της Μαρίας Θεοφάνους, Φιλολόγου Διευθύντριας Μέσης Εκπαίδευσης

Στην εποχή των αντιφάσεων, των μεγάλων μέσων και των συγκεχυμένων σκοπών, εν μέσω μίας παγκόσμιας οικονομικής και ηθικής κρίσης, προβάλλει όσο ποτέ άλλοτε επίκαιρος ο παιδαγωγικός λόγος των Τριών Ιεραρχών, οι οποίοι από τον 4ο αιώνα μ.Χ. έθεσαν οριστικά τα θεμέλια ενός νέου πνευματικού πολιτισμού. Οι Τρεις Μέγιστοι Φωστήρες, όπως εύστοχα ονομάστηκαν, καθιέρωσαν με την παιδαγωγική τους σοφία το πρότυπο του «χριστιανού ανθρώπου», με στόχο να μεταδώσουν στους νέους το ιδεώδες της αληθινής μόρφωσης και να τους βοηθήσουν να βρουν το νόημα της πραγματικής ευτυχίας στη ζωή τους.

Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και ιδιαίτερα ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, τόνισαν ότι ο άνθρωπος είναι «ζώον λογικόν, πολιτικόν», γεγονός που τον καθιστά ανώτερο των αλόγων ζώων και τον κάνει ταυτόχρονα ικανό για αγωγή και παιδεία. Οι Τρεις Ιεράρχες όμως, με τη δύναμη του πνεύματός τους, κατόρθωσαν να προχωρήσουν ακόμη πιο μπροστά και να αναγνωρίσουν ότι το μεγαλείο του ανθρώπου βρίσκεται πέρα από τη λογική του ικανότητα, στο ότι είναι «ζώον θεούμενον», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Ξεκινώντας από την αρχή ότι ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού», ο Μέγας Βασίλειος θα τονίσει: «Τὸ μὲν κατ’ εἰκόνα φύσει δέδοται ἡμίν. Τὸ δὲ καθ’ ὁμοίωσιν ἐκ προαιρέσεως … κατορθοῦμεν».

Αναγνωρίζοντας επομένως οι Τρεις Ιεράρχες τη σπουδαιότητα της αγωγής για την εκπλήρωση του αληθινού προορισμού του ανθρώπου, τη θέωση, έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στη διαπαιδαγώγηση της νεότητας. Σύμφωνα με τον ιερό Χρυσόστομο, «ἂν εἰς ἁπαλὴν ψυχὴν ἐντυπωθῆ τὰ καλὰ διδάγματα, οὐδεὶς αὐτὰ ἐξελεῖν δυνήσεται». Χωρίς να καταργούν κάθε άλλη μόρφωση, οι Τρεις Πατέρες προβάλλουν το μεγαλείο της «κατά Χριστόν» παιδείας, η οποία θα οδηγήσει τους νέους στην «κατόρθωσιν της αρετής» και στη σωτηρία. «Μόρφωσε τον υιόν σου χριστιανικώς. Όταν λείπει η χριστιανική αγωγή, τότε καμμία ωφέλεια δεν υπάρχει, έστω και αν ένας έχει εξαιρετικήν ικανότητα. Τρόπων έχομεν ανάγκην, όχι λόγων, ήθους, όχι ικανοτήτων, έργων, όχι λόγων», θα πει εμφαντικά ο ιερός Χρυσόστομος.

Οι Τρεις Μεγάλοι Παιδαγωγοί συμφωνούν ότι η αγωγή των παιδιών πρέπει να αρχίζει από το λίκνο, τότε που η ψυχή είναι εύπλαστη και δεκτική. «Οὐ γὰρ τὸ σπεῖραι ποιεῖ πατέρα μόνον, ἀλλὰ τὸ παιδεῦσαι καλῶς», τονίζει ο Ιερός Χρυσόστομος, προσθέτοντας ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει αντικοινωνικό το παιδί που μεγάλωσε σε ατμόσφαιρα αγάπης. Πιο πολύ όμως συμβουλεύει τους γονείς να διδάσκουν τα παιδιά με το παράδειγμά τους, φροντίζοντας να δημιουργούν ψυχική επαφή και σωστή επικοινωνία μαζί τους: «Νόμισον ἀγάλματα χρυσὰ ἔχει ἐπὶ τῆς οἰκίας, τὰ παιδιὰ … τὴν ψυχὴν αὐτῶν κατακόσμει καὶ διάπλαττε…».

