Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης 

Η συνήθεια της απονομής εκκλησιαστικών τιμητικών μεταλλίων είναι παλαιά στον χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και μπορεί να αναχθεί στην καθιέρωση, από τον Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Μελέτιο Α’ τον Πηγά (1590 – 1601) του τάγματος του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Μάρκου. Φυσικά, η οργάνωση εκκλησιαστικών ιπποτικών ταγμάτων ανάγεται στον Πάπα Ρώμης Γρηγόριο τον Μέγα (590-604), ο οποίος κατά την παράδοση ίδρυσε το τάγμα του αγίου Ιωάννου των Ιεροσολύμων, παράδειγμα το οποίο ακολουθήθηκε από διάφορους εκκλησιαστικούς ηγέτες στη συνέχεια. Τα τάγματα αυτά με την πάροδο των αιώνων και τη διαμόρφωση νέων ιστορικών συνθηκών και συγκυριών απώλεσαν τον στρατιωτικό χαρακτήρα τους και εξελίχθηκαν σε «τάγματα τιμής» ή «τάγματα αριστείας», πολλά δε από αυτά εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι τις μέρες μας, τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, καθώς τα διάσημά τους συνεχίζουν να απονέμονται.

Τα ορθόδοξα πατριαρχεία της Ανατολής ακολούθησαν σταδιακά την πρακτική αυτή ιδρύοντας τα δικά τους ανάλογα εκκλησιαστικά «τάγματα τιμής». Οπως έχει σωστά παρατηρηθεί, αυτό οφείλεται όχι τόσο σε τάσεις μίμησης και εκδυτικισμού, όσο στην προσπάθεια για κάλυψη αναγκών που προέκυψαν από τον εθναρχικό ρόλο, τον οποίο τα πατριαρχεία αυτά κατά καιρούς ανέλαβαν. Παραλλήλως δε, τα ορθόδοξα πατριαρχεία περιστασιακά κατασκεύασαν και απένειμαν και άλλες ανάλογες τιμητικές διακρίσεις, κατά κανόνα ανταποκρινόμενα σε ιστορικές ανάγκες, όπως η απόδοση τιμής σε βετεράνους ενός πολέμου, ή στην προσπάθεια να τονιστούν συγκεκριμένα γεγονότα ή επέτειοι, όπως η σύγκληση μιας συνόδου ή ο εορτασμός της χιλιετηρίδας του Αγίου Oρους.

Ετσι, στο Οικουμενικό Πατριαρχείο αρχή παρόμοιων σκέψεων διαπιστώνεται ήδη τον Οκτώβριο του 1912, από τον τοποτηρητή του πατριαρχικού θρόνου, τον Μητροπολίτη Αμασείας Γερμανό, ενώ ήταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας Α’, που στα τέλη του 1959 επανέφερε το ζήτημα, ώστε τελικά να σχηματοποιηθεί ο σταυρός του αποστόλου Ανδρέα. Διάκριση η οποία συμπληρωματικά περιστοιχίστηκε και από άλλες παρόμοιες, όπως ο σταυρός της χιλιετηρίδας του Αγίου Ορους, ο σταυρός της 3ης Πανορθόδοξης Διασκέψεως της Ρόδου (1964) και ο σταυρός της Παναγίας της Παμμακαρίστου.

Από την άλλη πλευρά, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής, πέρα από το τάγμα του αγίου Μάρκου, το οποίο ξεκίνησε στα τέλη του 16ου αιώνα από τον Πατριάρχη Μελέτιο Α’, καθώς είδαμε παραπάνω, διαθέτει σήμερα τα τάγματα της αρχαίας πατριαρχικής τάξεως Παραβαλανέων Σάββα του Ηγιασμένου, το τάγμα του αριστείου της αρχαίας πατριαρχικής τάξεως Παραβαλανέων Σάββα του Ηγιασμένου και το τάγμα του Λέοντος της Αλεξανδρείας. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας διατηρεί το τάγμα των αγίων και κορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων το τάγμα των Ορθόδοξων Σταυροφόρων του Παναγίου Τάφου, του οποίου η ίδρυση κατά την παράδοση ανάγεται στον 4ο αιώνα, στην πραγματικότητα όμως ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, σε εποχή ακμής και άνθισης του πατριαρχείου.

