• Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου, 2026
Poimin.gr
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις
No Result
View All Result
Poimin.gr
No Result
View All Result

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η διαχρονική συνείδηση του Έθνους

in Αφιερώματα, Εκκλησιαστική Επικαιρότητα
17 Απριλίου 2018
byPoimin.gr Team
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο  και η διαχρονική συνείδηση του Έθνους
Share on FacebookShare on Twitter

Κωνσταντίνος Σβολόπουλος
Η ζωή των υποδούλων Ελλλήνων της Τουρκοκρατίας,
Πρακτικά Β΄ Συνεδρίου, εκδ. Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος,
Ειδική Επιτροπή Πολιτιστικής ταυτότητας,
Αθήνα 2015, εκδ. Αρχονταρίκι, σελ. 29- 34.

Πώς συναρμόστηκαν οι λειτουργίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως θεσμικού οργάνου του κατακτητη με τις διεκδικήσεις των υποδούλων, πλέον, Ελλήνων, οι οργανικές ανάγκες του Κράτους και της κοινωνίας των κυρίαρχων Οσμανών με τις αντίστοιχες του υποτελούς χριστιανικού ποιμνίου; Πώς, τελικά, κατόρθωσε η Μεγάλη Εκκλησία, όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να συντελέσει στη δημιουργία στους κόλπους του Οθωμανικού κράτους αυτόνομης εστίας βίου των σκλαβωμένων ραγιάδων; Πώς δικαιολογείται η γνωστή ρήση του Stephen Runciman : «Η Ορθοδοξία διατήρησε τον ελληνισμό μέσα από τους σκοτεινούς αιώνες· αλλά χωρίς την ήθική δύναμη του ελληνισμού και αυτή η Ορθοδοξία θα είχε άπισχναθεί»; (1) Ποιός, τελικά, υπήρξε ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην πολύτιμη για το έθνος αυτή διεργασία;

Οιμωγές και θρήνοι αντανακλούν τον πόνο και την οδύνη για την άλωση της Βασιλίδος των Πόλεων, για την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, για τη μοίρα των «τρισαθλίων Ρωμαίων». Θα κατόρθωνε, άραγε, το αιχμάλωτο Γένος να επιβιώσει υπό το βάναυσο καθεστώς της κατάκτησης; Μήπως θα επαληθευόταν το αξίωμα που διατύπωσε ο ‘Αραβας ιστορικός Ibn Khaldum , έχοντας διερευνήσει τις τύχες όσων λαών υποτάχθηκαν στο Ισλάμ, ότι όταν τα έθνη ηττώνται και περιπίπτουν στην εξουσία αλλογενούς κυριάρχου αποβάλλουν, τελικά, την ταυτότητά τους (2);

