H «O.A» ΚΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΙΣ – ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ
«Η ειρήνη δεν κατορθώνεται με συνθήματα ή με διεκδικήσεις»
«Ο λόγος της Εκκλησίας είναι ο μόνος λόγος που μένει πάντοτε επίκαιρος. Σε κάθε εποχή!» τονίζει ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων και εξηγεί γιατί στις μέρες μας «είναι θεραπευτήριο ψυχών, καταφύγιο από την τύρβη του κόσμου»
«Χρέος μας είναι να μη γινόμαστε εμπόδιο στην πρόσκληση του Χριστού προς κάθε νέο άνθρωπο. Εμπόδιο γινόμαστε όταν προβάλλουμε τις δικές μας εμπαθείς προσδοκίες και εξαρτήσεις, όταν δεν τους προτείνουμε τον δρόμο της αρετής, όταν η ζωή μας δεν γίνεται παράδειγμα φωτεινό, αλλά παράδειγμα προς αποφυγήν»
Από τον ΣΤΑΥΡΟ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟ
Για τον ρόλο της Εκκλησίας σήμερα, σε μια περίοδο αβεβαιότητας και κοινωνικών αλλαγών, το μεγάλο της «στοίχημα», που είναι «ο αγιασμός του ανθρώπου», και τη συνομιλία της με τους νέους, καθώς και για τον σύγχρονο εχθρό, μιλά στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων.
Ο Ιεράρχης, αναφερόμενος στη συμβίωση με την αναγνωρισμένη από τη Συνθήκη της Λωζάννης θρησκευτική μειονότητα, επισημαίνει ότι «αποτελεί πρότυπο ειρηνικής συνυπάρξεως» και τονίζει: «Ως χριστιανοί καλλιεργούμε το χρέος της αγάπης προς κάθε άνθρωπο, καθώς στο πρόσωπο του συνανθρώπου μας, ιδιαίτερα όταν αυτός πάσχει, συναντάμε τον Χριστό».
Σεβασμιώτατε, αναλάβατε έπειτα από την εκλογή σας στις 24/02/2013 τα ηνία στη Μητρόπολη Μαρωνείας και Κομοτηνής, έπειτα από μια αρκετά δραστήρια πορεία ως πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης Ξάνθης και Περιθεωρίου. Πόσο δύσκολη ήταν αυτή η μετάβαση;
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου και η Μητρόπολη Μαρωνείας και Κομοτηνής είναι όμορες μεταξύ τους. Το ποίμνιό τους έχει κοινή ιστορική πορεία. Οι αναλογίες είναι, εύλογα, πολλές. Οι προσλαμβάνουσες κατά τη διακονία μου στην Ξάνθη ασφαλώς στάθηκαν πολύτιμες, όταν ο Κύριος με έταξε στη διαποίμανση της Μητροπόλεως Μαρωνείας και Κομοτηνής. Το να αφήνεις τους ανθρώπους, με τους οποίους έχεις ζήσει για χρόνια, για να διακονήσεις σε μια άλλη διακονία ενέχει ασφαλώς και ανθρωπίνως τη διάσταση της νοσταλγίας. Ταυτόχρονα όμως συνιστά ελευθερία με την αληθινή έννοια αυτής: την ελευθερία που πηγάζει από την υπακοή στο θέλημα του Κυρίου στη ζωή μας. Εξακολουθείς να συνδέεσαι προσευχητικά με τα πρόσωπα από τα οποία κλήθηκες να απομακρυνθείς τοπικά -έστω και για μικρή, εν προκειμένω, απόσταση- και αφοσιώνεσαι στην εκπλήρωση της κλήσεως της Εκκλησίας στον νέο σου προορισμό. Στη Μητρόπολη Μαρωνείας και Κομοτηνής τάχθηκα να ζήσω ως πατέρας και ως αδελφός των πιστών που μου ενεπιστεύθη ο Κύριος.
Σε μια περίοδο αβεβαιότητας και έντονων κοινωνικών αλλαγών, ποιος θεωρείτε ότι είναι σήμερα ο ρόλος της Εκκλησίας;
Η Εκκλησία είναι το καταφύγιο που δώρισε ο Πλάστης στο πλάσμα Του. Καταφύγιο από την τύρβη του κόσμου. Η Εκκλησία γνωρίζει ότι η ανθρωπότητα ως σύνολο και κάθε άνθρωπος προσωπικά απαντά στη ζωή του καταστάσεις που μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε οριακές. Καταστάσεις που κλυδωνίζουν ανθρώπους και λαούς. Για τον λόγο αυτόν η Εκκλησία ξεκινά τις ακολουθίες της με δεήσεις για την ειρήνη: «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν», «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης και της σωτηρίας των ψυχών ημών, του Κυρίου δεηθώμεν», «Υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, ευσταθείας των αγίων του Θεού Εκκλησιών και της των πάντων ενώσεως, του Κυρίου δεηθώμεν». Κάθε θεία λειτουργία ξεκινά ουσιαστικά με την παραδοχή ότι η ανθρώπινη κατάσταση -η πεπτωκυία ανθρώπινη φύση- βρίσκεται σε ένα χάος, είναι ασθενής και χρειάζεται θεραπεία.
Ο Θεός γνώριζε απαρχής την κατάστασή μας και μας έδωσε αυτά τα λόγια για να τα μεταχειριζόμαστε προκειμένου να απευθυνόμαστε προς Αυτόν ζητώντας τη βοήθειά του. Η δύναμη της προσευχής είναι εμπειρία της Εκκλησίας που επαναλαμβάνεται καθημερινά στους αιώνες. Η Εκκλησία στο πρόσωπο του κάθε προσευχομένου πιστού αρθρώνει λόγο που της δώρισε ο ίδιος ο Θεός, λόγος για να συνομιλεί μαζί του. Οι λέξεις είναι μεγαλύτερες από ό,τι εμείς νομίζουμε, επειδή και ο αγώνας μέσα στον οποίον καλείται να αγωνισθεί ο χριστιανός είναι μεγαλύτερος από ό,τι ίσως εμείς θεωρούμε. Οι χριστιανοί γνωρίζουμε ότι η πραγματική μάχη δίνεται μέσα μας, στον τόπο της καρδιάς μας, ότι ο εχθρός του ανθρώπου είναι πραγματικός και ότι εχθρεύεται το καλό. Ο Απόστολος Πέτρος τον παρομοιάζει με λέοντα ωρυόμενον που ζητά ποιον να καταβροχθίσει.
Δεν είναι, όμως, μόνον αυτός ο τρόπος με τον οποίο μας πολεμά. Σήμερα κρύβεται περισσότερο πίσω από καταστάσεις που προκαλούν στους ανθρώπους την πίεση του άγχους: μέσα στα κύματα της μέριμνας, των κρίσεων, της ανησυχίας και του φόβου από τις απειλές για την ζωή των ανθρώπων. Νομίζουμε ότι ο εχθρός μας είναι τα κύματα, αλλά αυτός κρύβεται μέσα στα κύματα, καθώς σε αυτές τις καταστάσεις μάς βρίσκει πιο ευάλωτους. Και τότε επιχειρεί να επιφέρει τα μεγαλύτερα πλήγματα: όπως, λ.χ. όταν ένας άνθρωπος χάσει την εργασία του και καταφύγει στη χρήση ουσιών ή νιώσει απομονωμένος και η καρδιά του σκληρύνει.
Η Εκκλησία καλεί τον πιστό να ζήσει τη ζωή του Χριστού. Πριν από την τέλεια σταθερότητα, η οποία θα εμφανιστεί στην αιωνιότητα ως έσχατο δώρο του Σωτήρος Θεού, η Εκκλησία, ως Σώμα με κεφαλή της τον Κύριον Ιησού Χριστό, που μας δίνει την επίγνωση των επιγείων και των ουρανίων πραγμάτων με τρόπο μοναδικό, μας προσκαλεί στη νίκη του Χριστού που είπε: «Θαρσείτε, εγώ νενίκηκα τον κόσμον». Σε μια τέτοια νίκη οδηγεί ο Χριστός τη ζωή μας, όταν αυτή είναι σύμφωνη με τις ευαγγελικές οδηγίες. Αν τον ακολουθούμε αποφασισμένοι να παραμείνουμε μέσα στο πνεύμα της διδαχής του, τότε, κατά τον Αγιο Σωφρόνιο τον Αθωνίτη, εναγκαλιζόμαστε την αιωνιότητα, καθώς «Ιησούς Χριστός χθες και σήμερον, ο αυτός και εις τους αιώνας».
