Γράφει ο Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Η αφιερωματική πράξη και πρακτική αποτελεί μια τελετουργική πλευρά των σχέσεων του λαϊκού ανθρώπου με το επέκεινα και το υπερφυσικό, που έχει απασχολήσει συστηματικά την ελληνική αλλά και τη διεθνή λαογραφική βιβλιογραφία. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι μορφές της αφιερωματικής πράξης και πρακτικής τελετουργικές. Ορισμένες είναι εξαιρετικά απλές και με επικρατούσα την αρχή της δοσοληψίας. Αλλες όμως συνδυάζουν την οικονομική τους βάση και την κοινωνική τους λειτουργικότητα με ένα αναπτυγμένο τελετουργικό, στο οποίο περικλείονται συμβολισμοί και σχέσεις διαβατήριες.

Η Καλλ. Παπαθανάση-Μουσιοπούλου, αναφερόμενη στον άγιο Γεώργιο «τον Αράπη» της Ηράκλειας, γράφει τα εξής χαρακτηριστικά για τη θρακική και τη νεοελληνική ευρύτερα, αφιερωματική πράξη και πρακτική: «Πολλοί γίνονταν σκλάβοι στον άγιο Γεώργιο και όταν μεγάλωναν και ήθελαν να παντρευτούν, ξεσκλαβώνονταν, αφού έδιναν λάδι ή χρήματα». Πρόκειται για τελετουργικές και συμβολικές προσωπικές αφιερώσεις και δεσμεύσεις ανθρώπων και μάλιστα μικρών παιδιών ή έφηβων, προς τον άγιο, που τελετουργικά συνάπτονται και τελετουργικά επίσης λύνονται.

Η τελετουργική είσοδος στον ναό και η αναγγελία του «σκλαβώματος», συνδυάζεται και επισφραγίζεται από το πέρασμα στον λαιμό του αφιερωμένου ενός σύρματος, το οποίο αυτός φορούσε επί σαράντα μέρες, χρονικό διάστημα με μαγική σημασία και πυκνή παρουσία σε διαφόρων ειδών τελετουργίες του ελληνικού λαού, τόσο κατά τον κύκλο της ζωής, με τους τρεις οριακούς σταθμούς του (γέννηση – γάμο – θάνατο), όσο και κατά τον ετήσιο εορτολογικό κύκλο. Το κρέμασμα του «χαλκά» αυτού στο εικονοστάσι της εφέστιας του ναού εικόνας, μετά τις σαράντα ημέρες, τελετουργικά σήμαινε τη διαρκή μαγικοθρησκευτική ενίσχυση της δέσμευσης, η οποία είχε υποχρεώσεις και για τις δυο συμβαλλόμενες πλευρές: ο άνθρωπος αναλάμβανε ορισμένες δεσμεύσεις, όπως το να διατηρεί τελετουργική αγνεία, να νηστεύει, να υπηρετεί ενίοτε τον ναό και να είναι ευσεβής, ενώ ο άγιος, η Παναγία εν προκειμένω, αναλάμβανε να προστατεύει την υγεία, τη σωματική ακεραιότητα και τη ζωή του αφιερωμένου.

Σε περίπτωση αντίθετων εξελίξεων ή επιλογών –μη τήρησης δηλαδή των ανειλημμένων δεσμεύσεων– η συμφωνία αυτομάτως λυνόταν, όπως συμβαίνει γενικότερα στην αφιερωματική πράξη και πρακτική του λαού μας. Απολύτως χαρακτηριστικό για την τελετουργική υπόσταση της πράξης είναι το γεγονός ότι κανονικά η λύση της δέσμευσης γινόταν επίσης με τελετουργικό τρόπο και μάλιστα με την προσφορά ποσού χρημάτων ή λαδιού προς τον ναό, ώστε ο άγιος συμβολικά να θεωρηθεί οικονομικά ικανοποιημένος και να απελευθερώσει τον «δούλο» του. Μάλιστα, πριν τον γάμο έπρεπε να προηγηθεί παρόμοια τελετουργική απελευθέρωση, δεδομένου ότι μετά από αυτόν θα έπαυε εκ των πραγμάτων να ισχύει η δέσμευση της αγνείας, η οποία ανήκε στις υποχρεώσεις του δεσμευομένου ανθρώπου.

Από την άλλη δε πλευρά, η υποχρέωση του αγίου για τη διαφύλαξη της υγείας, έχει σαφώς γονιμικό περιεχόμενο και χαρακτήρα. Από τις αναλύσεις και τις επισημάνσεις που προηγήθηκαν, προκύπτει η ουσιαστικά διαβατήρια υπόσταση της αφιερωματικής τελετουργίας. Καθώς αντικείμενο του ταξίματος δεν είναι πια κάτι υλικό, αλλά η ίδια η ανθρώπινη υπόσταση, οι τελετουργικοί όροι και οι συμβολισμοί της πράξης μεγιστοποιούνται. Το παιδί που αφιερώνεται δια της τελετουργίας αυτής, διαβαίνει το όριο μεταξύ της αυθύπαρκτης και της εξαρτημένης από το θείον ύπαρξης, μεταξύ του άγριου και επικίνδυνου κόσμου και της θαλπωρής της θεϊκής προστασίας, μεταξύ της ελευθερίας και της σκλαβιάς. Και η διάβαση των ορίων αυτών συντελείται με μια τελετή μύησης (initiation), όπως αυτές που συνοδεύουν όλα τα οριακά σημεία της ανθρώπινης ζωής.

Ανάλογες της νεοελληνικής αφιερωτικές πρακτικές υπήρχαν τόσο στο αρχαία ελληνικά, όσο και στα βυζαντινά χρόνια, όπως μαρτυρείται από πηγές και σχετικά αρχαιολογικά ευρήματα. Τα νεοελληνικά αναθήματα είναι τόσο αντικείμενα που τάζονται, όσο και προσωπικές θυσίες και δεσμεύσεις, όπως το «μαυροφόρεμα», το «καλογέρεμα», δηλαδή η τελετουργική και εικονική δουλεία σε άγιο, ναό ή μονή, όσο και εθιμικές λατρευτικές πρακτικές, όπως η τέλεση θείας λειτουργίας, το περίζωμα ναού με κερί, η τέλεση παράκλησης, το άναμμα καντηλιών κ.λπ.

Σύμφωνα δε με τις αντίστοιχες ελληνικές λαϊκές αντιλήψεις το τάμα, από τη στιγμή του ταξίματος, ανήκει στον άγιο, ο οποίος και το διεκδικεί αλλά και το προστατεύει, ως αναπόσπαστη περιουσία του, διεκδικώντας το αν δεν αποδοθεί και τιμωρώντας σκληρά τους ιερόσυλους που θα τολμήσουν να αφαιρέσουν το τάμα από τον ναό ή την εικόνα του αγίου.

Εφημερίδα «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

«Θαλασσάκι μου… Θάλασσες δακρύων… Θάλασσες ελπίδας…» Επετειακή εκδήλωση στη Λήμνο από το Ωδείο της Ι.Μ. Φθιώτιδος

Η πολύ επιτυχημένη επετειακή εκδήλωση, η οποία πραγματοποιήθηκε στην ακριτική και πανέμορφη Λήμνο, στο νησί του Βορείου Αιγαίου,  με αφορμή την επέτειο των 100...

Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης Θέρμης Μυτιλήνης

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης κ. Τιμόθεος ευρισκόμενος στη νήσο Λέσβο, Επικεφαλής ομάδας προσκυνητών εκ της Ιεράς Μητροπόλεως, κατόπιν αδείας και ευλογίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Μυτιλήνης, Ερεσσού...