Το παιδαγωγικό έργο των γονέων καλείται να ενισχύσει η σχολική αγωγή, που σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο δημιουργεί νέους πνευματικούς δεσμούς, εξίσου ισχυρούς. Οι Τρεις Ιεράρχες θεωρώντας το έργο της αγωγής «τέχνη τεχνών και επιστήμην επιστημών» δημιουργούν δικό τους παιδαγωγικό σύστημα, το οποίοθεμελιώνεται στη χριστιανική κοσμοθεωρία. Ένα ολοκληρωμένο σύστημα αγωγής με ξεκάθαρους στόχους και συγκεκριμένες προτάσεις διδασκαλίας, που θέτει την επικοινωνία δασκάλου – μαθητή σε ανώτερη βάση: στο «φιλεῖν καὶ φιλεῖσθαι», πουκάτ’ αυτούς είναι η καλύτερη βάση για επιτυχία κάθε παιδευτικού έργου. Συγκεκριμένα ο Ιερός Χρυσόστομος ασχολήθηκε με τον σκοπό της αγωγής, την προσωπικότητα του μαθητή, τις μεθόδους διδασκαλίας, την ελκυστικότητα του μαθήματος, τις δυνατότητες των παιδιών κ.ά. Αναφέρεται επίσης στη θετική επίδραση της γυμναστικής και της μουσικής και στην αποφυγή των καταχρήσεων. Όλα αυτά όμως γίνονται για ένα βασικό σκοπό: Τη διάπλαση του νέου «εἰς τέλειον χριστιανὸν καὶ πραγματικὸν φιλόσοφον», άξιον «τῆς ἄνω πολιτείας» και της απολαύσεως «τῶν ἐπιγείων ἀγαθῶν».

Οι Τρεις Ιεράρχες, άνθρωποι ευγενείς και ενάρετοι, μεγάλοι επιστήμονες και συγγραφείς, έγιναν οι ίδιοι πρότυπα παιδαγωγών για τους συγχρόνους τους. Συνδυάζοντας στο πρόσωπό τους τη σοφία, τη δύναμη και την αρετή αναδείχθηκαν ως τέλειοι τύποι ανθρώπων, άξιοι να παραδειγματίσουν και να καθοδηγήσουν τις μελλούμενες γενιές: «καθαρθηναι δεῖ πρώτον, εἴτα καθάραι, σοφισθήναι, καὶ οὕτω σοφίσαι, γενέσθαι φῶς καὶ φωτίσαι…», θα διακηρύξει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Σήμερα, που ο ευρωπαϊκός πολιτισμός βρίσκεται σε ένδεια και παρακμή, που οι άνθρωποι ψάχνουν απεγνωσμένα κάποια ακτίδα φωτός, σε μία ζωή μίζερη και οι νέοι μας κάποιο ανώτερο σκοπό για να ζουν, ο λόγος των Τριών Ιεραρχών ηχεί λυτρωτικά. Μέσα στο απρόσωπο περιβάλλον της σημερινής καταναλωτικής κοινωνίας που έχει χρεοκοπήσει, δημιουργώντας άτομα αποξενωμένα και δυστυχισμένα, απαιτείται η επιστροφή στον «καινόν ἄνθρωπον», το πρόσωπο με τα ιδανικά και τις αξίες, όπως τις έχουν διακηρύξει οι Τρεις Μεγάλοι Παιδαγωγοί. Επιστροφή λοιπόν στη λυτρωτική Ορθόδοξή μας Παράδοση και επαναπροσδιορισμός των σκοπών της παιδείας είναι το ζητούμενο. «Οἱ καιροὶ οὐ μενετοὶ»!

Δημοσιεύθηκε στὸ περιοδικὸ Παράκληση. Διμηνιαία Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λεμεσοῦ, τεῦχος 64

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Ο Φθιώτιδος Συμεών στην Ομβριακή Δομοκού

Για φωτογραφικό υλικό πατήστε εδώ. Στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Ομβριακής Δομοκού, ιερούργησε σήμερα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Συμεών.   Στην Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, μεταξύ...

Ἁγιολογικό ἀφιέρωμα Β΄ Ἑβδομάδος μηνός Ἰουλίου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου, Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος 6 Ἰουλίου † Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρός ἡμῶν Σισώη, τοῦ Μεγάλου. Ὁ Ὅσιος Σισώης καταγόταν ἀπό τήν Αἴγυπτο...

Πανδήμως η Σίφνος ετίμησε την προστάτιδα της Παναγία Χρυσοπηγή

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος Απολλωνίας Σίφνου, στον οποίο από εχθές είχε μεταφερθεί η ιερά Εικόνα της Παναγίας Χρυσοπηγής, ιερούργησε σήμερα το...

