Αρχική Απόψεις - Γνώμες Η «Πρωτοκαθεδρία» στις εκκλησιαστικές τελετές

Η «Πρωτοκαθεδρία» στις εκκλησιαστικές τελετές

Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Σε προσφάτως ηλεκτρονικά δημοσιευμένο άρθρο, διάβασα τη διαπίστωση ότι πολλοί από τους παράγοντες της δημόσιας ζωής που προσάπτουν παγανιστικές καταβολές σε πολλά εκκλησιαστικά δρώμενα και λοιδωρούν το Αγιο Φως, διεκδικούν δυναμικά την πρωτοκαθεδρία στις εορταστικές εξέδρες διαγκωνιζόμενοι για να ανάψουν τη λαμπάδα τους από το Αγιο Φως που υποτιμούν και αμφισβητούν. Πρόκειται βεβαίως για μία απολύτως σωστή διαπίστωση, που δίνει ωστόσο αφορμή και για κάποιες ευρύτερες σχετικές σκέψεις.

Είναι γνωστό ότι η ελληνορθόδοξη παράδοση, διαμορφωμένη ήδη από τα χρόνια της Εθναρχούσας Εκκλησίας κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, έχει ως κύρια παράμετρο τη συναλληλία, τη συμπληρωματικότητα δηλαδή της κρατικής και της πνευματικής εξουσίας, ή καλύτερα των μορφών θεσμικής, διοικητικής και εκκλησιαστικής οργάνωσης της ελληνικής κοινωνίας. Ωστόσο είναι επίσης γνωστό ότι μετά την ίδρυση του ελεύθερου ελληνικού κράτους και τη σταδιακή ένταξη σε αυτό διαφόρων υπόδουλων ως τότε περιοχών, ως και την οριστική εδαφική και διοικητική διάρθρωσή του, οι σχέσεις αυτές μετεξελίχθηκαν σε μία στενή συμπληρωματικότητα της εκκλησιαστικής με τις τοπικές ή σε εθνικό επίπεδο δομημένες πολιτικές, στρατιωτικές κ.λπ. αρχές.

Η σχέση αυτή, όπως και σε προηγούμενα άρθρα έχουμε υποστηρίξει, δεν είναι μόνο εκδήλωση της παράδοσης της συναλληλίας. Αποτελεί παραλλήλως κράμα τόσο των αντιλήψεων της Εκκλησίας για τον ρόλο της στη συγκρότηση της ενότητας της ελληνικής κοινωνίας, όσο και της προσπάθειας του ανώτερου κλήρου να αποκτήσει συμβολικά και κυριολεκτικά μια θέση ανάμεσα στις «αρχές» του τόπου. Και εδώ ακριβώς, κατ’ εμέ κριτή, βρίσκεται το πρόβλημα: στο ότι η διοικούσα Εκκλησία, και πρωτίστως οι κατά τόπους Επίσκοποι και Μητροπολίτες δεν βλέπουν την θέση τους στην ελληνική κοινωνία βασισμένη στο τι εκπροσωπούν και τι προσωποποιούν, αλλά στο αν και κατά πόσον θα τους αποδοθούν τιμές και τύποι, μέσω των οποίων θα αυτοεπιβεβαιωθούν ως «αρχές του τόπου».

Φυσικά και οι Επίσκοποι είναι αρχές, αλλά όχι υπό την έννοια που συχνά το αντιλαμβανόμαστε. Είναι αρχές ευσεβείας του ποιμνίου τους, καθώς γύρω τους συγκροτείται η Εκκλησία αφού «ίστανται εις τόπον και τύπον Χριστού». Είναι αρχές, υποδείγματα και καθοδηγητές της «εις Χριστόν βιοτής», την οποία επαγγέλλεται η Εκκλησία, και η οποία αποτελεί την επί γης προτύπωση των πνευματικών μεγαλείων της Βασιλείας του Χριστού, και ως εκ τούτου πρόσωπα αξιοσέβαστα και άξια πάσης τιμής, με διακεκριμένο και ηγετικό πνευματικό ρόλο. Και αυτό δεν χρειάζεται ούτε αγήματα, ούτε φιλαρμονικές, ούτε άλλους εξωτερικούς τύπους του κρατικού και δημόσιου τελετουργικού για να γίνει αντιληπτό, ιδίως στον ελληνικό λαό, που τρέφει πάντοτε ιδιαίτερη τιμή και σεβασμό για τους Επισκόπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας του.