Πιστεύετε ότι η Εκκλησία καταφέρνει να «μιλήσει» στη σύγχρονη κοινωνία και ειδικά στους νέους ανθρώπους;
Ο λόγος της Εκκλησίας είναι ο μόνος λόγος που μένει πάντοτε επίκαιρος. Σε κάθε εποχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αντιλαμβάνεται τις καταστάσεις που χαρακτηρίζουν τη ζωή των ανθρώπων σήμερα και ιδιαίτερα των νέων. Το αντίθετο, μάλιστα: γνωρίζουμε από την απτή πείρα ότι και ο σημερινός άνθρωπος, όταν αποφασίσει να στρέψει το εσωτερικό βλέμμα της ψυχής του προς τον Χριστό και την Εκκλησία του, ξαφνιάζεται από τον εξόχως επίκαιρο χαρακτήρα των απαντήσεων που του αποκαλύπτονται μέσα στα μυστήρια της Εκκλησίας. Αυτή είναι η φυσική συνέπεια του εκκλησιαστικού βιώματος: είναι πάντοτε επίκαιρο, επειδή το μήνυμα που κομίζει έρχεται από την ίδια την αιώνια Αλήθεια, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Ο Χριστός απευθύνει την πρόσκλησή του στον καθένα μας για να ζήσει την ζωή του ως Ζωή του Χριστού, με τρόπο συχνά αδιόρατο στην αντίληψη των άλλων.
Το ενδιαφέρον και η έγνοια της Εκκλησίας για τους νέους είναι απόρροια του ίδιου του Ευαγγελίου: «Αφετε τα παιδία και μη κωλύετε αυτά ελθείν προς με· των γαρ τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών». Εκείνο που φανερώνεται ως χρέος σήμερα για εμάς τους μεγαλύτερους είναι ακριβώς να μη γινόμαστε εμπόδιο σε αυτήν την πρόσκληση του Χριστού προς κάθε νέο άνθρωπο. Εμπόδιο γινόμαστε όταν τους προσφέρουμε μια αγωγή που δεν καταυγάζεται από το φως του Ευαγγελίου, όταν προβάλλουμε στα παιδιά τις δικές μας εμπαθείς προσδοκίες και εξαρτήσεις, όταν δεν τους προτείνουμε τον δρόμο της αρετής, στην οποία μας καλεί ο Χριστός, όταν η ζωή μας δεν γίνεται για εκείνα παράδειγμα φωτεινό, αλλά παράδειγμα προς αποφυγήν.
Η συνομιλία της Εκκλησίας με τους ανθρώπους, και μάλιστα με τους νέους, δεν εντοπίζεται σε σύντομα μηνύματα ή συνθήματα, δεν ανευρίσκεται σε πηχυαίους τίτλους ή σε ηχηρές λεκτικές πομφόλυγες: εδράζεται στην καλλιέργεια της μυστικής σχέσης του πιστού με τον Χριστό, του πλάσματος που όταν αναζητήσει τον Πλάστη του, τον νιώθει να έρχεται να το αγκαλιάσει στην ώρα της οδύνης, της περισυλλογής, της προσευχής. Ο Χριστός και η Εκκλησία του προσκαλεί τον νέο άνθρωπο -και όχι μόνον τον νέο- με τρόπους που δεν γίνονται αντιληπτοί, με την επιπόλαιη παρατήρηση μέσα στο απρόσωπο πλήθος -«ουκ έρχεται η βασιλεία του Θεού μετά παρατηρήσεως»-, αλλά προσωπικά, μέσα στην κοινωνία της αγάπης των προσώπων, ως φανέρωμα του τρόπου ζωής της Αγίας Τριάδος στη ζωή μας.
«Η τοπική Εκκλησία καλλιεργεί την ειρηνική συνύπαρξη στην Κομοτηνή και τη Ροδόπη, και προσβλέπει σε αυτήν»
Ποιο είναι το «μεγαλύτερο στοίχημα» της Εκκλησίας στις μέρες μας;
Είναι αναμφίβολα ο αγιασμός του ανθρώπου. Η Εκκλησία είναι θεραπευτήριο ψυχών. Οταν κατά έναν μυστικό τρόπο ο Θεός αποκαλύπτεται στην ψυχή, προσκαλεί τον άνθρωπο στον προσωπικό του αγιασμό, ο οποίος προεκτείνεται στον κόσμο που τον περιβάλλει. Ο Κύριος μας είπε: «Η βασιλεία του Θεού εντός υμών εστίν» και «ζητείτε δε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού, και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν».
