Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Το ζήτημα της διαχείρισης των παλαιότερων παραδοσιακών μορφών πολιτισμού είναι ιδιαίτερης σημασίας για τη φυσιογνωμία και το περιεχόμενο του σύγχρονού μας λαϊκού πολιτισμού. Κι αυτό επειδή η παράδοση, ως γνωστόν, είναι μία διαδικασία εν κινήσει, στα πλαίσια της οποίας παλαιότερα στοιχεία επιβιώνουν ή μετασχηματίζονται και άλλα προστίθενται, σχηματίζοντας μία συνεχή ροή πολιτισμού, η οποία και προσδιορίζει την καθημερινότητά μας, αλλά και νοηματοδοτεί την πολιτισμική μας ταυτότητα.

Οι κύριες διαδικασίες μέσα στο πλαίσιο αυτό είναι τέσσερις: Η επιβίωση παλαιότερων μορφών πολιτισμού, άλλοτε αυτούσιων και άλλοτε ελαφρά προσαρμοσμένων, εφόσον συνεχίζουν να αποτελούν οργανικά στοιχεία της καθημερινής ζωής, για παράδειγμα οι αιματηρές ζωοθυσίες των θρησκευτικών μας πανηγυριών. Η αναβίωση μορφών που είχαν μεν εξαφανιστεί, για διάφορους όμως λόγους αναβιώνονται και έρχονται και πάλι στο προσκήνιο, κατά κύριο λόγο όμως ως παραστάσεις, στα πλαίσια του κινήματος του φολκλορισμού, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις αναβιώσεις εθίμων που έχουν πάψει να τελούνται στα πλαίσια σχετικών ανα-παραστάσεων, καθώς συμβαίνει με τον «Κλήδονα».

Επίσης, ο μετασχηματισμός παλαιότερων μορφών, οι οποίες αλλάζουν πολλά από τα ουσιώδη στοιχεία τους, προκειμένου να προσαρμοστούν στη νέα κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα, με δύο λόγια στη σύγχρονη μορφή της υλικής βάσης, επί της οποίας εδράζεται το πνευματικό εποικοδόμημα του λαϊκού πολιτισμού, όπως συμβαίνει με τα πανηγύρια, πολλά στοιχεία των οποίων έχουν πλέον προσαρμοστεί στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Στη Θράκη σήμερα παρατηρούνται ενεργές και οι τέσσερις αυτές διαδικασίες. Εχοντας ως υπόβαθρο την πλούσια θρακική λαϊκή παράδοση, οι κάτοικοι της Θράκης δέχθηκαν, στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, πολλούς προσφυγικούς πληθυσμούς, όχι μόνο από τη μείζονα Θράκη, αλλά και από διάφορες μικρασιατικές περιοχές, από τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Κωνσταντινούπολη, την Ιμβρο και την Τένεδο, μαζί με πληθυσμούς όπως οι Αρβανίτες και οι Σαρακατσάνοι, οι οποίοι λόγω των ποικίλων ιστορικών συνθηκών εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα εδάφη της.

Επίσης, η Θράκη διατήρησε τις μουσουλμανικές της μειονότητες, ανάμεσά τους Πομάκους και μουσουλμάνους Τσιγγάνους, που έχουν βεβαίως τις δικές τους πολιτισμικές παραδόσεις και πρακτικές. Διατήρησε ακόμη Εβραίους, τουλάχιστον ως τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, Αρμένιους, Γκαγκαούζους και δέχτηκε σχετικά πρόσφατα επαναπατρισθέντες Ελληνοπόντιους, από χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Διαμορφώθηκε έτσι μία πολυπολιτισμική πραγματικότητα που αποτελεί και το κύριο γνώρισμα της θρακικής παράδοσης, όπως την ανιχνεύουμε, την καταγράφουμε και τη μελετούμε σήμερα. Μία πραγματικότητα η οποία αποτελεί πραγματικό υπόδειγμα μελέτης και προσφέρει υλικό για πολλές και ποικίλες προσεγγίσεις, δεδομένου ότι συχνά η πολιτισμική παράδοση συνδέθηκε με την εθνική, τη γλωσσική και τη θρησκευτική ταυτότητα κάθε πληθυσμιακής ομάδας, γι’ αυτό και η διατήρησή της υπήρξε βασική επιλογή και ουσιώδες πρόταγμα.

Οι παρατηρήσεις αυτές επισημαίνουν και το ποια παράδοση είναι τελικά αυτή που διαχειριζόμαστε. Στη Θράκη η έννοια της παράδοσης, λόγω των ιστορικών περιπετειών του τόπου, περιλαμβάνει κυρίως την προσφυγική παράδοση, και εκεί επικεντρώνονται οι δράσεις των επιμέρους συλλόγων. Αντιθέτως δεν παρατηρείται σοβαρή ενασχόληση με μορφές της αστικής ή της νεωτερικής παράδοσης, δεδομένου ότι αυτές δεν είναι εθνικά και συναισθηματικά φορτισμένες, άρα δεν συγκεντρώνουν το κοινό ενδιαφέρον. Κι αυτό φυσικά προσδιορίζει άμεσα όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τους τρόπους και τις στρατηγικές διαχείρισης της θρακικής παράδοσης, όπως αυτή γίνεται στις μέρες μας.

Αν η Θράκη διακρίθηκε και ήρθε πολλές φορές στο προσκήνιο της ιστορίας, αυτό κατά κανόνα οφείλεται στο γεγονός ότι ανά τους αιώνες υπήρξε τόπος συνάντησης και αλληλοπεριχώρησης διαφορετικών πολιτισμικών, γλωσσικών και θρησκευτικών παραδόσεων. Αυτό τον ρόλο της προσπαθεί να αναπροσδιορίσει από τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα, οπότε από προθάλαμος μίας παγκόσμιας πρωτεύουσας, της Κωνσταντινούπολης, έγινε ακριτική επαρχία μιας μικρής χώρας, διατηρώντας ωστόσο, ελέω διεθνών συνθηκών και συμβάσεων, τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της. Κι αυτό το πλεονέκτημα, εντός των πλαισίων του ιδεολογικά κυριαρχούντος «ελλαδισμού», επί χρόνια αντιμετωπίστηκε ως μειονέκτημα, γι’ αυτό και δεν αναπτύχθηκαν ειδικές στρατηγικές διαχείρισής του.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πρόκληση: να καταφέρουμε μέσω της λαϊκής παράδοσης και της διαχείρισής της να δείξουμε ότι οι λαϊκοί πολιτισμοί, οι θρησκείες και οι επιμέρους παραδόσεις, μακριά από κρατικές σκοπιμότητες και επεκτατικές βλέψεις, μπορούν να ενώνουν και όχι να χωρίζουν τους λαούς, μπορούν να γεφυρώνουν και όχι να διευρύνουν τα όποια χάσματα. Κι αυτό απαιτεί να διανύσουμε δρόμο μακρύ, μακρύτερη δε απόσταση έχουν να καλύψουν οι γείτονές μας, που προσπαθούν να περιχαρακώσουν και να διαιρέσουν τους κατοίκους της Θράκης, υψώνοντας τεχνητά κάποτε ή σκοπίμως, υπερτονισμένα όρια. Κι όμως, οι συγκλίσεις και οι ταυτότητες των επιμέρους λαϊκών πολιτισμών είναι σαφώς περισσότερες από τις αποκλίσεις και τις ετερότητες, αρκεί να έχουμε τη διορατικότητα, την ικανότητα και την τόλμη να τις αναδείξουμε.

«Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Δεκαπενταύγουστος και πανδημία

Του Ζιμπάμπουε Σεραφείμ Κυκκώτη   Όπως για πρώτη φορά ζήσαμε τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα με ένα οδυνηρό τρόπο, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, που...

Ας γιορτάσουμε όλοι μαζί τον θάνατο

Είναι η μοναδική φορά στην ανθρώπινη ιστορία που γιορτάζεται ο θάνατος. Και αυτό, βέβαια, συμβαίνει μέσα στο χριστιανικό χώρο και τόπο, γιατί ο θάνατος...

Ολοκληρώθηκαν οι Παρακλήσεις της Παναγίας στην Ι.Μ. Λαγκαδά

Ολοκληρώθηκαν το εσπέρας της Πέμπτης 13 Αυγούστου ε.έ., οι Ιερές Ακολουθίες των Παρακλήσεων προς την Υπεραγία Θεοτόκο, εις την Ιερά Μητρόπολη Λαγκαδά, Λητής και...