Οι Ελληνες μεταβάλλονταν «εν μία νυκτί» σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας, εκδιώκονταν ακόμη από τις εστίες τους, αποκλείονταν έως τον 17ο αιώνα από τη διοίκηση του κράτους. Αλλά, παράλληλα, ο Μωάμεθ Β’, ο Πορθητής, θεωρώντας ότι αποτελεί την συνέχεια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, έδινε στην παλαιότερη τακτική της ανοχής της χριστιανικής λατρείας ορισμένη πρόσθετη βαρύτητα και κάποιες νέες παραμέτρους. Στην κορυφή, εκχωρούσε στον Οικουμενικό Πατριάρχη, Γεννάδιο Σχολάριο, εξουσίες που ενίοτε υπερέβαιναν στην πράξη κεκτημένες υπό τη σκέπη και αυτού του Βυζαντινού Κράτους (3). Ο προκαθήμενος της Εκκλησίας όχι μόνο διατηρούνταν ως υπέρτατη πνευματική κεφαλή, αλλά και αναγορευόταν σε ανώτατη πολιτική αρχή των υποτελών Χριστιανών: επιπλέον, αποκτούσε εκτεταμένες πολιτικές αρμοδιότητες, εξισωμένες -θεωρητικά έστω- με αυτόν τον Μεγάλο Βεζύρη. Χωρίς να υποβαθμίζεται η ικανότητα πρόσληψης του ιστορικού παρελθόντος από τον Πορθητή, οι λόγοι που συνηγόρησαν υπέρ της επιλογής αυτής -θρησκευτικοί, πολιτικοί και οικονομικοί- δεν είναι άγνωστοι: προσαρμογή στις επιταγές του ιερού ισλαμικού νόμου, εξάλειψη του βυζαντινού Κράτους, του οποίου, ως αντιπάλου, θα ήταν δυνατό άλλως να στηρίζει τα συμφέροντα η ορθόδοξη Εκκλησία, προσεταιρισμός του χριστιανικού ποιμνίου και συντήρηση της αντίθεσής του προς την Παπική Δύση, διευκόλυνση του έργου της διοίκησης και πορισμός οικονομικών ωφελημάτων. Ο ίδιος ο Γεννάδιος Σχολάριος, σε αναζήτηση μίας «στοχαστικής συμφιλίωσης» με το γεγονός της ’λωσης, εξήρε την φιλάνθρωπη και συνετή συμπεριφορά του «κρατούντος» Μωάμεθ Β’, ο οποίος διασφάλιζε την επιτέλεση του κύριου έργου της αιχμάλωτης Εκκλησίας (4). Ταυτόσημη, στην αφετηρία της, ήταν και η συλλογιστική ενός ευρύτερου κύκλου κληρικών και λαϊκών. Στο ερώτημα, αν η ύψιστη ανάγκη επιβίωσης του Γένους ήταν δυνατό να εξυπηρετηθεΐ μέσω της συγκεκριμένης προσαρμογής στο πραγματικό γεγονός της κατάκτησης, η απάντηση που δινόταν από σημαντική μερίδα ήταν καταφατική. Ο Διονύσιος Ζακυθηνός, θα φθάσει, πράγματι, να ομιλεί για την δημιουργία «ορθόδοξου εκκλησιαστικού Κράτους του Ελληνικού Έθνους», «παρακρατικού οργανισμού» στο πλαίσιο της οθωμανικής αυτοκρατορίας (5). Σε κάθε περίπτωση, η δυναμική παρουσία της Μεγάλης Εκκλησίας, εδραιωμένη στην ομόθυμη συναίνεση των ορθόδοξων υπηκόων της Πύλης, υποστασιοποιούσε τη διαφοροποίησή τους απέναντι στο κυρίαρχο μουσουλμανικό στοιχείο και συντελούσε στη διάπλαση της ιδιοπροσωπίας τους.

Στην πορεία αυτή μέσα από συμπληγάδες, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, μέσω αυτού και το αιχμάλωτο ορθόδοξο ποίμνιο, κατόρθωσε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να διατηρήσει την πνευματική και να ενισχύσει την κοινωνική του συνοχή, να επαυξήσει ακόμη βαθμιαία την ισχύ του σε μέσα επιβολής ή και να ενισχύσει αυτήν την ανεξαρτησία του. Πέρα από τα «προνόμια» -κατά μία κλασσική παλαιότερη ορολογία- προς το αιχμάλωτο Γένος, η δικαιοδοσία της Μεγάλης Εκκλησίας, ως κορυφαίου εκπροσώπου και εγγυήτριας της νομιμοφροσύνης του υπό την έννοια της σταθερής υποταγής και της εκπλήρωσης των φοροδοτικών του υποχρεώσεων, εκτεινόταν, εν μέρει, στο διοικητικό, το δικαστικό και, ακόμη, το νομοθετικό πεδίο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, εξασφαλιζόταν αυτή η ανεξαρτησία του κοινοτικού θεσμού, διαδόχου της μορφής των «κοινών» της αρχαίας Ελλάδος. Αυτή -και αντίστροφα- η καταπίεση του κατακτητή συνιστούσε πρόκληση για την ενίσχυση του κοινοτικού πνεύματος, συνώνυμου της πολιτικής ύπαρξης του Γένους. Η συσσωμάτωση, συναδέλφωση και αλληλοβοήθεια όλων των κοινωνικών στρωμάτων, ενίσχυε τις βασικές προϋποθέσεις της.

Η αναφορά στο παρελθόν δεν εξασφαλιζόταν μόνον μέσω θεσμών και απτών μορφωμάτων, αλλά και μέσω της ευθείας αξιοποίησης μαρτυριών και πηγών – γραπτών και παραδεδομένων. Στην ιδιωτική πρωτοβουλία προστίθενταν ήδη η Εκκλησία έχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο και στην εκπαίδευση. Μετά από την «προπαίδεια», ακολουθούσε η «εγκύκλιος παιδεία» που περιελάμβανε μαθήματα που αναφέρονταν στον αρχαίο κόσμο -ήτοι στα αρχαία κείμενα, γραμματική, ρητορική και φιλοσοφία με όλες τις υποδιαιρέσεις τους-, τα οποία πρόσφεραν στοιχειώδεις επιστημονικές γνώσεις περιλαμβανόμενες στην «θύραθεν» παιδεία. Θα ακολουθήσει τις δεκαετίες της Φραγκοκρατίας, περίοδος μείζονος άνθησης των ελληνικών γραμμάτων κατά τους παλαιολόγειους χρόνους με την ανάδειξη και σπουδαίων προσωπικοτήτων, οι οποίες, τον 14ο αιώνα, συγκρότησαν στην πρωτεύουσα αληθινή Ακαδημία των διανοουμένων. Οι λόγιοι αυτοί, επιδιδόμενοι στις αίθουσες διδασκαλίας, αλλά ήδη και στα εργαστήριά τους, με πραγματείες για την γραμματική και το συντακτικό, σχολιασμούς κειμένων ποιητών και πεζογράφων της αρχαιότητας εισήγαν νέες μεθόδους έρευνας και ενίσχυαν τον ενθουσιασμό για τα κλασσικά γράμματα, καλλιεργώντας και τις προϋποθέσεις για μία ευρύτερη Αναγέννηση (6).

Συγκεφαλαιωτικά, πρέπει να υπογραμμιστεΐ ότι κατά τους μακρούς αιώνες τοϋ Βυζαντίου, όχι μόνο δεν εξέλιπε η αρχαία παράδοση, αλλά και αποτέλεσε την «σπονδυλική στήλη» -κατά τον Τάσο Γριτσόπουλο- της πνευματικής, γενικότερα, ζωής. Θα ήταν αδύνατο να γίνει κατανοητή η πολιτιστική διεργασία που συντελεΐται κατά τους νεώτερους χρόνους χωρίς την αναφορά στην προηγούμενη μακραίωνη περίοδο. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η Μεγάλη Εκκλησία, εποπτεύοντας την εκπαίδευση, ελέγχοντας σε σημαντικό βαθμό την πνευματική ζωή, έχοντας αναχθεϊ σε κύριο πόλο του εθνικού βίου, διαδραμάτιζε τον κύριο ρόλο. Μετά την δραματική κάμψη που ακολούθησε την άλωση και την αναγκαστική μαζική φυγή των λογίων στη Δύση, ανελάμβανε την αναστήλωση των βασικών πολιτιστικών ερεισμάτων του Γένους αξιοποιώντας κυρίως το ιστορικό παρελθόν ως ακένωτη πηγή έμπνευσης και λόγου. Αυτός ο πρώτος Οικουμενικός Πατριάρχης, Γεννάδιος Σχολάριος, έθετε τις ασφαλείς βάσεις της ηθικής αυτής αποστολής. Δεν πρέπει όμως να παραγνωρίζεται και ο ρόλος των ταπεινών ιερέων. «Η ενορία -παρατηρεί ο Γεώργιος Μεταλληνός- με επίκεντρο τη λατρεία από τη θεία λειτουργία ως τις πραγματώσεις της σε γεγονότα υπαρξιακά ή τις συχνές πανηγύρεις στις μνήμες Αγίων, καλοΰσε συνεχώς το λαό σε συνάξεις με ενωτικό [για τον λαό] χαρακτήρα, ενισχύοντας τον ψυχικό δυναμισμό και δυναμώνοντας το φρόνημα» (7).