Ο άνθρωπος μαθαίνει από την Εκκλησία τον σκοπό της υπάρξεώς του, που κατά τον Αγιο Σεραφείμ του Σάρωφ είναι η απόκτηση των δωρεών του Αγίου Πνεύματος. Αυτό γίνεται με τη συμμετοχή του πιστού στα ιερά μυστήρια, με το άκουσμα και την εντρύφηση στη διδασκαλία της Εκκλησίας, με την έξοδό του από τον ατομικισμό και από την αυτάρκεια των δικαιωμάτων του, και με τη συνάντησή του με τον Θεό και τον συνάνθρωπο, που επισφραγίζεται με την αληθινή αγάπη προς τον εχθρό. Ολα τα στάδια αυτής της πορείας -η κάθαρση από τα πάθη μας, ο φωτισμός και η θέωση- διαγράφουν μια διαδρομή της ψυχής με κέντρο όχι τον εαυτό μας αλλά τη σχέση μας με τον Θεό και τον πλησίον. Η ευαγγελική αγάπη δεν αναφέρεται απλώς σε συναισθήματα, αλλά στην αναζήτηση του υψίστου αγαθού για τον άλλον.
Η Θράκη αποτελεί μια ιδιαίτερη περιοχή με έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Πώς βιώνετε αυτή την πραγματικότητα μέσα από το ποιμαντικό σας έργο;
Το ποίμνιο της Ιεράς Μητροπόλεως Μαρωνείας και Κομοτηνής απαρτίζεται από ανθρώπους κυρίως θρακικής, μικρασιατικής και ποντιακής καταγωγής, που ζυμώθηκαν στις περιστάσεις του κοινού πνευματικού και ιστορικού τους βίου εδώ και έναν περίπου αιώνα. Στα τέλη του παρελθόντος αιώνος προστέθηκε σημαντικός αριθμός Ποντίων αδελφών μας από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, που με την προσήλωση που τους χαρακτηρίζει στις αξίες της πίστεως και στη διατήρηση των οικογενειακών δεσμών προσδίδουν ξεχωριστή ζωντάνια στη ζωή του τόπου.
Η συμβίωσή μας με την αναγνωρισμένη από τη Συνθήκη της Λωζάννης θρησκευτική μειονότητα αποτελεί πρότυπο ειρηνικής συνυπάρξεως. Ως χριστιανοί καλλιεργούμε το χρέος της αγάπης προς κάθε άνθρωπο, καθώς στο πρόσωπο του συνανθρώπου μας, ιδιαίτερα όταν αυτός πάσχει, συναντάμε τον Χριστό. Με τον τρόπο αυτό δίνουμε την ορθόδοξη χριστιανική μαρτυρία μας στον σημερινό κόσμο, που κατά την ευδοκία του Θεού είναι δυνατόν να παρακινήσει και όποιον ελεύθερα το επιθυμεί να προσέλθει για να τη γνωρίσει.
Ποιος είναι ο ρόλος της Εκκλησίας στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της ειρηνικής συνύπαρξης;
Καθώς σημειώσαμε, στο πρόσωπο του συνανθρώπου μας γνωρίζουμε πως συναντάμε τον Χριστό, ιδιαίτερα όταν ο συνάνθρωπός μας πάσχει. Το πνευματικό έργο της Εκκλησίας συμπληρώνεται από την παροχή εκ μέρους της υλικής παρηγορίας προς τους εμπερίστατους συνανθρώπους μας, στην έκταση και στον βαθμό των μέσων που η Εκκλησία διαθέτει. Εκείνο που έχει σημασία είναι η διάθεση της διακονίας -η λέξη «διακονία» σημαίνει, άλλωστε, το να περάσω «διά της κόνεως», μέσα από τη σκόνη, να σκονιστώ για χάρη των αδελφών μου-, δηλαδή η κίνηση της εξόδου μας από την αυτάρκεια του εγωισμού μας προς τον αδελφό που βρίσκεται σε ανάγκη. Διακονία που δεν διαλαλείται, αλλά που επιτελείται εν αγάπη και με πνεύμα ταπεινώσεως εκείνου που διακονεί, συναισθανόμενος πως εκπληρώνει χρέος προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Η κένωση αυτή έχει ως τέλειο πρότυπο την κενωτική αγάπη του Χριστού, του «δι’ ημάς τους ανθρώπους και διά την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών».
Ο Απόστολος Παύλος μάς νουθετεί ότι, όταν υπηρετούμε τον αδελφό, δίδουμε την προσφορά μας «μη εκ λύπης ή εξ ανάγκης· ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός». Ωστόσο, η σημαντικότερη συμβολή της Εκκλησίας στην κοινωνική συνοχή και στην ειρηνική συνύπαρξη ταυτίζεται με τον πρωταρχικό της σκοπό: Μέσα στην Εκκλησία ο άνθρωπος μεταποιείται, αποκτά την ειρήνη του Θεού, την «πάντα νουν υπερέχουσα», κατά τον Απόστολο Παύλο. Για να θυμηθούμε τον σοφό λόγο του Αγίου Σεραφείμ: «Απόκτησε ειρήνη μέσα σου και χιλιάδες γύρω σου θα σωθούν». Η ειρήνη, συνεπώς, δεν κατορθώνεται με συνθήματα ή με διεκδικήσεις: Οι ειρηνικοί άνθρωποι, οι άνθρωποι που αποκτούν την ειρήνη μέσα τους ως δώρο του Θεού, καθώς έγιναν οι ίδιοι δοχεία της θείας χάριτος, την ειρήνη που απέκτησαν, την απλώνουν γύρω τους. Με αυτή την αντίληψη και η τοπική Εκκλησία καλλιεργεί την ειρηνική συνύπαρξη στην Κομοτηνή και τη Ροδόπη, και προσβλέπει σε αυτήν.
Πιστεύετε ότι η τοπική κοινωνία της Κομοτηνής στέλνει ένα θετικό μήνυμα προς την υπόλοιπη Ελλάδα;
Ελπίζω ότι αυτό είναι σε θέση να το μαρτυρήσουν οι άνθρωποι που επισκέπτονται τον τόπο μας και γνωρίζουν τους ανθρώπους του. Κι εμείς εδώ αγωνιζόμαστε μέσα στο πλαίσιο των σημερινών κοινωνικών συνθηκών, στις γνωστές και πολλές φορές αντίξοες συνθήκες για τον σημερινό άνθρωπο. Αγωνιζόμαστε και κατά των παθών μας, άλλοτε ηττώμενοι και άλλοτε νικώντες. Το πρωτεύον είναι, νομίζω, να αναλάβει κανείς τη θέση του μέσα στην πνευματική αυτή μάχη κατά των παθών. Η Μητρόπολή μας προσφέρει και πνευματικές ευκαιρίες: τα ιερά μας προσκυνήματα, τις Ιερές Μονές μας, όμορφη ενοριακή ζωή, καθημερινή τέλεση της θείας λειτουργίας και ρυθμούς καθημερινής ζωής πιο ανθρώπινους, αν λάβει κανείς υπ’ όψιν την αυχμηρή πραγματικότητα της καθημερινότητας των μεγάλων αστικών κέντρων.
«ΕΥΧΟΜΑΙ ΝΑ ΑΞΙΩΘΟΥΜΕ ΝΑ ΓΝΩΡΙΣΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ»
Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους αναγνώστες της εφημερίδας μας;
Να αξιωθούν να κάνουν κτήμα τους το διαχρονικό μήνυμα του Ευαγγελίου του Χριστού. Αντίθετα από ό,τι ίσως έχει αντιληφθεί ο μέσος Ελληνας τις τελευταίες λίγες δεκαετίες, το Τριώδιο είναι ένα λειτουργικό βιβλίο της Εκκλησίας μας με ουράνιο πνευματικό πλούτο, που δίδει και το όνομα αυτής της περιόδου που εκτείνεται μέχρι το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου. Η κατανυκτική εκκλησιαστική περίοδος που ήδη διανύουμε είναι μια ευκαιρία για την επιστροφή μας στην πηγή της ζωής, της όντως ζωής. Αυτή η επιστροφή συντελείται με την αποστροφή του εσωτερικού βλέμματος του ανθρώπου από εκείνα που ευτελίζουν την ανθρώπινη αξία και τη στροφή του προς τον ζώντα Τριαδικό Θεό.
Για να δανειστώ τις λέξεις ενός συγχρόνου Αγίου της Εκκλησίας μας, του Αγίου Σωφρονίου του Αθωνίτου, που η ανθρωπότητα τον γνωρίζει και ως κτήτορα της Ιεράς Μονής στο Εσεξ: «Πολλοί είναι εκείνοι που δεν γνωρίζουν εκ πείρας τις αγαθοποιές ενέργειες της προσευχής, γι’ αυτό και αγνοούν ότι με την προσευχή ανοίγεται στο πνεύμα του ανθρώπου ένας κόσμος με απερίγραπτο μεγαλείο». Εύχομαι σε εσάς και στους αναγνώστες σας, σε όλους μας, να αξιωθούμε να γνωρίσουμε αυτό το μεγαλείο της πνευματικής ζωής, της ζωής του Θεού.