Ο Μητροπολίτης Σύμης χοροστατών των Ιερών Παρακλήσεων

Καθ’ ὄλη τὴν διάρκεια τοῦ Δεκαπενταύγουστου, σέ ὅλες τίς ἐνορίες, τελοῦνταν οἱ ἱερές Παρακλήσεις πρός τιμήν τῆς Ὑπεραγίας καὶ ἐνδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ...

Ο Μητρ. Λαρίσης στον Ι.Ν. Γενεσίου της Θεοτόκου Σπηλιάς για την Παράκληση της Παναγίας

Στην ακολουθία του Εσπερινού και ακολούθως, της Ιεράς Παρακλήσεως προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος, στον...

Μητροπολίτης Aιτωλίας: Mὴν ἀπομακρυνθοῦμε ἀπὸ τὸν ἐκκλησιασμό. Ὅποιοι κι ἄν μᾶς ζητήσουν… μὴν τοὺς ἀκούσουμε!

Ἀγαπητοὶ πατέρες καὶ ἀδελφοί, Μιὰ «ὄασι» εἶναι ἡ ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου τὴν ὁποία ζοῦμε σήμερα. Μιὰ «ὄασι» δροσερή καί πνευματικὴ, ἡ ὁποία μέσα...

Η ακολουθία των Εγκωμίων του Επιταφίου της Υπεραγίας Θεοτόκου στη Νάουσα

Την Πέμπτη 13 Αυγούστου το απόγευμα στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Ναούσης, ξεκίνησαν όπως κάθε χρόνο στην Ημαθία οι λατρευτικές εκδηλώσεις για την...

«…και Παραμυθίαν ουκ έχω πλην σου…»

ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ & ΑΛΜΥΡΟΥ, κ.κ. ΙΓΝΑΤΙΟΥ, ΕΠΙ ΤΗ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 2020 Αγαπητοί μου πατέρες και αδελφοί, παιδιά μου εν Κυρίω αγαπημένα,  «…ΚΑΙ...

«Συ γαρ ει της όντως αληθινής Ζωής η μήτηρ»

Ιεροδιακόνου της Ιεράς Μητροπόλεως Ταμασού και Ορεινής Ραφαήλ Μισιαούλη «Χαίρε, πύλη, η μόνω των Βασιλεί, εις την είσοδον της καθ’ ημάς αφωρισμένη ζωοπλαστίας,  των κλείθρων σοι...

«Νενίκηνται τῆς φύσεως οἱ ὅροι, ἐν σοὶ Παρθένε ἄχραντε»

(Προσέγγιση του μυστηρίου της Θεομήτορος) ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού Η μεγάλη θεομητορική εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι (θα πρέπει να είναι) ευκαιρία για...

Ολοκληρώθηκε η περιοδεία του Φθιώτιδος Συμεών για τις Παρακλήσεις της Παναγίας

Ολοκληρώθηκαν με ευλάβεια οι Ιερές Παρακλήσεις της Παναγίας μας απ' άκρου εις άκρον και στην Ιερά Μητρόπολή μας. Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Συμεών όλες...

Στον Ι.Ν. Εισοδίων της Θεοτόκου στο Γαλατάκι ο Μητρ. Κορίνθου για την Παράκληση της Παναγίας

Στον Ι. Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Γαλατάκι τέλεσε την Ι. Παράκληση στην Υπεραγία Θεοτόκο ο σεπτός Ποιμενάρχης μας κ. Διονύσιος, ομιλώντας στους...

Τί πρέπει νά γνωρίζουμε γιά τή Γιόγκα

Τά τελευταῖα χρόνια παρατηρεῖται στήν πατρίδα μας ἡ ἐξάπλωση τοῦ φαινομένου τῆς Γιόγκα, γιά τήν ὁποία ἡ Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας μας ἔχει ἐπανειλημμένως...

Νέα Μοναχή στην Ιερά Μονή Παναγίας Λαμπηδώνος

Ολοκληρώθηκε ο κύκλος της περιοδείας του Σεβ. Ποιμενάρχου μας κ. Ιγνατίου, τον φετινό Δεκαπενταύγουστο, κατά τον οποίο χοροστάτησε στις ακολουθίες των Παρακλητικών Κανόνων στην Υπεραγία Θεοτόκο,...

Τό Θεοτοκάριον

τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου Ἡ ἑορτή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου εἶναι μεγάλη Θεο­μητορική ἑορτή πού δείχνει τό μεγαλεῖο καί τήν δόξα...