Ωστόσο, η τάση αυτή οδηγεί, κατά την αρχή της ανταποδοτικότητας, στην παραχώρηση πρωτοκαθεδριών όχι σε πρόσωπα που έχουν τιμηθεί από την Εκκλησία ή έχουν αναλάβει εκκλησιαστικές διακονίες ευόρκως και επιτυχώς, αλλά σε πολιτικούς παράγοντες οι οποίοι και το επιδιώκουν, ακριβώς επειδή ο Ελληνας στον χώρο της Εκκλησίας και κατά τη διάρκεια των εκκλησιαστικών και λατρευτικών τελετουργιών επιζητά τη δημόσια αναγνώριση και την κοινωνική καταξίωσή του.

Και η παραχώρηση αυτή έχει βέβαια και άλλα αποτελέσματα, ιδίως σε περιπτώσεις γενικευμένης κρίσης και ευρύτατης απαξίωσης και αμφισβήτησης του πολιτικού μας συστήματος, ιδίως στο επίπεδο του πολιτικού προσωπικού, όπως αυτή που τώρα βιώνουμε. Εχει δηλαδή την καταστροφική συνέπεια της ταύτισης της διοικούσας Εκκλησίας με το γενικό και αόριστο συχνά μόρφωμα του «κράτους» και της «κρατικής εξουσίας», όπως αυτό έχει σχηματιστεί στη συνείδηση της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού μας, με αποτέλεσμα να απαξιώνονται και οι εκκλησιαστικοί ηγέτες μαζί με τους πολιτικούς, γεγονός που έχει βέβαια καταστρεπτικές συνέπειες τόσο για το σωτηριώδες έργο της Εκκλησίας, όσο και για τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας στο σύνολό της, δεδομένου ότι η Εκκλησία αποτελεί θεσμό που ενώνει και συνέχει την κοινωνία, τον μόνο ίσως θεσμό που στέκεται ακόμη όρθιος στη συνείδηση των Ελλήνων.

Από τα παραπάνω συνάγεται νομίζω εύκολα και γιατί συμβαίνει το φαινόμενο που το μνημονευθέν στην αρχή άρθρο διαπίστωσε, αλλά και πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί από την πλευρά της διοικούσας Εκκλησίας, πριν να είναι ανήκεστη η βλάβη και πολύ αργά για όλους μας.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Συναυλία με την Γλυκερία για τα παιδιά της Ουκρανίας -Τι δήλωσε στην ΕΡΤ o Μητροπολίτης Ταμασού

Σε ξενοδοχείο της Αγίας Νάπας στην Κύπρο διαμένουν από τις 11 Μαΐου, 55 παιδιά από την Ουκρανία, τα οποία μεταφέρθηκαν στο νησί από κέντρα...

«Εβδομάδα Μνήμης και Προσευχής 1919-1922-2022» στην Ι.Μ. Φθιώτιδος

Πολλά και ποικίλα λειτουργικά και πολιτιστικά γεγονότα πραγματοποιούνται αυτή την εβδομάδα στην Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος με αφορμή την «Εβδομάδα Μνήμης και Προσευχής 1919-1922-2022»,  ένα...

Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος σε τηλεδιάσκεψη με μαθητές

Την Πέμπτη 19 Μαΐου 2022, κατόπιν αιτήματος του Διευθυντού και των Εκπαιδευτικών της Στ΄ τάξεως του 2ου Δημοτικού Σχολείου Βασιλικού, ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας,...

Μήνυμα του Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας για την 81η Επέτειο της Μάχης της Κρήτης

Πριν από 81 χρόνια, τα μαύρα σύννεφα του πολέμου τα οποία είχαν σκεπάσει ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, επεκτείνονταν πάνω από τον γαλάζιο ουρανό της...