Η πρώτη επίσκεψη Αρχιεπισκόπου μετά από 24 χρόνια στον Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Καμπέρας

Κοντά στο ελληνορθόδοξο ποίμνιο της Καμπέρας βρέθηκε την Κυριακή, 5 Ιουλίου, ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας κ.κ. Μακάριος.  Μολονότι μέσα στον ένα χρόνο από την...

Κατέκλυσαν και φέτος οι πιστοί τη σκήτη του κτήτορος της Μονής Παμμεγίστων Ταξιαρχών Αιγίου Οσίου Λεοντίου

Την ευλογία τού Οσίου Λεοντίου έλαβαν σήμερα πολλοί ευσεβείς πιστοί από την Αιγιάλεια, την Αχαΐα και την Κόρινθο που ανηφόρισαν στο κατανυκτικό και επιβλητικό...

Ενθρόνιση του Καθηγουμένου της Ιεράς Μονής Παναγίας Καλλίπετρας Αρχιμ. Παλαμά

Την Κυριακή 5 Ιουλίου το πρωί ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων λειτούργησε και κήρυξε το θείο λόγο στην Ιερά Μονή Παναγίας Καλλίπετρας. Στο...

Στην κωμόπολη της Βαλύρας Μεσσηνίας ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος

Στην κωμόπολη της Βαλύρας Μεσσηνίας βρέθηκε το πρωί της Κυριακής 5ης Ιουλίου ε.έ. ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος, ως προεξάρχων...

Ακολουθία επί τη διασαλεύση της Αγίας Τραπέζης στον Ι.Ν. Προφήτη Ηλία Ασσήρου

Φωτογραφικό Υλικό  Μέσα κλίμα πνευματικής χαράς και σύμφωνα με την τάξη και το τυπικό που ορίζει η Αγία μας Εκκλησίας, τελέσθηκε υπό του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου...

Εκδηλώσεις 199ης επετείου Επαναστάσεως Καλαρρυτών

Την Κυριακή 5 Ιουλίου 2020, το πρωΐ, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Άρτης κ. Καλλίνικος ελειτούργησε στον Ενοριακό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Καλαρρυτών. Μετά το πέρας...

O Πλαταμώνας υποδέχθηκε την εικόνα της Παναγίας Τριχερούσας

Μέσα σε κλίμα κατάνυξης και ευλάβειας προς το πάνσεπτο πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου ο Πλαταμώνας υποδέχθηκε την εικόνα της Παναγίας Τριχερούσας, αντίγραφο της ομώνυμης...

Ποιμαντορική Ἐγκύκλιος τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου γιά τόν ἅγιο Καλλίνικο Ἐδέσσης

Ἀγαπητοί ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, Πρόσφατα ἡ Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, κατά τήν Συνεδρίασή της τῆς 23ης Ἰουνίου 2020, μέ ἀπόφασή της ἐνέταξε στό...

Έναρξη νέου συσσιτίου απόρων στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αυστραλίας

Το Σάββατο, 4 Ιουλίου, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην Καμπέρα, ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας κ.κ. Μακάριος μετέβη στην πόλη Queanbeyan και χοροστάτησε στον...

Εκοιμήθει η Οσιολογιωτάτη Καθηγουμένη της Ιεράς Μονής Αγίας Κυριακής Λουτρού, Φιλοθέη Μοναχή

Η Ιερά Μητρόπολις Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας αγγέλει την προς Κύριον εκδημίαν της Οσιολογιωτάτης Καθηγουμένης της Ιεράς Μονής Αγίας Κυριακής Λουτρού, Φιλοθέης Μοναχής. Η εξόδιος ακολουθία αυτής...

Λουσμένος από τις ακτίνες του δύοντος ηλίου και τη Θάλασσα ο βράχος της Χρυσοπηγής υποδέχθηκε την ομώνυμη εικόνα της...

Η Αγία Εικόνα της Παναγίας «Χρυσοπηγής», αφού μεταφέρθηκε με αυτοκινητοπομπή από τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Εξαμπέλων Σίφνου, όπου φιλοξενήθηκε επί ένα έτος,...

Φθιώτιδος: Να μην ζούμε κλεισμένοι στον εαυτό μας, γιατί αυτή η ζωή είναι ζωή δυστυχίας και κόλασης

Στο ερημικό Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Θερμοπυλών, το οποίο είναι κτισμένο στην ορεινό όγκο της Ανάβρας Φθιώτιδος, μετέβη το πρωί του Σαββάτου...