Η Ορθοδοξια και ο Ελληνισμός αποτέλεσαν συμπληρωματικές πολιτιστικές εκφάνσεις σε ευρύτερη χρονική διάρκεια. Αν όμως, η οικουμενική αντίληψη της Μεγάλης Εκκλησίας εναρμονίστηκε με την πολιτιστική παράδοση που αντιπροσώπευε ο Ελληνισμός, αλλά και, μερικά, με το γεγονός της οθωμανικής κυριαρχίας, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να καταλήξει σε συγκερασμό με το πνεύμα τοϋ «εθνοφυλετισμού» που, βαθμιαία, στη διάρκεια του 19ου αιώνα, επικράτησε στη νοτιοανατολική Ευρώπη (8). Θα ήταν, μάλιστα, εύλογο να υποστηριχτεί ότι, εφεξής, συνέρρεαν στην κοίτη της ευρύτερης ορθόδοξης κοινότητας δύο αντίρροπα ρεύματα. Η Μεγάλη Εκκλησία, χωρίς να εκφέρει λόγο ρητά πολιτικό, θα εξακολουθήσει να αποτελεί θεμελιακό έρεισμα για την προσέγγιση της πολυδύναμης χειραφέτησης και ανάπτυξης του αλύτρωτου τμήματος τοϋ Ελληνισμού. Αλλά και όταν ο στρατηγικός αυτός στόχος εκλείψει ως κύριος καθοριστικός παράγοντας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, η ιδιαίτερη αυτή βίωση της εθνικής ιδιοπροσωπίας δεν θα εξαλειφθεί ολοκληρωτικά. Απευθυνόμενος -στα μέσα ήδη του 20ου αιώνα- στο πιο σκληρά δοκιμασμένο τμήμα της εθνικής οικογένειας, τους Έλληνες της Πόλης, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας θα δει τη σύγχρονη Ρωμιοσύνη στεφανωμένη «με την άλω του Γένους» – με το φωτοστέφανο τοϋ αείποτε Γένους (9). Η οικουμενική αντίληψη της Μεγάλης Εκκλησίας δεν ήταν, πράγματι, νοητό να αποδειχτεϊ συμβατή με το πνεύμα του εθνικισμοΰ, το οποίο προοριζόταν να κατακλύσει κατά τον 19ο αιώνα τον χώρο κυρίως της ευρωπαϊκής Τουρκίας. Η ολοένα και αυξανόμενη ένταση των εθνικιστικών πιέσεων συνέβαλε μοιραία στον περιορισμό της γεωγραφικής έκτασης της δικαιοδοσίας τοϋ Οικουμενικού Πατριαρχείου, στη διατάραξη της δικαιοδοσιακής συνοχής και, κατά την τελευταία φάση του βίου της Αυτοκρατορίας, σ’ αυτή τη μετάλλαξη της θέσης του στους κόλπους της οθωμανικής κοινωνίας. Η τμηματική απόσπαση εδαφών από τον κορμό της οσμανικής επικράτειας και η συγκρότηση στον ενιαίο, έως τότε, χώρο της αυτόνομων ή ανεξάρτητων εθνικών κρατών οδήγησε στην κήρυξη τοϋ αυτο κέφαλου των τοπικών εθνικών εκκλησιών -της Ελλάδας, της Σερβίας, της Ρουμανίας, του Μαυροβουνίου- κυρίως όμως της Βουλγαρίας.

