Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης 

Η συνήθεια της απονομής εκκλησιαστικών τιμητικών μεταλλίων είναι παλαιά στον χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και μπορεί να αναχθεί στην καθιέρωση, από τον Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Μελέτιο Α’ τον Πηγά (1590 – 1601) του τάγματος του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Μάρκου. Φυσικά, η οργάνωση εκκλησιαστικών ιπποτικών ταγμάτων ανάγεται στον Πάπα Ρώμης Γρηγόριο τον Μέγα (590-604), ο οποίος κατά την παράδοση ίδρυσε το τάγμα του αγίου Ιωάννου των Ιεροσολύμων, παράδειγμα το οποίο ακολουθήθηκε από διάφορους εκκλησιαστικούς ηγέτες στη συνέχεια. Τα τάγματα αυτά με την πάροδο των αιώνων και τη διαμόρφωση νέων ιστορικών συνθηκών και συγκυριών απώλεσαν τον στρατιωτικό χαρακτήρα τους και εξελίχθηκαν σε «τάγματα τιμής» ή «τάγματα αριστείας», πολλά δε από αυτά εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι τις μέρες μας, τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, καθώς τα διάσημά τους συνεχίζουν να απονέμονται.

Τα ορθόδοξα πατριαρχεία της Ανατολής ακολούθησαν σταδιακά την πρακτική αυτή ιδρύοντας τα δικά τους ανάλογα εκκλησιαστικά «τάγματα τιμής». Οπως έχει σωστά παρατηρηθεί, αυτό οφείλεται όχι τόσο σε τάσεις μίμησης και εκδυτικισμού, όσο στην προσπάθεια για κάλυψη αναγκών που προέκυψαν από τον εθναρχικό ρόλο, τον οποίο τα πατριαρχεία αυτά κατά καιρούς ανέλαβαν. Παραλλήλως δε, τα ορθόδοξα πατριαρχεία περιστασιακά κατασκεύασαν και απένειμαν και άλλες ανάλογες τιμητικές διακρίσεις, κατά κανόνα ανταποκρινόμενα σε ιστορικές ανάγκες, όπως η απόδοση τιμής σε βετεράνους ενός πολέμου, ή στην προσπάθεια να τονιστούν συγκεκριμένα γεγονότα ή επέτειοι, όπως η σύγκληση μιας συνόδου ή ο εορτασμός της χιλιετηρίδας του Αγίου Oρους.

Ετσι, στο Οικουμενικό Πατριαρχείο αρχή παρόμοιων σκέψεων διαπιστώνεται ήδη τον Οκτώβριο του 1912, από τον τοποτηρητή του πατριαρχικού θρόνου, τον Μητροπολίτη Αμασείας Γερμανό, ενώ ήταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας Α’, που στα τέλη του 1959 επανέφερε το ζήτημα, ώστε τελικά να σχηματοποιηθεί ο σταυρός του αποστόλου Ανδρέα. Διάκριση η οποία συμπληρωματικά περιστοιχίστηκε και από άλλες παρόμοιες, όπως ο σταυρός της χιλιετηρίδας του Αγίου Ορους, ο σταυρός της 3ης Πανορθόδοξης Διασκέψεως της Ρόδου (1964) και ο σταυρός της Παναγίας της Παμμακαρίστου.

Από την άλλη πλευρά, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής, πέρα από το τάγμα του αγίου Μάρκου, το οποίο ξεκίνησε στα τέλη του 16ου αιώνα από τον Πατριάρχη Μελέτιο Α’, καθώς είδαμε παραπάνω, διαθέτει σήμερα τα τάγματα της αρχαίας πατριαρχικής τάξεως Παραβαλανέων Σάββα του Ηγιασμένου, το τάγμα του αριστείου της αρχαίας πατριαρχικής τάξεως Παραβαλανέων Σάββα του Ηγιασμένου και το τάγμα του Λέοντος της Αλεξανδρείας. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας διατηρεί το τάγμα των αγίων και κορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων το τάγμα των Ορθόδοξων Σταυροφόρων του Παναγίου Τάφου, του οποίου η ίδρυση κατά την παράδοση ανάγεται στον 4ο αιώνα, στην πραγματικότητα όμως ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, σε εποχή ακμής και άνθισης του πατριαρχείου.

Τα τάγματα αυτά παρουσιάζονται ενίοτε αναπτυγμένα με τάξεις ανάλογες των δυτικών ταγμάτων αριστείας, δηλαδή με αργυρό σταυρό, χρυσό σταυρό, ταξιάρχη, ανώτερο ταξιάρχη, μεγαλόσταυρο και ενίοτε περιδέραιο. Ωστόσο η ανάπτυξη αυτή δεν υπήρχε αρχικά και διαμορφώθηκε με τον χρόνο, αναλόγως των συνθηκών και των αναγκών: οικονομικές ανάγκες που έφεραν στο προσκήνιο και την αναγκαιότητα να υπάρχουν τιμές ανάλογες των προσφορών για να τιμηθούν οι ευεργέτες, επισκέψεις στα πατριαρχεία πρωθυπουργών και αρχηγών κρατών ή εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων που έπρεπε να τιμηθούν αναλόγως και με διάκριση από τις μέχρι τότε απονεμόμενες τιμές κ.λπ.

Είναι χαρακτηριστικό το ότι μόνο το Οικουμενικό Πατριαρχείο διατήρησε την παράδοση του ενιαίου τιμητικού παρασήμου άνευ τάξεων, ενώ τα υπόλοιπα πατριαρχεία βαθμιαία προέβλεψαν τάξεις -και φυσικά ανάλογα διάσημα- που δεν υπήρχαν εξαρχής. Ετσι, από τον τιμητικό χρυσό σταυρό ευλογίας που λάμβαναν οι ξεχωριστές πολιτικές προσωπικότητες οι οποίες επισκέπτονταν τα πατριαρχεία παλαιότερα, φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση των πολλών τάξεων. Είναι δε άξιο επισήμανσης το γεγονός ότι πέραν των παλαιών πατριαρχείων της Ανατολής, οι υπόλοιπες αυτοκέφαλες ορθόδοξες Εκκλησίες κατά κανόνα τηρούν την παράδοση της απονομής ενιαίας τιμητικής διάκρισης, ή σε σπάνιες περιπτώσεις τη διακρίνουν σε δύο ή τρεις τάξεις, χωρίς όμως να ακολουθούν την μορφολογία και την ονοματοδοσία των ανάλογων δυτικών «ταγμάτων τιμής».

Εφημερίδα «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Η Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Λαρίσης στον Άγιο Αθανάσιο Σωτηρίου

Με κατάνυξη τελέστηκε η ακολουθία της Ιεράς Παρακλήσεως προς την Υπεραγία Θεοτόκο στον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου Σωτηρίου, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λαρίσης και...

Η Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Βεροίας στην Καστανιά

Τη Δευτέρα 3 Αυγούστου το απόγευμα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων χοροστάτησε στον Εσπερινό και στη Παράκληση της Θεοτόκου στον Ιερό Ναό...

Ντοκιμαντέρ για τις Προσκυνηματικές Περιηγήσεις της Πιερίας

Ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα ο πρώτος κύκλος των  γυρισμάτων του ντοκιμαντέρ με θέμα τα Προσκυνήματα της Πιερίας, μια ακόμη κοινή δράση της Ιεράς Μητροπόλεως...

Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος επισκέφθηκε την μικρή Ενορία του Αρτεμησίου

Το απόγευμα της Δευτέρας 3 Αυγούστου 2020, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος επισκέφθηκε την μικρή Ενορία του Αρτεμησίου Β. Ευβοίας, ως έναρξη της...

Με λαμπρότητα και κατάνυξη η Σάμος εόρτασε τους προστάτες Αγίους της

Με λαμπρότητα και κατάνυξη η Σάμος εόρτασε τους προστάτες Αγίους της. Με την συμμετοχή κλήρου, των αρχών του τόπου και του πιστού λαού απέδωσαν...

Ὁ ἔντονος ἀλβανικὸς φιλοτουρκισμός ὁδηγεῖ στὴν ἐξόντωση τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ Ἑλληνισμοῦ

Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης κύριος ΑΝΔΡΕΑΣ, ἔκανε τίς ἀκόλουθες δηλώσεις: «Ὁ ἀνθελληνισμός τοῦ Ἀλβανοῦ πρωθυπουργοῦ Ἔντι Ράμα γιά μιά ἀκόμη φορά «ἐθαυματούργησε» ! Ὅπως...

H Παράκληση της Παναγίας από τον Μητρ. Λαρίσης στον Άγιο Γεώργιο Χειμαδίου

Με κατάνυξη τελέστηκε η πρώτη ακολουθία της παρακλήσεως στην Υπεραγία Θεοτόκο την Κυριακή 2 Αυγούστου, στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Χειμαδίου, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου...

«Ἀληθῆς Θεοτόκος» † Μητροπολίτης Πατρῶν Νικόδημος

Μετά πολλῆς εὐλαβείας καί κατανύξεως παρακολουθοῦνται πάντοντε ὑπό τοῦ ὀρθοδόξου λαοῦ αἱ «Παρακλήσεις» πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον. Ἀναφέρονται αὗται εἰς ὅλας  τάς ἀνάγκας καί...

Η Παράκληση της Παναγίας στη Μονή Φανερωμένης Ιεράπετρας

Το απόγευμα της Κυριακής 2 Αυγούστου 2020 ο Σεβ. Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας κ. Κύριλλος χοροστάτησε κατά την ακολουθία του Εσπερινού και του Μεγάλου...

Η Ιστορία των παρακλήσεων στην Υπεραγία Θεοτόκο

Η αγάπη, ο σεβασμός και η τιμή των πιστών για το πρόσωπο της Θεοτόκου Μαρίας εκδηλώθηκαν από πολύ νωρίς, από την αρχή της σωτηρίου...

Η Ακολουθία της Μικράς Παρακλήσεως στον ιστορικό Ναό «των Ψαριανών»

Ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β’ χοροστάτησε απόψε κατά την Ακολουθία της Μικράς Παρακλήσεως στον ιστορικό Ιερό Ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου «των Ψαριανών» Ερμουπόλεως, με...

Οι Ακολουθίες των Ιερών Παρακλήσεων στην Μητρόπολη Φθιώτιδος

Για φωτογραφικό υλικό πατήστε εδώ. Με κατάνυξη ξεκίνησαν οι Ακολουθίες των Ιερών Παρακλήσεων στην Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος. Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Συμεών την Κυριακή 2...

Χορήγηση υποτροφιών σε νέους και νέες της Χίου

Τό ἑσπέρας τῆς 3ης Αὐγούστου 2020 ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Χίου, Ψαρῶν καί Οἰνουσσῶν κ. Μᾶρκος, πλαισιούμενος ἀπό Ἱερεῖς καί τόν Ἀρχιδιάκονο καί μέ τήν συμμετοχή...

Εκοιμήθη ο π. Νικόλαος Παγωνάρης

Σε ηλικία 82 ετών, εκοιμήθη σήμερα ο Πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Παγωνάρης, εκλεκτός και αγαπητός Κληρικός της Τοπικής μας Εκκλησίας. Ο εκλιπών Ιερεύς γεννήθηκε το 1938 στην Πορταριά και...

Μητροπολίτης Κυθήρων προς Μητσοτάκη: H μάσκα δέν έχει θέση στην εκκλησία

Ἐν Κυθήροις τῇ 29ῃ Ἰουλίου 2020 Ἀριθ. Πρωτ.: 436   Ἐξοχώτατον κ.Κυριᾶκον Μητσοτάκην Πρωθυπουργόν Μέγαρον Μαξίμου Ἀθήνας   Ἐξοχώτατε κ. Πρωθυπουργέ, Ἀπό τά Μ.Μ.Ε. πληροφορούμεθα ὅτι...