Ἀπό τήν Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐξεδόθη πρόσφατα δίτομο ἔργο μέ συγγραφέα τόν γνωστό σέ μένα καί σέ πολλούς Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Φιλαδελφείας Μελίτωνα, Ἱεράρχη τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, μέ τίτλο «Μαρτυρία διακονίας ἀπό τήν Χώρα τοῦ Ἀχωρήτου» καί ὑπότιτλο «λόγοι καί διατυπώσεις».
Στήν ἐποχή μας πού δυστυχῶς ἀπό μερικές Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες ἀμφισβητεῖται ἤ ὑπονομεύεται ὁ ρόλος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τό παρόν βιβλίο εἶναι πολύ ἐπίκαιρο, διότι παρουσιάζει μέ ἔκδηλο καί ἀφοπλιστικό τρόπο, ὄχι μόνον τήν ζωἠ τῆς Πρωτοθρόνου Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τόν οἰκουμενικό της ρόλο. Καί αὐτό γίνεται μέσα ἀπό τήν ὀπτική ἑνός Ἱεράρχου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου πού συμμετεῖχε ἐνεργῶς σέ ὅλα τά πανορθόδοξα δρώμενα καί εἶναι ἕνα «ζωντανό Ἀρχεῖο».
1. Τίτλος καί περιεχόμενα
Κατ’ ἀρχάς, ὁ τίτλος «Μαρτυρία διακονίας ἀπό τήν Χώρα τοῦ Ἀχωρήτου» εἶναι ἐκπληκτικός καί ἀναλύει δύο ἔννοιες πού ἐκφράζουν ἀπόλυτα τόσο τόν συγγραφέα ὅσο καί τόν τόπο στόν ὁποῖο ζῆ καί διακονεῖ, δηλαδή τήν Νέα Ρώμη, τήν Κωνσταντινούπολη, πού ἀκόμη διατηρεῖ τό ἄρωμα τῆς Βασιλεύουσας τῶν Πόλεων. Ἡ πρώτη ἔννοια ἀπηχεῖ τήν μαρτυρία διακονίας, δηλαδή εἶναι διακονία μαρτυρίου καί εἶναι μαρτυρία ἐκκλησιαστικῆς διακονίας. Δέν εἶναι εὔκολο νά ζῆ κανείς στήν Κωνσταντινούπολη καί νά μή τό αἰσθάνεται αὐτό. Ἡ δεύτερη ἔννοια εἶναι ἡ «Χώρα τοῦ Ἀχωρήτου». Ἀχώρητος εἶναι ὁ Θεός, ὁ ἀπρόσιτος, ὁ ἀποφατικός, πού ὅμως γίνεται χωρητός στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, ἀλλά γενικότερα καί στήν μαρτυρική Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως.
Ἡ Κωνσταντινούπολη, ἡ Νέα Ρώμη εἶναι ἔνδοξη καί μαρτυρική πόλη, Πρωτεύουσα τῶν Ρωμηῶν ὅπου γῆς, «τῶν πενήτων τοῦ Χριστοῦ», μέ τήν μεγάλη καί μακραίωνη παράδοση πού εἶναι ζωντανή καί καρποφόρα. Μέσα σέ αὐτόν τόν εὐλογημένο τόπο ἐγράφησαν οἱ «λόγοι καί διατυπώσεις» πού περικλείονται σέ αὐτούς τούς δύο εὐλογημένους τόμους. Πρόκειται γιά λόγοι πού ἐκφωνήθηκαν σέ διαφόρους τόπους καί μέ διάφορες ἀφορμές καί εὐκαιρίες, ὅπως φαίνεται εὔγλωττα στίς ἐπικεφαλίδες τῶν ὀκτώ ἑνοτήτων, ἤτοι:
1. «Σήμερον ἡ ἱερά καί μεγαλόφωνος τῶν Ὀρθοδόξων πανήγυρις ἀγάλλεται» (ὁμιλίες σέ Δεσποτικές ἑορτές). 2. «Ποίοις οἱ εὐτελεῖς χείλεσι, μακαρίσωμεν τήν Θεοτόκον» (ὁμιλίες στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο). 3. «Χορός Ἁγίων ἐκκλησιάζει ἡμῖν» (ὁμιλίες σέ Ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας μας). 4. «Τοῦ γενέσθαι ἡμᾶς διακόνους τῆς Καινῆς Σου Διαθήκης» (ὁμιλίες σέ Ἐπισκόπους καί γενικά Κληρικούς). 5. «Μυσταγωγία ἀρρήτου διακονίας οἰκουμενικῆς τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας» (ὁμιλίες καί κείμενα γιά τήν Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο). 6. «Βίου ἱστόρησις κατά Θεόν βιωτευσάντων Πατριαρχῶν καί Ἀρχιερέων» (ὁμιλίες γιά μακαριστούς Πατριάρχες καί Ἀρχιερεῖς). 7. «Κηρόν μνήμης καί εὐλαβείας τοῖς ἐν Κυρίῳ ἀναπαυσαμένοις» (ὁμιλίες σέ κεκοιμημένους). 8. «Ἐκκλησιῶν ἡ εὐπρέπεια καί εὐστάθεια» (ὁμιλίες σέ ἐκκλησιαστικά γεγονότα, στήν Κωνσταντινούπολη καί ἀνά τήν οἰκουμένην, σέ ἐπίσημες ἀποστολές). 9. «Παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις» (ὁμιλίες ποικίλου περιεχομένου σέ διαφόρους τόπους καί καιρούς).
Οἱ ὁμιλίες καί τά κείμενα αὐτά εἶναι πλουτισμός θεολογίας, ἐκκλησιολογίας καί Ὀρθοδόξου εὐσεβείας, πού προέρχονται ἀπό ἕναν Μητροπολίτη τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, πού διακρίνεται ἀπό ἔμπνευση ρωμαίϊκη καί εὐλάβεια ἐκκλησιαστική. Τό ὅλο δίτομο ἔργο ἐκτείνεται σέ πολλές σελίδες, ὁ Α΄ τόμος σελ. 647, ὁ Β΄ τόμος σελ. 575. Συνολικά σέ 1.222.
2. Προλεγόμενα
Τό ἔργο αὐτό προλογίζεται ἀπό τόν Προηγούμενο τῆς Μονῆς Ἰβήρων, μακαριστό Γέροντα Ἀρχιμ. Βασίλειο Γοντικάκη μέ τόν γνωστό τρόπο τῆς γραφῆς του. Μέσα σέ τρεῖς σελίδες γίνεται μιά εὔστοχη παρουσίαση τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Μεταξύ τῶν ἄλλων γράφεται στά «Προλεγόμενα» ὅτι ἀπό τήν ἀνάγνωση ἀναδύεται μιά γεύση πνεύματος πού δέν εἶναι γιά τήν βιβλιοθήκη, ἀλλά ἐνδιαφέρει τόν ἀναγνώστη καί τόν ἀναπαύει, καί εἶναι «μαρτυρία τοῦ ἀνθρώπου πού εἶναι γέννημα καί θρέμμα τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, ἔχει τόν χαρακτῆρα καί τό ἦθος της», μιᾶς Ἐκκλησίας πού «σηκώνει τόν σταυρό της», «καί ἀπολαμβάνει τήν ἐλευθερία τῆς Χάριτος». Ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο διατυπώνεται ὁ λόγος στίς ὁμιλίες αὐτές εἶναι «ἐξομολογητικός», καί γι’ αὐτό «γίνεται αὐτοβιογραφία καί συγχρόνως ἱστορία τῆς θεολογίας».
Ὁ συγγραφεύς περιγράφει τήν Πόλη καί τήν Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή, τήν Χάλκη, τόν Πατριαρχικό Οἶκο μέ ἕναν τρόπο πού φαίνεται ὅτι «τά γνωρίζει ὅλα καί δέν περιαυτολογεῖ, ὑποφέρει τά πάνδεινα καί δέν παραπονεῖται», «δέν τά βλέπει ἐξωτερικά καί ἐπιπόλαια, ἀλλά τά ἀντιμετωπίζει προσωπικά καί ὑπέυθυνα. Ζῆ ἐν Χριστῷ ὡς μέλος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, καί δέν ἐχθρεύεται κανένα κατακτητή οὔτε ἀπειλεῖται ἀπό καμμιά βαρβαρότητα».
Ὅταν δεχθῆ κανείς τό μήνυμα αὐτοῦ τοῦ βιβλίου καί στήν συνέχεια ἐπισκεφθῆ τήν «καρδιά τῆς Πόλεως», τότε «ἀπό ἐπισκέπτης γίνεσαι προσκυνητής καί ἀπό προσκυνητής μόνινος κάτοικος τῆς πατρίδος πού νοσταλγοῦσες καί ἔχει τίς διαστάσεις τῆς οἰκουμένης μέ τήν εἰρήνη τῆς θείας Λειτουργίας». «Αἰσθάνεσαι ὅτι τά κείμενα πού ἔχεις μπροστά σου δέν εἶναι δουλειά κάποιου πού τήν ἔκαμε (ἔστω μέ πολύ κόπο) στό περιθώριο τῆς ζωῆς του. Ἀλλά εἶναι ἡ ἴδια ἡ ζωή μέ ὅλους τούς πόνους, τά βάσανα καί τήν ἀνάπαυσι πού τοῦ χαρίστηκε. Κουράζεται μιά ζωή γιά νά σοῦ μεταφέρη τήν ἔκπληξι τῆς τελικῆς νίκης». Οἱ εὔστοχοι αὐτοί λόγοι εἶναι μιά ἀληθινή καί οὐσιαστική ἑρμηνεία τῶν κειμένων πού ἀκολουθοῦν, ἀλλά καί ἕνα ψυχογράφημα τοῦ συντάκτου τους.
3. Βιωματική κατάθεση πεντηκονταετίας
Τό πρῶτο εἰσαγωγικό κείμενο εἶναι τοῦ συγγραφέα, τοῦ Μητροπολίτου Φιλαδελφείας Μελίτωνος, μέ τίτλο «Βιωματική κατάθεσις πεντηκονταετίας», καί εἶναι μιά νηφάλια καί εὐαίσθητη αὐτοβιογραφία του γιά τά πενήντα χρόνια μιᾶς λαμπρῆς κενωτικῆς διακονίας του, συνδεδεμένη μέ τήν γενέθλια νῆσο του (Ἴμβρο) καί τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Ἀρχίζει τό κείμενο μέ τήν Μητέρα Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία, τήν ὁποία ὑπεραγαπᾶ θυσιαστικά καί εἶναι σπίτι του, ἡ ὁποία πορεύεται «ἐν σταυρικῇ δυνάμει Θεοῦ» ὡς «δούλη τοῦ Ἐσταυρωμένου», καί καταλήγει στήν ἔκφραση εὐγνωμοσύνης στούς εὐεργέτες του, μέ κατάληξη τόν πατέρα του Κωνσταντῖνο καί τήν μητέρα του Στυλιανή.
Μέσα σέ αὐτήν τήν «βιωματική κατάθεσιν πεντηκονταετίας» περνᾶ ἡ αὐτοβιογραφία του μέσα ἀπό ἕνα εὐωδιαστό θυμίαμα ἀπό τήν παιδική ζωή του στήν νῆσο Ἴμβρο, στό Ζωγράφειο Λύκειο, στήν Πατριαρχική Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή, στήν Σχολή τῆς Χάλκης, στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης, τήν Μονή Βλατάδων, τίς χειροτονίες του σέ διάκονο, Πρεσβύτερο καί ἀργότερα σέ Μητροπολίτη, τήν ἐπικοινωνία του μέ μεγάλους καί Σοφούς Ἀρχιερεῖς τοῦ Θρόνου, στήν διακονία του στό Πατριαρχεῖο ἀπό ὅλες τίς θέσεις μέχρι τοῦ Ἀρχιγραμματέως, τούς Οἰκουμενικούς Πατριάρχες Δημήτριο καί Βαρθολομαῖο, τούς ὁποίους ἐπαινεῖ γιά τά ἰδιαίτερα χαρίσματά τους, τόν ἀδελφό του Μητροπολίτη Πριγκηποννήσων Δημήτριο κ.ἄ. Εἶναι μιά περιγραφή τῆς μεγάλης ἐκκλησιαστικῆς οἰκίας στήν ὁποία γεννήθηκε, ἀναπνέει καί ζῆ.
Ἰδιαιτέρως θά ἤθελα νά ἐπισημάνω τά ὅσα γράφει γιά τήν προσέγγισή του στό Ἅγιον Ὄρος καί γιά τόν πνευματικό του πατέρα, τόν Γέροντα Βασίλειον, Ἡγούμενον τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων. Βλέπει τό Ἅγιον Ὄρος ὡς τήν ὑποδομή τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, ὡς τροφό τῆς Μητέρας Ἐκκλησίας.
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα τοῦ Μητροπολίτου Φιλαδελφείας Μελίτωνος εἶναι ἡ ὑπέρ λίαν διατυπούμενη εὐγνωμοσύνη πρός τούς εὐεργέτες του, ἡ θυσιαστική ἀγάπη γιά τήν Μητέρα Ἐκκλησία, ὁ πόθος του γιά τήν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας, ἰδιαιτέρως τῆς θείας Λειτουργίας, ἡ ἐσωτερική εὐλάβεια στούς ταπεινούς Ρωμηούς, ἡ καρδιακή αἴσθηση τῶν καθημερινῶν γεγονότων, ἡ ἀνάμνηση τῆς «μεγίστης ἱερᾶς μορφῆς Δημητρίου τοῦ πράου, ἀκεραίου καί ἁπλοῦ, τοῦ Πατριάρχου τῆς εὐγλώττου σιωπῆς, ἀλλά καί τοῦ μέντορός του Χαλκηδόνος Μελίτωνος «τοῦ διδασκάλου τοῦ λόγου τῆς σιωπῆς», καί ἄλλες δυσεύρετες ἀρετές στήν ἐποχή μας, στήν ὁποία ἐπιπολάζει ἡ ἀγνωμοσύνη καί ἡ σκληροκαρδία ἤ καί ἀναισθησία.
Εἶναι ὁ ἀκοίμητος ὀφθαλμός γιά πολλά χρόνια τῆς Μητρός Ἐκκλησίας καί ὁ ταπεινός διάκονος μιᾶς μεγάλης ἱστορίας πού ἀρχίζει ἀπό τούς παλαιούς Γέροντας τῆς Πατριαρχείας τοῦ Ἀθηναγόρου, συνεχίσθηκε στόν ταπεινό καί πράο Πατριάρχη Δημήτριο, τόν ὁποῖο διακόνησε ὁλοκαρδίως, καί φθάνει στόν δυναμικό καί μεγαλόπνοο νῦν Πατριάρχη Βαρθολομαῖο.
Ὁ Μητροπολίτης Φιλαδελφείας Μελίτων, στό δίτομο αὐτό ἔργο, ἀποτιμᾶ μέ καρδιακό λόγο τήν θεολογία καί τήν ἱστορία πάνω ἀπό μισό αἰώνα θυσιαστικῆς διακονίας, ἀπό διάφορες θέσεις, στό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Ἔτσι, ὁ ἀναγνώστης ὠφελεῖται πολλαπλῶς, μελετώντας τήν θεολογία τῆς Ἐκκλησίας στήν ἱστορία καί τήν ἐκκλησιαστική ἱστορία τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου μέσα ἀπό τήν ὀπτική γωνία ἑνός Μητροπολίτου πού γνώρισε πολλά, πόνεσε θυσιαστικά, εὐεργέτησε ἀγαπητικά καί ὅλα αὐτά τά ἀποθησαυρίζει στήν μνήμη τῶν ἑπόμενων γενεῶν.
4. Ἡ δομή τοῦ λόγου
Πέραν τῆς «Βιωματικῆς καταθέσεως πεντηκονταετίας» πού εἶναι τό πρῶτο κείμενο πού παρατίθεται στόν Α΄ τόμο, ὅλα τά κείμενα πού παρατίθενται στό δίτομο αὐτό ἔργο εἶναι στολισμένα μέ τήν εὐαίσθητη καρδιά τοῦ συντάκτου τους, ἀπό τήν ὁποία ἐξέρχεται εὐῶδες μῦρο τῆς Ἰβριώτιδος ζωῆς καί τῆς Φαναριώτικης βιοτῆς, ἀφοῦ συμπλέκονται ἁρμονικά ἡ εὐλάβεια τῶν ταπεινῶν γονέων του, μέ τήν σοφία καί τό βίωμα τῆς Σταυροαναστάσεως τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, καί αὐτά τίθενται στό δικό του ὁλόχρυσο θυμιατό γιά νά θυμιάζη ὅλον τόν κόσμο, ἐκπροσωπώντας τήν Μητέρα Ἐκκλησία παντοῦ, στά ταπεινά κελλιά μέχρι τούς συνοδικούς θεσμούς. Ἀπό ἀπόψεως δομῆς τῶν ὁμιλιῶν παρατηρεῖ κανείς τόν εὔπλαστο ρωμαίικο λόγο μέ τήν εὐαίσθητη ὀρθόδοξη καρδιά. Καί τό ἐκπληκτικό εἶναι ὅτι ὅλα αὐτά διανθίζονται μέ χωρία ἁγιογραφικά, συναξαριακά, λειτουργικά, λατρευτικά. Βλέπει κανείς χωρία ἀπό τό Θεοτοκάριο, τά Συναξάρια, τίς Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας, τά ἀπολυτίκια, τά κείμενα τῶν Πατέρων, τά Κοντάκια.
Αὐτό δείχνει ὅτι ὁ συγγραφεύς «κολυμπάει» στήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἐκφράζεται στήν Ἁγία Γραφή, τίς ἱερές Ἀκολουθίες, τά Συναξάρια, τήν διάταξη καί τίς εὐχές τῶν Μυστηρίων. Μέσα ἀπό τίς ὁμιλίες περνᾶ εὐαίσθητα καί διακριτικά, ἀλλά καί προσευχητικά ὅλη ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Μέσα ἀπό τά κείμενα αὐτά ἀναδύεται τό ἁγιορείτικο καί ρωμαίικο λιβάνι τῆς Ὀρθοδόξου εὐσεβείας, ἀπηλλαγμένο ἀπό ἐθνοφυλετισμούς, πού εἶναι μία ἀπό τίς σύγχρονες μεγάλες αἱρέσεις στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία πού διασπᾶ τήν ἑνότητά της. Ἀποσπῶ τρεῖς παραγράφους ἀπό τήν «βιωματική κατάθεσιν πεντηκονταετίας» πού ἐκφράζουν «τόν ἔσω ἄνθρωπον» τοῦ συντάκτου τοῦ κειμένου αὐτοῦ.
Ἡ πρώτη ἀναφέρεται στήν ἀγάπη του, στήν ρωμαίικη βιοτή:
«Αἱ παιδιόθεν καταβολαί ἐκ τῶν γεννητόρων μου Κωνσταντίνου καί Στυλιανῆς, τῶν χωρικῶν, ἀγροτῶν βιοπαλαιστῶν, καί Ζωῆς, τῆς ἐστεφανωμένης μέ τό ἦθος καί τήν πίστιν τῶν παλαιῶν Κωνσταντινουπολιτισσῶν γυναικῶν, τῶν ἐχουσῶν πάντοτε τήν ἔφεσιν πρός Χριστόν, διά τῆς ὁποίας στοργικῆς ἐφέσεως αὗται καί ἀνέθρεψαν καί ἐγαλούχησαν γενεάς γενεῶν τῆς Ρωμηοσύνης, ὑπῆρξαν ἀφετηρία, πορεία καί τέρμα διά τόν διά τῆς γραφῆς ταύτης ἐπιχειροῦντα μαρτυρίαν ἄγνωστον τοῖς πολλοῖς καί ἄρρητον εἰς ἐμαυτόν. Ὁ γράφων παρατίθησιν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τήν ἁπλοϊκήν, πλήν ὅμως πλήρη νοημάτων, εὐχήν ἑκάστην πρωΐαν καί ἑσπέραν τοῦ κατά σάρκα πατρός μου, ἡ ὁποία εἴθε νά μέ συνοδεύῃ μέχρις ἐσχάτων: “Τήν εὐχή μου, παιδί μου, νά ἔχῃς καί τήν εὐχή τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Παναγίας πού εἶναι πιό δυνατές, καί ἡ Παναγία πάντοτε μαζί σου”, τήν ὁποίαν συνεπλήρωνε μέχρι τῆς κοιμήσεώς της ἡ Ζωή Κομματᾶ, ὅταν μᾶς ἐσταύρωνε, ἐμέ μαζί μέ τόν υἱόν της, καθ’ ἡμέραν ἀπό τό παράθυρο τοῦ σπιτιοῦ της».
Ἡ δεύτερη ἀναφέρεται στόν πνευματικό του π. Βασίλειον, Προηγούμενον τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων, πού δείχνει τήν ἐσωτερικότητά του.
«…Καθηγούμενον Ἱερομόναχον Βασίλειον Γοντικάκην, Προηγούμενον τῆς ἐν Ἁγίῳ Ὄρει Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων, ὁ ὁποῖος, μετά θερμῆς ἀγάπης πάντοτε, μ’ ἐνουθέτησε, μέ συνεβούλευσε, μοί ἐδίδαξεν ἐμπειρικῶς, ὅτι τά πάντα κατευθύνει ἡ Πρόνοια τοῦ Θεοῦ καί ἡ Κυρία Θεοτόκος, καί μεγάλως μοῦ συμπαρεστάθη εἰς τήν ἀκανθώδη πορείαν πρός τά σωτηρίας ἐχόμενα. Ὁ Γέροντας Βασίλειος ὑπῆρξε διά τήν ἐλαχιστότητά μου ὁ πνευματικός Πατήρ ὁ ὁποῖος ἐπεδίωκε καί μοί ἐδίδαξεν ἐμπειρικῶς τόν “βίον τόν ἐπίπονον καί μόχθων γέμοντα πολλῶν καί ἱδρώτων”, μετά πάσης στοργῆς, “πάντα πόθον νικώσης”. Εἰς τό ἐπιτραχήλιον τοῦ π. Βασιλείου κατέθεσα ἐπανειλημμένως “τῆς ψυχῆς μου τόν στόνον”, τά ἄδηλα καί τά κρύφια, ὡς ἑτέρῳ κρυφιομύστῃ καί καρδιογνώστῃ πνευματικῷ πατρί, τῷ μόνῳ μετά Θεόν καί τῷ Πριγκηποννήσων Δημητρίῳ κατέχοντι καί γνωρίζοντι τά κατ’ ἐμέ. Ἡ πεῖρα καί διά πράξεων συμβουλή τοῦ Γέροντος Βασιλείου ὑπῆρξε δι’ ἐμέ διαχρονικῶς “διδάσκαλος ἀσφαλείας”».
Σπάνια ἐξομολογητική μαρτυρία Ἐπισκόπου! Ἡ τρίτη ἀναφέρεται στόν σκοπό γιά τόν ὁποῖο συγκέντρωσε ὅλον αὐτόν τό ἀμητό τῆς πεντηκονταετίας, στό δίτομο αὐτό ἔργο:
«Καί νῦν, ὅτε ἔφθασα εἰς “τά ὅρια τῆς χρονικῆς μου ὑπάρξεως” καί ἐγγίζει τό τέρμα τῆς ἀπανδοχεύτου καί ματαιόφρονος βιοτῆς μου ἐπί τῆς γῆς, “ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα” ἵνα καταλείπω μαρτυρίαν “χαρτίνην” τῆς διελεύσεώς μου ἐκ τοῦ στερεώματος τῆς Μητρός Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Μαρτυρίαν εὐχαριστίας καί εὐγνωμοσύνης καί διά τήν εὐεργεσίαν καί διά τά μνημονευθέντα καί “κρατήσαντά” με τῆς χειρός “ἵνα μή πέσω”».
Καί αὐτή σπάνια μαρτυρία ἐκκλησιαστικοῦ φρονήματος Μητροπολίτου, συνδυασμένη μέ τήν μνήμη τοῦ θανάτου καί τῆς πέραν τοῦ θανάτου ζωῆς.
5. Συνοπτική ἀποτίμηση
Γενικά, στό δίτομο αὐτό ἔργο συμπλέκονται ἁρμονικά ἡ Ρωμηοσύνη μέ τήν Οἰκουμένη, ἡ ρωμαίικη εὐλάβεια τῶν ταπεινῶν μέ τήν σοφία τῶν ὑψηλῶν, ἡ ποίηση μέ τόν λόγο, ἡ θεία Λειτουργία μέ τήν ὑψηλή διοίκηση, τό Θυσιαστήριο μέ τά Γραφεῖα, οἱ ὅσιοι μέ τούς μάρτυρες, τά ἔργα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μέ τά Συναξάρια πού εἶναι ἡ ζωντανή ἐκκλησιαστική ἱστορία, οἱ συνεχεῖς μετακινήσεις μέ τίς εὐλαβικές ἀναμνήσεις, ἡ δωρεά μέ τήν εὐγνωμοσύνη, τό Ἀρχιερατικό ἀξίωμα μέ τό ἀσκητικό κελλί, ἡ εὐαίσθητη καρδιά μέ τήν σοφία τοῦ λογικοῦ. Ὡς Μητροπολίτης Φιλαδελφείας εἶναι φιλάδελφος σέ ὅλους, τούς ὁποίους ἐξυπηρέτησε διακονικῶς, καί ὡς Μελίτων σκορπᾶ τό μέλι τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας σέ ὅσους τό ἔχουν ἀνάγκη.