Η δεύτερη φάση της μεταβολής, τη φορά αυτή ραγδαίας, εγκαινιάζεται το 1908, όταν οι Νεότουρκοι, μέσω και του νέου Συντάγματος, θέλουν να υποκαταστήσουν ουσιαστικά την Εκκλησία, ως πολιτικά ιθύνουσας εκπροσώπου των Ορθοδόξων, από αιρετούς λαϊκούς αντιπροσώπους. Η χαλάρωση των οργανικών δεσμών που συνέδεαν επί τεσσεράμισι αιώνες το Πατριαρχείο με την οθωμανική έννομη τάξη συνοδεύτηκε βαθμηδόν από την άσκηση πολιτικών πιέσεων, που εξαπέλυσαν σε βάρος του οι Νεότουρκοι εθνικιστές. Σε διάστημα ολίγων ετών, έως τους Βαλκανικούς και, κυρίως, τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, επιβεβαιωνόταν η απόκλιση, ριζική πλέον, στον στρατηγικό προσανατολισμό των δύο πλευρών – Κράτους και Εκκλησίας. Αντίστοιχα με την τροπή προς τον εκτουρκισμό της Αυτοκρατορίας, ενισχύθηκε, μεταξύ των Ελλήνων, η ιδέα της δημιουργίας μίας εκτεταμένης εθνικής επικράτειας που να επικαλύπτει όλα, κατά το δυνατόν, τα εδάφη όπου επιβίωνε συμπαγές το ελληνικό στοιχείο. Η προοπτική της ισότιμης συνύπαρξης, Χριστιανών και Μουσουλμάνων, στους κόλπους μίας ενιαίας αυτοκρατορίας, αναδομημένης στη βάση ενός φιλελεύθερου συντάγματος, ενεργή κατά τον 19ο αιώνα, είχε εκλείψει, αφότου στην κορυφή της οθωμανικής κρατικής ιεραρχίας κυριάρχησε πνεύμα άκρατου εθνικισμού. Κατ’ αντιδιαστολή, μεταξύ ολοένα και ευρύτερου κύκλου Ελλήνων, ο Ελληνισμός του « Έθνους» επικρατοϋσε, ως κυρίαρχη επιλογή, απέναντι, στον αντίστοιχο του «Γένους». Στην αμείλικτη, αναπόφευκτα πλέον, εθνική άντιπαράθεση μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, η Μεγάλη Εκκλησία, «σαρξ εκ της σαρκός» του ανδρωμένου ελληνικού έθνους, θεματοφύλακας και αγωγός της ελληνικής πνευματικής παράδοσης, δεν ήταν δυνατό παρά να συμμετάσχει. Η οριστική μετάλλαξη, το έτος 1923, της θέσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου στους κόλπους του εθνικού τουρκικού κράτους σηματοδότησε νέο στάδιο στην αέναη διαδρομή του. Στους μακρούς αιώνες που είχαν προηγηθεί, η απάντηση στην πρόκληση της οθωμανικής κατάκτησης είχε υπαγορεύσει την όρθωση αναστήματος Εκκλησίας μαχόμενης, πιστής στις πνευματικές της παρακαταθήκες και, παράλληλα, πολιτευόμενης στο πλαίσιο μίας αδήριτης πραγματικότητας. Αρχής συντηρητικής και, ταυτόχρονα, δυναμικής· και είχε ακόμη καταστήσει αναγκαία τη λειτουργική σύζευξη με καταστάσεις ρευστές και συγκυρίες αντίξοες, συμβάλλοντας καθοριστικά στην επιβίωση αλλά και την διάπλαση τοϋ Νέου Ελληνισμού (10).


ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1)Εκτεταμένη συγκεφαλαιωτική αναφορά στις αντίξοες αυτές συνθήκες, St . Runciman , The Great Church in Captivity . A Study of the Patriarchate of Constantinople from the event of the Turkish Conquest to the Greek War of Independence, Cambridge, 1968, p. 410.
(2)Sp. Vryonis , ‘The Greeks under Turkish Rule’, Hellenism and the First Greek War of Liberation (1821-1830). Continuity and Change , Thessaloniki , 1976, p . 46.
(3) Σχετικά με τη θέση του πατριάρχη στο πλαίσιο της οθωμανικής διοίκησης βάσει και των τουρκικών πηγών βλ. πρόσφατο έργο, Ν. Σαρρή, Οσμανική πραγματικότητα, τ. Ι.. Αθήνα, σ. 273-5.
(4) Περισσότερο πρόσφατο δημοσίευμα Αλ. Αγγέλου, «Ο Γεννάδιος Σχολάριος και η ’λωση», Η ’λωση της Πόλης (επιμ. Ευ. Χρυσού), Αθήνα, 1994, σ. 99-132.
(5) Δ. Α. Ζακυθηνού, Η πολιτική ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, Αθήνα 1965, σ. 40.
(6) Η Μεγάλη Εκκλησία είχε μετά την ’λωση επωμιστεί μόνη το έργο της σχολικής εκπαίδευσης. Κατά την επιτέλεση της αποστολής αυτής δεν ευνόησε την διάχυση νέων ιδεών και μεθόδων, ιδιαίτερα κατά την εποχή του Διαφωτισμού, αλλά συντήρησε, παράλληλα με τις θεολογικές σπουδές, τη διδασκαλία των ελληνικών γραμμάτων. Από τα μέσα, μάλιστα του 18 ου αιώνα, επωφελήθηκε και από τη σημαντική αρωγή, ηθική και υλική, που πρόσφεραν οι εύπορει Έλληνες αξιωματούχοι συχνά και της Πύλης. Η Μεγάλη του Γένους Σχολή, ενωρίς ήδη, η συντήρηση σχολικών εστιών στην επαρχία , η ίδρυση της Αθωνιάδας και της Πατμιάδος, η σύσταση ακόμη Πατριαρχικού Τυπογραφείου, μαρτυρούν το σταθερό ενδιαφέρον (Βλ. Χρ. Πατρινέλη, ΙΕΕ, τ. ΙΑ΄, σ. 129-130). Σχετικά με την ανάπτυξη της εκπαίδευσης, υπό την σκέπη πάντοτε του Πατριαρχείου, κατά την ύστατη οθωμανική περίοδο, βλ. Κ. Σβωλόπουλου, Κωνσταντινούπολη 1856- 1908. Η ακμή του Ελληνισμού, 1995 (β΄ έκδ.) σς. 55 κεξ.
(7) Μεταλληνός Γ. Δ., «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως εθνικό κέντρο», Φανάρι 400 χρόνια, Κωνσταντινούπολις 2001, σ. 220.
(8) Σβολόπουλος Κ., «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στους κόλπους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, 1453-1923: συναρμογές και μεταλλαγές», Φανάρι 400 χρόνια, Κωνσταντινούπολις 2001, σ. 250-256.
(9) Πρβλ. Ευ. Γαλάνη (Μητροπολίτου Πέργης), «Εκ Φαναρίου…», Β΄ Αθήνα, 1997, σ. 44.
(10) Βλ. γενικά Σβολόπουλος Κ., «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στους κόλπους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας…».

Πρόσφατα Άρθρα

Τι μπορούμε να κάνουμε για τους κεκοιμημένους;
Εκκλησία της Ελλάδος

Εκδημία Αρχιμανδρίτου Νικηφόρου Γκουμούτση

16 Νοεμβρίου 2026

Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών μετά θλίψεως αναγγέλλει την εκδημία του μακαριστού Αρχιμανδρίτου κυρού Νικηφόρου (κατά κόσμον Γεωργίου) Γκουμούτση, Εφημερίου του...

Read more
Χειροτονία Διακόνου στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης
Εκκλησία της Ελλάδος

Χειροτονία Διακόνου στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Ναό Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου Λαρίσης χοροστάτησε το πρωί στον Όρθρο και στη συνέχεια τέλεσε τη...

Read more
Με την ακολουθία του Αγιασμού ξεκινά τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «Ο Άγιος Δαμιανός»
Εκκλησία της Ελλάδος

Με την ακολουθία του Αγιασμού ξεκινά τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «Ο Άγιος Δαμιανός»

16 Νοεμβρίου 2026

Μια νέα δυνατότητα επικοινωνίας και πνευματικής προσφοράς ανοίγεται για την τοπική Εκκλησία με την έναρξη λειτουργίας του Ραδιοφωνικού Σταθμού «Ο...

Read more
Εσπερινό Κήρυγμα Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας  στο Αγρίνιο
Εκκλησία της Ελλάδος

Εσπερινό Κήρυγμα Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας στο Αγρίνιο

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ζωοδόχου Πηγής Αγρινίου, στο Ιερό Παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026 το...

Read more
Ο εορτασμός του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην ομώνυμο Ιερά Μονή στη Νάξο
Εκκλησία της Ελλάδος

Ο εορτασμός του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην ομώνυμο Ιερά Μονή στη Νάξο

16 Νοεμβρίου 2026

Το πρωί της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου 2026, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος, μετέβη στην πανηγυρίζουσα Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου...

Read more
Σύναξη νέων στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας Άνω Τούμπας
Εκκλησία της Ελλάδος

Σύναξη νέων στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας Άνω Τούμπας

16 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της Κυριακής, 15ης Νοεμβρίου, ο Ποιμενάρχης μας, Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος, πραγματοποίησε ποιμαντική επίσκεψη στο Ενοριακό Πνευματικό Κέντρο...