Ἐκοιμήθη ὁ Ἱερεύς Δημήτριος Παπαγιαννόπουλος τῆς Μητροπόλεως Μαντινείας

Ἐκοιμήθη ἐν Κυρίῳ πλήρης ἡμερῶν τήν Τρίτη 5 Ἰουλίου 2022,  ὁ Ἱερεύς Δημήτριος Παπαγιαννόπουλος, Συνταξιούχος Ἐφημέριος τῆς ἐνορίας Ἁγίου Δημητρίου Μάναρι. Ὁ Ἱερεύς Δημήτριος Παπαγιαννόπουλος, τοῦ...

Φοιτητική Στέγαση στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων

Στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων λειτουργεί Σπουδαστικό Τμήμα, το οποίο έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει σπουδάστριες, προπτυχιακές και μεταπτυχιακές χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Η φιλοξενία περιλαμβάνει διαμονή...

Ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στον Μητροπολίτη Παροναξίας

Τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Καλλίνικο επισκέφθηκε την Τρίτη 5-7-2022 στα Γραφεία της Ιεράς Μητροπόλεως Παροναξίας, ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Γιάννης Πλακιωτάκης. Ο...

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς στην Ιερά Μονή Τρικόρφου για να τελέσει τρισάγιο στην μακαριστή Γερόντισσα Παϊσία

Την Ιερά Μονή Αγίων Αυγουστίνου και Σεραφείμ του Σάρωφ Τρικόρφου Φωκίδος, επισκέφθηκε σήμερα 5 Ιουλίου 2022, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς για να τελέσει τρισάγιο...

Ικανοποίηση από την Ιερά Σύνοδο για την επίλυση του ζητήματος των οργανικών θέσεων των κληρικών

Εκ του Γραφείου Τύπου της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ανακοινώνεται ότι με ιδιαίτερη ικανοποίηση και χαρά η Ιερά Σύνοδος παρέλαβε Επιστολή εκ...

Ἄς γίνουμε λοιπόν συγχωρητικοί, γιά νά ἔχουμε τέτοιον καί τό Θεό

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος "και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών". Τρία αγαθά διακηρύττει με τα λόγια αυτά. Τους άριστους...

Εντυπωσιάζει με την πρόοδό του το Παράρτημα Σπερχειάδος – Μακρακώμης του Ωδείου της Ι.Μ. Φθιώτιδος

Mια όμορφη βραδιά λόγου, ποίησης και μελωδίας αφιερωμένη στην Μικρά Ασία χάρισε το 5ο Παράρτημα του Ωδείου της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος «ΓΕΡΜΑΝΟΣ ο ΜΕΛΩΔΟΣ»...

Άγιος Μιχαήλ Χωνιάτης ή Ακομινάτος. Ο λόγιος επίσκοπος των Αθηνών {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ,Θεολόγου - Καθηγητού Μέσα από τη σύγχρονη πνευματική Βαβέλ και το πυκνό σκοτάδι της ψυχαναγκαστικής ιδεοληψίας κατά της χριστιανικής πίστης, προβάλλουν οι ολόφωτες...

Άγιος Ανδρέας Κρήτης: Ο ποιητής του Μεγάλου Κανόνος {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου - Καθηγητού Την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών ψάλλεται στην Εκκλησία μας ο Μέγας Κανόνας, το έξοχο ποίημα του αγίου...

Δέηση υπέρ ανευρέσεως του αγνοουμένου Συνταγματάρχου συνεπεία της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974

Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμοθέου, ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Θωμάς Κάιας, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς μας Μητροπόλεως,...

Μνήμη Ιωάννη Γαλάνη Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Το Σάββατο 2 Ιουλίου τελέστηκε η Νεκρώσιμη Ακολουθία του Καθηγητή Ιωάννη Γαλάνη, στον Ιερό Ναό...

Ο Μητροπολίτης Παροναξίας στις κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως

Ξεκίνησαν φέτος με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κ. Καλλινίκου, οι κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, στην περιοχή...

Με λαμπρότητα πανηγύρισε η Παναγία Εικονίστρια Πολιούχος Σκιάθου

Με την πρέπουσα εκκλησιαστική λαμπρότητα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 2 και την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022 η Πανήγυρη της επετείου ευρέσεως της Ιεράς Εικόνος της...