«Ιερός Ναός Αγίου Αχιλλίου: Η Ιστορική Διαδρομή 15 Αιώνων».

Η Ιερά Μητρόπολη Λαρίσης και Τυρνάβου σε συνεργασία με την Κίνηση Πολιτών «ΛΑΡΙΣΑ Η ΠΟΛΗ ΜΟΥ», στα πλαίσια του εορτασμού του πολιούχου της Μητροπόλεως...
video

Ποιοι Άγιοι λένε ότι η κόλαση δεν είναι αιώνια;

Ποιοι Άγιοι λένε ότι η κόλαση δεν είναι αιώνια; Η κόλαση προέρχεται από το ρήμα κολάζω που σημαίνει βασανίζω και επομένως η λέξη κόλαση...
video

Βεροίας Παντελεήμων: «Αυτοθυσία: η τέλεια έκφραση της αγάπης»

Την Πέμπτη 19 Μαΐου το απόγευμα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων πραγματοποίησε διαδικτυακή ομιλία στη σειρά των εκπομπών «Επισκοπικός Λόγος» και ανέπτυξε...

Ποιμαντική οικογένειας και γάμου στην Ι.Μ. Χίου

Μέ τήν Χάρη καί τήν βοήθεια τῆς Τρισηλίου Θεότητος ὁλοκληρώθηκε καί κατά τό ἱεραποστολικό ἔτος 2021-2022 ἡ διακονία τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χίου, Ψαρῶν καί...

«Πόντου Μνήμη. 100 χρόνια χωρίς Μικρά Ασία»

Συνεχίζονται επιτυχώς οι εκδηλώσεις μνήμης υπό τον τίτλο: «Εβδομάδα Μνήμης και Προσευχής 1919 -1922-2022» με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από την Μικρασιατική...

Ιερά Λείψανα του Τιμ. Σταυρού και των Αγ. Κων/νου και Ελένης θα υποδεχθεί η Καλαμάτα

Με λαμπρότητα θα υποδεχθεί αύριο η Καλαμάτα, Παρα­σκευή 20 Μαΐου 2022 και ώρα 7.30 μ.μ., αποτμήματα Ιερών Λειψάνων εκ του Τιμίου Σταυρού και των...

Αντιπροσωπεία από την τοπική Αυτοδιοίκηση της Κρήτης στον Αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας

Εθιμοτυπική επίσκεψη πραγματοποίησαν την Τρίτη, 17 Μαΐου, αντιπρόσωποι από την τοπική Αυτοδιοίκηση της Κρήτης στον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας κ.κ. Μακάριο, στην έδρα του στο...
video

Κωλύματα Ιερωσύνης | Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής κ. Ησαΐας

Στο βίντεο που ακολουθεί, ο Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής κ.κ Ησαΐας, μας παρουσιάζει με συντομία, απλό και κατανοητό τρόπο και συνάμα διδακτικό τα κωλύματα...

Ἐγκαίνια Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίου Νικολάου Κολοκυνθοῦς Καστορίας

Μέ τήν καθιερωμένη ἐκκλησιαστική τάξη πραγματοποιήθηκαν, τήν Τετάρτη 18 Μαΐου ἡμέρα τῆς Δεσποτικῆς Ἑορτῆς τῆς Μεσοπεντηκοστῆς, τά ἐγκαίνια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ ἐν Ἁγίοις...

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΣ ΠΑΝΗΓΥΡΕΩΣ ΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΡΩΣΣΟΥ (ΠΕΜΠΤΗ 26 και ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΙΟΥ 2022)

Με την χάρη του Θεού, προγραμματίζουμε τον φετεινό εορτασμό της ιεράς μνήμης του Οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου του νέου...

Φθιώτιδος Συμεών: Καθιερώνουμε μία νέα ετήσια εορτή στην λουτρόπολη των Καμένων Βούρλων

Το Ιερό Λείψανο του Αγίου Παντελεήμονος του ιαματικού και θαυματουργού επί τη αναμνήσει της καταθέσεως του Ιερού Λειψάνου στο Ναό, καθώς και την Ιερά Εικόνα...