον δημοσιογράφο Αριστείδη Βικέτο κατά τη διάρκεια της οποίας...

Η εορτή της Αγίας Αικατερίνης στην Ι.Μ. Θηβών

«Τὴν πανεύφημον νύμφην Χριστοῦ, Αἰκατερίναν τὴν θείαν καὶ πολιοῦχον Σινᾶ» τιμά η Εκκλησία μας την 25η Νοεμβρίου. Η μνήμη της Αγίας Αικατερίνης τιμήθηκε στο...

Επιμνημόσυνη δέηση στο μνημείο των 118 στο Μονοδένδρι από τον Μητροπολίτη Σπάρτης

Θλιβερή επέτειο αποτελεί για τη Σπάρτη η 25η Νοεμβρίου, καθώς την ημερομηνία αυτή, το έτος 1943, στη θέση Μονοδένδρι εκτελέσθηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα...