της Μαρίας Θεοφάνους, Φιλολόγου Διευθύντριας Μέσης Εκπαίδευσης

Στην εποχή των αντιφάσεων, των μεγάλων μέσων και των συγκεχυμένων σκοπών, εν μέσω μίας παγκόσμιας οικονομικής και ηθικής κρίσης, προβάλλει όσο ποτέ άλλοτε επίκαιρος ο παιδαγωγικός λόγος των Τριών Ιεραρχών, οι οποίοι από τον 4ο αιώνα μ.Χ. έθεσαν οριστικά τα θεμέλια ενός νέου πνευματικού πολιτισμού. Οι Τρεις Μέγιστοι Φωστήρες, όπως εύστοχα ονομάστηκαν, καθιέρωσαν με την παιδαγωγική τους σοφία το πρότυπο του «χριστιανού ανθρώπου», με στόχο να μεταδώσουν στους νέους το ιδεώδες της αληθινής μόρφωσης και να τους βοηθήσουν να βρουν το νόημα της πραγματικής ευτυχίας στη ζωή τους.

Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και ιδιαίτερα ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, τόνισαν ότι ο άνθρωπος είναι «ζώον λογικόν, πολιτικόν», γεγονός που τον καθιστά ανώτερο των αλόγων ζώων και τον κάνει ταυτόχρονα ικανό για αγωγή και παιδεία. Οι Τρεις Ιεράρχες όμως, με τη δύναμη του πνεύματός τους, κατόρθωσαν να προχωρήσουν ακόμη πιο μπροστά και να αναγνωρίσουν ότι το μεγαλείο του ανθρώπου βρίσκεται πέρα από τη λογική του ικανότητα, στο ότι είναι «ζώον θεούμενον», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Ξεκινώντας από την αρχή ότι ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού», ο Μέγας Βασίλειος θα τονίσει: «Τὸ μὲν κατ’ εἰκόνα φύσει δέδοται ἡμίν. Τὸ δὲ καθ’ ὁμοίωσιν ἐκ προαιρέσεως … κατορθοῦμεν».

Αναγνωρίζοντας επομένως οι Τρεις Ιεράρχες τη σπουδαιότητα της αγωγής για την εκπλήρωση του αληθινού προορισμού του ανθρώπου, τη θέωση, έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στη διαπαιδαγώγηση της νεότητας. Σύμφωνα με τον ιερό Χρυσόστομο, «ἂν εἰς ἁπαλὴν ψυχὴν ἐντυπωθῆ τὰ καλὰ διδάγματα, οὐδεὶς αὐτὰ ἐξελεῖν δυνήσεται». Χωρίς να καταργούν κάθε άλλη μόρφωση, οι Τρεις Πατέρες προβάλλουν το μεγαλείο της «κατά Χριστόν» παιδείας, η οποία θα οδηγήσει τους νέους στην «κατόρθωσιν της αρετής» και στη σωτηρία. «Μόρφωσε τον υιόν σου χριστιανικώς. Όταν λείπει η χριστιανική αγωγή, τότε καμμία ωφέλεια δεν υπάρχει, έστω και αν ένας έχει εξαιρετικήν ικανότητα. Τρόπων έχομεν ανάγκην, όχι λόγων, ήθους, όχι ικανοτήτων, έργων, όχι λόγων», θα πει εμφαντικά ο ιερός Χρυσόστομος.

Οι Τρεις Μεγάλοι Παιδαγωγοί συμφωνούν ότι η αγωγή των παιδιών πρέπει να αρχίζει από το λίκνο, τότε που η ψυχή είναι εύπλαστη και δεκτική. «Οὐ γὰρ τὸ σπεῖραι ποιεῖ πατέρα μόνον, ἀλλὰ τὸ παιδεῦσαι καλῶς», τονίζει ο Ιερός Χρυσόστομος, προσθέτοντας ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει αντικοινωνικό το παιδί που μεγάλωσε σε ατμόσφαιρα αγάπης. Πιο πολύ όμως συμβουλεύει τους γονείς να διδάσκουν τα παιδιά με το παράδειγμά τους, φροντίζοντας να δημιουργούν ψυχική επαφή και σωστή επικοινωνία μαζί τους: «Νόμισον ἀγάλματα χρυσὰ ἔχει ἐπὶ τῆς οἰκίας, τὰ παιδιὰ … τὴν ψυχὴν αὐτῶν κατακόσμει καὶ διάπλαττε…».

Το παιδαγωγικό έργο των γονέων καλείται να ενισχύσει η σχολική αγωγή, που σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο δημιουργεί νέους πνευματικούς δεσμούς, εξίσου ισχυρούς. Οι Τρεις Ιεράρχες θεωρώντας το έργο της αγωγής «τέχνη τεχνών και επιστήμην επιστημών» δημιουργούν δικό τους παιδαγωγικό σύστημα, το οποίοθεμελιώνεται στη χριστιανική κοσμοθεωρία. Ένα ολοκληρωμένο σύστημα αγωγής με ξεκάθαρους στόχους και συγκεκριμένες προτάσεις διδασκαλίας, που θέτει την επικοινωνία δασκάλου – μαθητή σε ανώτερη βάση: στο «φιλεῖν καὶ φιλεῖσθαι», πουκάτ’ αυτούς είναι η καλύτερη βάση για επιτυχία κάθε παιδευτικού έργου. Συγκεκριμένα ο Ιερός Χρυσόστομος ασχολήθηκε με τον σκοπό της αγωγής, την προσωπικότητα του μαθητή, τις μεθόδους διδασκαλίας, την ελκυστικότητα του μαθήματος, τις δυνατότητες των παιδιών κ.ά. Αναφέρεται επίσης στη θετική επίδραση της γυμναστικής και της μουσικής και στην αποφυγή των καταχρήσεων. Όλα αυτά όμως γίνονται για ένα βασικό σκοπό: Τη διάπλαση του νέου «εἰς τέλειον χριστιανὸν καὶ πραγματικὸν φιλόσοφον», άξιον «τῆς ἄνω πολιτείας» και της απολαύσεως «τῶν ἐπιγείων ἀγαθῶν».

Οι Τρεις Ιεράρχες, άνθρωποι ευγενείς και ενάρετοι, μεγάλοι επιστήμονες και συγγραφείς, έγιναν οι ίδιοι πρότυπα παιδαγωγών για τους συγχρόνους τους. Συνδυάζοντας στο πρόσωπό τους τη σοφία, τη δύναμη και την αρετή αναδείχθηκαν ως τέλειοι τύποι ανθρώπων, άξιοι να παραδειγματίσουν και να καθοδηγήσουν τις μελλούμενες γενιές: «καθαρθηναι δεῖ πρώτον, εἴτα καθάραι, σοφισθήναι, καὶ οὕτω σοφίσαι, γενέσθαι φῶς καὶ φωτίσαι…», θα διακηρύξει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Σήμερα, που ο ευρωπαϊκός πολιτισμός βρίσκεται σε ένδεια και παρακμή, που οι άνθρωποι ψάχνουν απεγνωσμένα κάποια ακτίδα φωτός, σε μία ζωή μίζερη και οι νέοι μας κάποιο ανώτερο σκοπό για να ζουν, ο λόγος των Τριών Ιεραρχών ηχεί λυτρωτικά. Μέσα στο απρόσωπο περιβάλλον της σημερινής καταναλωτικής κοινωνίας που έχει χρεοκοπήσει, δημιουργώντας άτομα αποξενωμένα και δυστυχισμένα, απαιτείται η επιστροφή στον «καινόν ἄνθρωπον», το πρόσωπο με τα ιδανικά και τις αξίες, όπως τις έχουν διακηρύξει οι Τρεις Μεγάλοι Παιδαγωγοί. Επιστροφή λοιπόν στη λυτρωτική Ορθόδοξή μας Παράδοση και επαναπροσδιορισμός των σκοπών της παιδείας είναι το ζητούμενο. «Οἱ καιροὶ οὐ μενετοὶ»!

Δημοσιεύθηκε στὸ περιοδικὸ Παράκληση. Διμηνιαία Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λεμεσοῦ, τεῦχος 64

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Φοιτητική Στέγαση στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων

Στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων λειτουργεί Σπουδαστικό Τμήμα, το οποίο έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει σπουδάστριες, προπτυχιακές και μεταπτυχιακές χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Η φιλοξενία περιλαμβάνει διαμονή...

Ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στον Μητροπολίτη Παροναξίας

Τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Καλλίνικο επισκέφθηκε την Τρίτη 5-7-2022 στα Γραφεία της Ιεράς Μητροπόλεως Παροναξίας, ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Γιάννης Πλακιωτάκης. Ο...

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς στην Ιερά Μονή Τρικόρφου για να τελέσει τρισάγιο στην μακαριστή Γερόντισσα Παϊσία

Την Ιερά Μονή Αγίων Αυγουστίνου και Σεραφείμ του Σάρωφ Τρικόρφου Φωκίδος, επισκέφθηκε σήμερα 5 Ιουλίου 2022, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς για να τελέσει τρισάγιο...

Ικανοποίηση από την Ιερά Σύνοδο για την επίλυση του ζητήματος των οργανικών θέσεων των κληρικών

Εκ του Γραφείου Τύπου της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ανακοινώνεται ότι με ιδιαίτερη ικανοποίηση και χαρά η Ιερά Σύνοδος παρέλαβε Επιστολή εκ...

Ἄς γίνουμε λοιπόν συγχωρητικοί, γιά νά ἔχουμε τέτοιον καί τό Θεό

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος "και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών". Τρία αγαθά διακηρύττει με τα λόγια αυτά. Τους άριστους...

Εντυπωσιάζει με την πρόοδό του το Παράρτημα Σπερχειάδος – Μακρακώμης του Ωδείου της Ι.Μ. Φθιώτιδος

Mια όμορφη βραδιά λόγου, ποίησης και μελωδίας αφιερωμένη στην Μικρά Ασία χάρισε το 5ο Παράρτημα του Ωδείου της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος «ΓΕΡΜΑΝΟΣ ο ΜΕΛΩΔΟΣ»...

Άγιος Μιχαήλ Χωνιάτης ή Ακομινάτος. Ο λόγιος επίσκοπος των Αθηνών {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ,Θεολόγου - Καθηγητού Μέσα από τη σύγχρονη πνευματική Βαβέλ και το πυκνό σκοτάδι της ψυχαναγκαστικής ιδεοληψίας κατά της χριστιανικής πίστης, προβάλλουν οι ολόφωτες...

Άγιος Ανδρέας Κρήτης: Ο ποιητής του Μεγάλου Κανόνος {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου - Καθηγητού Την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών ψάλλεται στην Εκκλησία μας ο Μέγας Κανόνας, το έξοχο ποίημα του αγίου...

Δέηση υπέρ ανευρέσεως του αγνοουμένου Συνταγματάρχου συνεπεία της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974

Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμοθέου, ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Θωμάς Κάιας, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς μας Μητροπόλεως,...

Μνήμη Ιωάννη Γαλάνη Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Το Σάββατο 2 Ιουλίου τελέστηκε η Νεκρώσιμη Ακολουθία του Καθηγητή Ιωάννη Γαλάνη, στον Ιερό Ναό...

Ο Μητροπολίτης Παροναξίας στις κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως

Ξεκίνησαν φέτος με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κ. Καλλινίκου, οι κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, στην περιοχή...

Με λαμπρότητα πανηγύρισε η Παναγία Εικονίστρια Πολιούχος Σκιάθου

Με την πρέπουσα εκκλησιαστική λαμπρότητα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 2 και την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022 η Πανήγυρη της επετείου ευρέσεως της Ιεράς Εικόνος της...

Η Εξόδιος Ακολουθία της Μοναχής Θεοδότης

Η Τοπική μας Εκκλησία προέπεμψε σήμερα Δευτέρα, 4 Ιουλίου 2022, την Αδελφή της Ι. Μονής Αγ. Βλασίου Τρικάλων, μακαριστή Μοναχή Θεοδότη, (κατά κόσμον Μαρία)...

Αύριο η κηδεία της Ηγουμένης Ευπραξίας

Η Αποστολική Ιερά Μητρόπολή μας αναγγέλλει μετά θλίψεως την εις Κύριον εκδημία της μακαριστής Ηγουμένης της Ι. Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Φανερωμένης Χιλιομοδίου Γερόντισσας Ευπραξίας...

Θυρανοίξια Ιερού Παρεκκλησίου της Αγίας Υπομονής στα Κύμινα

Την Κυριακή 3 Ιουλίου ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων λειτούργησε και κήρυξε τον θείο λόγο στον Ιερό Ναό των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων...