Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Αποτελεί κοινή πλέον διαπίστωση της έρευνας ότι ο σύγχρονος λαϊκός πολιτισμός σε μεγάλο βαθμό είναι πολιτισμός των συλλόγων. Σημαίνει αυτό ότι είναι οι σύλλογοι που διαχειρίζονται τις παλαιότερες μορφές παράδοσης, στα όρια των αστικών και αστικοποιημένων κοινωνιών της εποχής μας και ότι από αυτούς μεταδίδονται τα στοιχεία των παραδοσιακών μορφών ζωής στα νεότερα μέλη της κοινωνίας, σύμφωνα με την επιλογή ή τη σύνθεση που έχει στο μεταξύ επιτευχθεί μέσα στους συλλόγους. Αναφερόμαστε βεβαίως σε συλλόγους πολιτιστικούς, εθνοτοπικούς και «λαογραφικούς», που συχνά φέρουν στον τίτλο τους αναφορά στην παράδοση και των οποίων οι δράσεις είναι εν πολλοίς ομοιόμορφες και ομογενοποιημένες. Συλλόγους που είτε αναφέρονται στον κοινό γενέθλιο τόπο των αστών ιδρυτών τους, είτε υφίστανται και δραστηριοποιούνται στην επαρχία, έχουν κοινούς πλέον στόχους και κοινούς τρόπους δράσης.

Το ζήτημα φυσικά είναι πολύ μεγάλο, αν σκεφτεί κανείς τόσο το πλήθος των συλλόγων και των επιμέρους δράσεών τους, όσο και τη γεωγραφική τους εξάπλωση, άρα και τη μέθεξη και συμμετοχή σε διάφορες και διαφορετικές τοπικές πολιτισμικές παραδόσεις. Επίσης, οι κατά τόπους εξελίξεις συχνά διαφοροποιούνται, αν και συνήθως υπάγονται σε γενικότερες κανονικότητες. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που θα εξετάσουμε εδώ είναι ο τρόπος με τον οποίο οι τοπικοί σύλλογοι διαχειρίζονται παλαιότερες μορφές ελληνορθόδοξων τελετουργικών μορφών, σε περιπτώσεις λαϊκών θρησκευτικών τελετουργιών, όπως τις εξετάζει ο κλάδος της θρησκευτικής λαογραφίας.

Ας δούμε πρώτα το μεγάλο πλαίσιο. Η διαχείριση των παλαιότερων μορφών παράδοσης ώστε να προκύψουν οι μορφές του σύγχρονου λαϊκού πολιτισμού γίνεται κατά βάση με τέσσερις τρόπους: την επιβίωση παλαιότερων μορφών πολιτισμού, άλλοτε αυτούσιων και άλλοτε ελαφρά προσαρμοσμένων, εφόσον συνεχίζουν να αποτελούν οργανικά στοιχεία της καθημερινής ζωής, για παράδειγμα οι αιματηρές ζωοθυσίες των θρησκευτικών μας πανηγυριών. Την αναβίωση μορφών που είχαν μεν εξαφανιστεί, για διάφορους όμως λόγους αναβιώνονται και έρχονται και πάλι στο προσκήνιο, κατά κύριο λόγο όμως ως παραστάσεις, στα πλαίσια του κινήματος του φολκλορισμού, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις αναβιώσεις εθίμων που έχουν πάψει να τελούνται στα πλαίσια σχετικών αναπαραστάσεων, καθώς συμβαίνει με τον «κλήδονα».

Επίσης, το μετασχηματισμό παλαιότερων μορφών, οι οποίες αλλάζουν πολλά από τα ουσιώδη στοιχεία τους, προκειμένου να προσαρμοστούν στη νέα κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα, με δυο λόγια στη σύγχρονη μορφή της υλικής βάσης, επί της οποίας εδράζεται το πνευματικό εποικοδόμημα του λαϊκού πολιτισμού, όπως συμβαίνει με τα πανηγύρια, πολλά στοιχεία των οποίων έχουν πλέον προσαρμοστεί στη σύγχρονη πραγματικότητα. Και τέλος, την εισαγωγή από άλλα πολιτισμικά συστήματα ή τη δημιουργία νέων στοιχείων, τα οποία εμπλουτίζουν την παράδοση και συναποτελούν το σύγχρονό μας πρόσωπο του λαϊκού πολιτισμού. Η εμπλοκή των συλλόγων στη διαχείριση των παλαιότερων μορφών τελετουργιών και στη διαμόρφωση των νέων, εξακτινώνεται και στις τέσσερις αυτές δράσεις.

Οι τελετουργικές μορφές που επιβιώνουν από το παρελθόν έχουν πλέον κατά κανόνα αναληφθεί από τοπικούς πολιτισμικούς συλλόγους, οι οποίοι φροντίζουν για την εθιμική κατ’ έτος επανάληψή τους, αλλά και για τις επιμέρους μορφές που αυτές μπορούν να πάρουν, προσαρμοζόμενες στα σύγχρονα κάθε φορά δεδομένα, αλλά και στις οικονομικές, κοινωνικές και άλλες συνθήκες που σταδιακά διαμορφώνονται σε κάθε τόπο. Είναι απολύτως χαρακτηριστικά τα παραδείγματα τοπικών θρησκευτικών πανηγυριών, των οποίων η διοργάνωση έχει περάσει από τη φροντίδα της κοινότητας δια των καφενείων κάθε χωριού στις αρμοδιότητες των τοπικών πολιτιστικών ή αθλητικών συλλόγων, οι οποίοι τα διοργανώνουν σύμφωνα με το πρότυπο των δικών τους χοροεσπερίδων.

Ετσι, στα πανηγύρια αυτά υπάρχει πλέον τυποποιημένο φαγητό, που όπως και τα ποτά πωλούνται από το σύλλογο, ορχήστρα με χορό ελεύθερο και χωρίς την ανάγκη ιδιαίτερης πληρωμής προς τους μουσικούς, λαχειοφόρος αγορά για την ενίσχυση του συλλόγου, σύντομη ομιλία-χαιρετισμός από τον πρόεδρο του συλλόγου με τιμητικές καμιά φορά εκδηλώσεις για χορηγούς και δωρητές κ.λπ. Υπάρχουν δηλαδή στοιχεία που αποσυνδέουν το πανηγύρι από την κοινότητα, που αποξενώνουν κάπως τη θρησκευτική αφετηρία του και το συνδέουν με τη ζωή του συλλόγου, την οργάνωση, τη δράση και την προσφορά του.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Αγρυπνία επί τη εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα στην Ελευθερούπολη

Με λαμπρότητα και σε κλίμα κατανύξεως εορτάσθηκε η εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα σε όλες τις ενορίες και Ιερές Μονές της Μητροπόλεως Ελευθερουπόλεως. Το εσπέρας...

Αγρυπνία επί τη εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα στην Ι.Μ. Περιστερίου

Σεπτῇ ἐντολῇ καί εὐλογίᾳ τοῦ Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου μας, Μητροπολίτου Περιστερίου κ. Κλήμεντος τό βράδυ τῆς Τρίτης 26 Μαΐου 2020 ἐτελέσθη σέ ὅλους τούς Ἱερούς...
video

Η Αγρυπνία της Αποδόσεως του Πάσχα στην καρδιά της Ρούμελης

Για το φωτογραφικό υλικό πατήστε εδώ. Μέσα σε κλίμα συγκίνησης και κατάνυξης Κλήρος και Λαός στην Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος προσέτρεξε στους Ιερούς Ναούς και στις...

Αγρυπνία για την Απόδοση της εορτής του Πάσχα στην Ι.Μ. Λαγκαδά

Για φωτογραφικό υλικό πατήστε εδώ. Επί τη ευκαιρία της Αποδόσεως της Εορτής των Εορτών και της Πανηγύρεως των Πανηγύρεων, τελέσθηκε μέσα σε πανηγυρικό κλίμα η...

Ιωάννης ο Ρώσος: Ο Όσιος που λάτρεψαν χριστιανοί και μουσουλμάνοι

Ο Ιωάννης γεννήθηκε στην Ουκρανία από γονείς Ορθοδόξους. Αλλοι ισχυρίζονται ότι γεννήθηκε στην Πολτάβα και άλλοι σε ένα μικρό χωριό της περιοχής της Μαριούπολης,...

Ο Μητροπολίτης Σύρου εδέχθη τη Γ.Γ. του Υπουργείου Ναυτιλίας

Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κα Χριστιάννα Καλογήρου, συνοδευόμενη από τον Χωρικό Αντιπεριφερειάρχη Κυκλάδων κ. Γ. Λεονταρίτη, τον Προέδρο του...

Πανηγυρικός Εσπερινός του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου στις Συκιές

Στον Πανηγυρικό  Εσπερινό που τελέστηκε στο Ιερό Παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου του Ρώσου στις Συκιές, χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ. Βαρνάβας, την Τρίτη 26 Μαΐου 2020. Ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε στη...

Αγρυπνία για την Απόδοση της εορτής του Πάσχα στην Ι.Μ. Μεσσηνίας

Με λαμπρότητα και σε κλίμα πνευματικής χαράς εορτάσθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας η Απόδοση του Πάσχα. Ο Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος προέστη Ιεράς...

Αγρυπνία για την Απόδοση της εορτής του Πάσχα στην Μητρόπολη Αθηνών

Ρεπορτάζ: Μάκης Αδαμόπουλος Φωτογραφίες: Χρήστος Μπόνης Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών τέλεσε το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος με...

Αναστάσιμος Πανηγυρικός Εσπερινός του Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου στο Νέο Προκόπιο Ευβοίας

Το εσπέρας της Τρίτης 26 Μαΐου 2020 ετελέσθη, με λαμπρότητα ο Αναστάσιμος Πανηγυρικός Εσπερινός της Αποδόσεως του Πάσχα και του Οσίου πατρός ημών Ιωάννου...

Σημαντική δωρεά ιατρικού εξοπλισμού από τον Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως

Τη Δευτέρα 25 Μαΐου 2020 παραδόθηκε στο Κέντρο Υγείας Ελευθερούπολης, αναλώσιμος Ιατρικός Εξοπλισμός απαραίτητος για την προστασία των Ιατρών, των Νοσηλευτών και των εργαζομένων...
video

«Τα πάντα μέσα στην πίστη μας είναι Φως»

"Τα πάντα μέσα στην πίστη μας είναι Φως!!! Εγώ ειμί του Φως του κόσμου, μας λέει ο Χριστός!!!" Με αυτή τη φράση ο Πρωτοσύγκελλος της...

Συναξάρι 27ης Μαῒου

Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου, Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος † Ἡ Ἀπόδοσις τοῦ Πάσχα. † Μνήμη τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἑλλαδίου. Εἶναι ἄγνωστο ἀπό ποῦ καταγόταν καί...

Ο Μητροπολίτης Σύρου στα εγκαίνια της ΜΕΘ του Βαρδάκειου και Πρώιου Γ.Ν.

Προσκεκλημένος του Διοικητή του Βαρδάκειου και Πρώιου Γενικού Νοσοκομείου Σύρου, κ. Μιχ. Ζουλουφού, ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β΄ παρέστη το μεσημέρι στα εγκαίνια της...

Φθιώτιδος: H ανθρώπινη ζωή είναι το μεγαλύτερο δώρο που μας έχει προσφέρει o Θεός

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ υπ᾿ αριθ. 6 Επί τη Αποδόσει του Αγίου Πάσχα 2020 ΣΥΜΕΩΝ ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΠΡΟΣ ΑΠΑΝΤΑ ΤΟΝ ΙΕΡΟΝ ΚΛΗΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΙΣΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΘΕΟΣΩΣΤΟΥ ΙΕΡΑΣ...