Τα τάγματα αυτά παρουσιάζονται ενίοτε αναπτυγμένα με τάξεις ανάλογες των δυτικών ταγμάτων αριστείας, δηλαδή με αργυρό σταυρό, χρυσό σταυρό, ταξιάρχη, ανώτερο ταξιάρχη, μεγαλόσταυρο και ενίοτε περιδέραιο. Ωστόσο η ανάπτυξη αυτή δεν υπήρχε αρχικά και διαμορφώθηκε με τον χρόνο, αναλόγως των συνθηκών και των αναγκών: οικονομικές ανάγκες που έφεραν στο προσκήνιο και την αναγκαιότητα να υπάρχουν τιμές ανάλογες των προσφορών για να τιμηθούν οι ευεργέτες, επισκέψεις στα πατριαρχεία πρωθυπουργών και αρχηγών κρατών ή εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων που έπρεπε να τιμηθούν αναλόγως και με διάκριση από τις μέχρι τότε απονεμόμενες τιμές κ.λπ.

Είναι χαρακτηριστικό το ότι μόνο το Οικουμενικό Πατριαρχείο διατήρησε την παράδοση του ενιαίου τιμητικού παρασήμου άνευ τάξεων, ενώ τα υπόλοιπα πατριαρχεία βαθμιαία προέβλεψαν τάξεις -και φυσικά ανάλογα διάσημα- που δεν υπήρχαν εξαρχής. Ετσι, από τον τιμητικό χρυσό σταυρό ευλογίας που λάμβαναν οι ξεχωριστές πολιτικές προσωπικότητες οι οποίες επισκέπτονταν τα πατριαρχεία παλαιότερα, φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση των πολλών τάξεων. Είναι δε άξιο επισήμανσης το γεγονός ότι πέραν των παλαιών πατριαρχείων της Ανατολής, οι υπόλοιπες αυτοκέφαλες ορθόδοξες Εκκλησίες κατά κανόνα τηρούν την παράδοση της απονομής ενιαίας τιμητικής διάκρισης, ή σε σπάνιες περιπτώσεις τη διακρίνουν σε δύο ή τρεις τάξεις, χωρίς όμως να ακολουθούν την μορφολογία και την ονοματοδοσία των ανάλογων δυτικών «ταγμάτων τιμής».

Εφημερίδα «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΕΠΙ ΤΗ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 2022

 Αγαπητοί μου πατέρες και αδελφοί, παιδιά μου εν Κυρίω αγαπημένα. Γιορτή της Παναγιάς μας σήμερα. Και εμείς, συναγμένοι όλοι επί τω αυτώ, στην Παναγιά...

Προσκυνηματικός Περίπλους του Αγίου Όρους από την Ιερά Μητρόπολη Κίτρους

Προσκύνημα στο Άγιον Όρος διοργάνωσε η Ιερά Μητρόπολη Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος την Πέμπτη 11 Αυγούστου, που περιελάμβανε θαλάσσια περιήγηση της εσωτερικής πλευράς της...

Ολοκληρώθηκαν οι εωθινές και εσπερινές ευχαριστιακές Συνάξεις προς την Υπεραγία Θεοτόκο στην Μητρόπολη Πέτρας

Με κατάνυξη κι ευλάβεια προς το σεπτό πρόσωπο της Μητέρας και Οδηγητρίας πάντων των χριστιανών πραγματοποιήθηκαν οι καθημερινές Θείες Λειτουργίες και Ιερές Παρακλήσεις προς...

Ο Εσπερινός Της Αποδόσεως Της Μεταμορφώσεως Και Η Παράκληση Της Παναγίας Στο Μ. Μοναστήρι

Η Ακολουθία του Εσπερινού της απόδοσης της εορτής της Μεταμορφώσεως και της Μικρής Παράκλησης τελέσθηκε στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μεγάλου Μοναστηρίου, χοροστατούντος...

Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα των Εντολών του Θεού

π. Δημητρίου Μπόκου  Κάποτε τὰ πουλιὰ περπατοῦσαν στὴ γῆ σὰν ὅλα τὰ ζῶα. Μιὰ μέρα ὅμως ὁ Θεὸς τοὺς εἶπε: «Πάρτε αὐτὰ τὰ φορτία καὶ πηγαίνετέ...

Τά Ἐγκώμια τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου στό Ἀντίρριο

Παρασκευή 12 Αὐγούστου, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱερόθεος τέλεσε τήν τελευταία γιά ἐφέτος ἱερά Ἀκολουθία τῆς Παρακλήσεως τῆς Θεοτόκου στόν...

«Ἐνώπιον κινδύνων καί δεινῶν» † Μητροπολίτης Πατρῶν Νικόδημος

«Δυσωπῶ, Παρθένε, λυτρωθῆναί με τῶν δεινῶν». – «Διάσωσον ἀπό κινδύνων τούς δούλους σου,  Θεοτόκε». – «Λύτρωσαι ἡμᾶς ἐκ κινδύνων,Θεοτόκε ἁγνή». Οἱ κίνδυνοι καί τά διάφορα...

Η Θεοτόκος είναι η ελπίς των απηλπισμένων

Την Παρασκευή 12 Αυγούστου 2022, το απόγευμα, στον Ενοριακό Ιερό Ναό του Αγίου Παντελεήμονος Περάνθης Άρτης, εψάλη ο Παρακλητικός Κανόνας προς την Υπεραγία Θεοτόκο,...

Εγκύκλιος του Μητροπολίτη Σπάρτης για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

«Τάφος καί νέκρωσις οὐκ ἐκράτησεν…» Εὐλαβέστατοι κληρικοί καί Χριστιανοί μου Ἀγαπητοί, Οἱἱεροὶὑμνογράφοι τῆς Ἐκκλησίας καὶ σύμπασα ἡ χορεία τῶν μεγάλων πατέρων καὶ θεολόγων μὲ τὰ πνευματοκίνητα στόματα αὐτῶν καὶ μὲ τὸν θεοκίνητο ὀξυγράφο κάλαμό τους,...

Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΤΗΣ Μ.ΠΟΛΕΩΣ

Το μεσημέρι της 12ης Αυγούστου 2022, ο Μακαριώτατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ.Θεοδώρος Β’ επισκέφθηκε τους περιθαλπομένους γέροντες στον Ελληνικό Οίκο...

Ο ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΣΕ 60’’- ΚΥΡΙΑΚΗ Θ’ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

Παρακολουθήστε το σύντομο βιντεάκι που ετοίμασε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ.Ιγνάτιος, για την Κυριακή Θ' Ματθαίου. "Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε! Το πλοίο...

Ο ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΣΕ 60’’ – ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΣΟΥΜΕΛΑ

Παρακολουθήστε το σύντομο βιντεάκι που ετοίμασε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ.Ιγνάτιος, με αφορμή τους εικονογραφικούς τύπους της Παναγίας μας. Σε αυτό το...

Ε’ Περίοδος Αγοριών στην Κατασκήνωση στο Ποσείδι

Ο Καλός Ποιμένας άνοιξε και πάλι τις πύλες του, με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου μας, για τα αγόρια του...

Εγκαίνια Εξωκκλησίου στον Πτελεό

Τα Εγκαίνια του Ιερού Εξωκκλησίου της Μεταμορφώσεως του Κυρίου στον οικισμό Λεύκη Πτελεού τέλεσε σήμερα ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος, παρουσία των τοπικών Αρχών και των κατοίκων της περιοχής. Για...

Ο εορτασμός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ι.Μητρόπολη Μεσσηνίας

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και κατάνυξη θα εορτασθεί και φέτος η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, σε όλα τα Θεομητορικά Προσ­κυ­­νήματα της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας. Την Κυριακή...