Read more
Ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος
Εκκλησία της Ελλάδος

Ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος

16 Νοεμβρίου 2026

Μὲ λαμπρότητα καὶ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια τιμήθηκε πανδήμως τὴν Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2026, ἡ 114η ἐπέτειος τῆς Ἑνώσεως τῆς Σάμου μετὰ...

Read more
Έναρξη των Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας
Εκκλησία της Ελλάδος

Έναρξη των Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Βασιλείου Τριπόλεως πραγματοποιήθηκε η έναρξη των φετινών Εσπερινών Κηρυγμάτων της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και...

Read more
Κυριακή Η’ Λουκά στην Ι. Μ. Αιτωλοακαρνανίας
Εκκλησία της Ελλάδος

Κυριακή Η’ Λουκά στην Ι. Μ. Αιτωλοακαρνανίας

16 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων, στην τοπική κοινότητα Κάτω Ζευγαράκι, της Αρχιερατικής Περιφέρειας Μακρυνείας χοροστάτησε στην Ακολουθία του Όρθρου...

Read more
Με μεγάλη επιτυχία διεξήχθησαν και τα φετινά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ» στην Ιεράπετρα
Πατριαρχεία - Αυτοκέφαλες Εκκλησίες

Με μεγάλη επιτυχία διεξήχθησαν και τα φετινά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ» στην Ιεράπετρα

16 Νοεμβρίου 2026

Με μεγάλη επιτυχία συνεχίστηκαν και φέτος οι αγώνες στίβου «ΚΔ΄ ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ», που διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη Ιεραπύτνης και Σητείας σε...

Read more
Χειροτονία εις Πρεσβύτερον & Διορισμός νέου Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου στην Ι.Μ. Κορίνθου
Εκκλησία της Ελλάδος

Χειροτονία εις Πρεσβύτερον & Διορισμός νέου Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου στην Ι.Μ. Κορίνθου

15 Νοεμβρίου 2026

Με Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αποστόλου Παύλου Κορίνθου εορτάσθηκε σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, η συμπλήρωση ενός...

Read more
Πολυαρχιερατικό Συλλείτουργο  και χειροτονία Διακόνου στην Μεσσηνία
Εκκλησία της Ελλάδος

Πολυαρχιερατικό Συλλείτουργο και χειροτονία Διακόνου στην Μεσσηνία

15 Νοεμβρίου 2026

Πολυαρχιερατικό συλλείτουργο τελέσθηκε το πρωί της Κυριακής 15 Νοεμβρίου 2026, στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου Προδρόμου, στην πόλη της...

Read more
Έναρξη των Αγιογραφικών Συνάξεων Θηλέων στην Ιερά Μητρόπολη Άρτης
Εκκλησία της Ελλάδος

Έναρξη των Αγιογραφικών Συνάξεων Θηλέων στην Ιερά Μητρόπολη Άρτης

15 Νοεμβρίου 2026

Το απόγευμα της Κυριακής 15 Νοεμβρίου 2026, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Άρτης κ. Καλλίνικος ετέλεσε τον εναρκτήριο Αγιασμό των Αγιογραφικών Συνάξεων...

Read more
Η νηστεία γίνεται άσκηση αγάπης και ελεημοσύνης
Εκκλησία της Ελλάδος

Η νηστεία γίνεται άσκηση αγάπης και ελεημοσύνης

15 Νοεμβρίου 2026

Αρχομένης της Σαρακοστής των Χριστουγέννων, την Κυριακή, 15η του μηνός Νοεμβρίου ε.έ., ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου κ....

Read more
Κυριακή του Καλού Σαμαρείτη στον Ιερό Ναό Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Μαρτίνο Λοκρίδας
Εκκλησία της Ελλάδος

Κυριακή του Καλού Σαμαρείτη στον Ιερό Ναό Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Μαρτίνο Λοκρίδας

15 Νοεμβρίου 2026

Στον Ιερό Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Μαρτίνο Λοκρίδος, στα νότια σύνορα της Μητροπολιτικής Περιφέρειας Φθιώτιδος ιερούργησε σήμερα Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026...

Read more

ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης
Κηρύγματα

Πως θα γνωρίσουμε το θέλημα του Θεού

14 Νοεμβρίου 2026

1. Ὅλο κι ὅλο ἡ πνευματική μας ζωή, ἀδελφοί χριστιανοί, εἶναι τό νά ἐφαρμόζουμε σέ κάθε μας πράξη τό θέλημα...

Η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά τον ιδρυτή της

Υπάρχει αυτοσωτηρία;

14 Νοεμβρίου 2026
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

14 Νοεμβρίου 2026
Αυλώνος Χριστόδουλος: «Η ΕΛΠΙΔΑ»

Η Χριστιανική ισότητα

16 Νοεμβρίου 2025
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή H΄ Λουκά – Ο «πλησίον» (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

15 Νοεμβρίου 2025
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Καθολικότητα και αυτοθυσία

12 Νοεμβρίου 2022
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Σαμαρείτες – Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Νοεμβρίου 2020
Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

Το μήνυμα του καλού Σαμαρείτη

14 Νοεμβρίου 2020
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η Εκκλησία είναι το Πανδοχείο που μας προφυλάσσει από τις ενέδρες των ληστών της ψυχής

10 Νοεμβρίου 2019
Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

Ο αδιάφορος Ιουδαίος ιερεύς και λευίτης

10 Νοεμβρίου 2018
Ή αλλάζουμε ή θα παραμείνουμε μια άσπλαχνη κοινωνία

Η αυτοθυσία της αγάπης για τον πλησίον μας

10 Νοεμβρίου 2018
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Το Κήρυγμα της Κυριακής Η΄ Λουκά Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ζιμπάμπουε Σεραφείμ

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ. Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου

16 Νοεμβρίου 2023
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Ομιλία εις την παραβολήν του καλού Σαμαρείτου (Γερμανός Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Κυριακή Η΄ Λουκά

14 Φεβρουαρίου 2016
Κυριακή ΙΖ΄Ματθαίου – Περί προσευχής

Η έννοια του πλησίον

14 Φεβρουαρίου 2016
Next Post
Η εξόδιος ακολουθία της Γερόντισσας Νεκταρίας

Η εξόδιος ακολουθία της Γερόντισσας Νεκταρίας

Ἡ ὁσία Μαρία ἡ Αἰγυπτία

Η ευλογημένη γυμνότητα

Ηγούμενος Ι.Μ. Αγάθωνος: H Παναγιά να μας προστατεύει ώστε η οργή του Θε­ού να μην ξεσπάσει

Ηγούμενος Ι.Μ. Αγάθωνος: H Παναγιά να μας προστατεύει ώστε η οργή του Θε­ού να μην ξεσπάσει

Τα κάλαντα της Άνοιξης στον Μητροπολίτη Μαρωνείας

Τα κάλαντα της Άνοιξης στον Μητροπολίτη Μαρωνείας

Ιεροσολύμων Θεόφιλος: Η Εθνεγερσία του 1821 είναι το σημείο αναφοράς όλων των λαών και εθνών

Ιεροσολύμων Θεόφιλος: Η Εθνεγερσία του 1821 είναι το σημείο αναφοράς όλων των λαών και εθνών

Poimin.gr © 2023

  • Ταυτότητα
  • Επικοινωνία
  • Όροι Χρήσης
  • Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
  • Πολιτική Cookies
  • Δήλωση Συμμόρφωσης με τη Σύσταση (ΕΕ) 2018/334

Follow Us

No Result
View All Result
  • Αρχική
  • Επικαιρότητα
    • Εκκλησία της Ελλάδος
    • Πατριαρχεία – Αυτοκέφαλες Εκκλησίες
    • Η φωνή των Ποιμένων
    • Ελλάδα Κόσμος
  • Συνοπτικός
  • Κηρύγματα
  • Απόψεις – Γνώμες
  • Πνευματικές Διδαχές
    • Ομιλίες
    • Άκου ένα βιβλίο
  • Αφιερώματα
    • Μουσικός Θησαυρός
    • Στρατιωτικοί Ιερείς
    • Προσκυνηματικός Τουρισμός
  • Αιρέσεις

Poimin.gr © 2023

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist