του Χάρη Τρασάνη, καθηγητή Βυζαντινής & Παραδοσιακής μουσικής
Παραμονή Χριστουγέννων! Η ημέρα που γινόμαστε όλοι και πάλι παιδιά! Σε ολόκληρη την Ελλάδα και σε κάθε γωνιά μιας πόλης, επαρχίας, χωριού ή νησιού, ομάδες παιδιών ή και ενηλίκων ακόμα, είτε μεμονωμένα είτε σε ομάδες, βγαίνουν στους δρόμους με τη συνοδεία πατροπαράδοτου τριγώνου αλλά ενίοτε και άλλων μουσικών οργάνων και εισβάλοντας σε χώρους εργασίας και αναψυχής θα ρωτήσουν το διαχρονικό: “Να τα πούμε;” Με την αγωνία να διαγράφεται στο πρόσωπό τους, περιμένουν την απάντηση: “Να τα πείτε!”
Το έθιμο των καλάντων μέσα από την ζώσα παράδοση φαίνεται να διαγράφει μια πορεία πολλών αιώνων. Καλλιεργείται στην Αρχαία Ελλάδα, επιβιώνει μέσα στα Ρωμαϊκά χρόνια, συνεχίζεται στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή και φθάνει στις μέρες μας.
Η γλώσσα των καλάντων κατά κύριο λόγο είναι καθομιλουμένη. Υπάρχουν, όμως και περιπτώσεις όπως αυτή του “Άναρχος Θεός”, που η δομή του ποιήματος εκτός του ότι φανερώνει τη λόγια καταγωγή του, ο θεολογικός και δογματικός του χαρακτήρας τείνει να είναι διδακτικός και παιδαγωγικός.
Ο όρος “βυζαντινή μουσική” δηλώνει τη μουσική που εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε την περίοδο της βυζαντινής αυτοκρατορίας και κατά την προσωπική μου άποψη αναφέρεται στην εκκλησιαστική (εσωτερική) και στην κοσμική (εξωτερική) μουσική της εποχής εκείνης. Στις μέρες μας ο όρος “Βυζαντινή μουσική” δηλώνει την μουσική της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας που για τους περισσότερους έχει κέντρο το Φανάρι της Κωνσταντινούπολης.
Πολλά κάλαντα χρησιμοποιούν μελωδίες δανεισμένες από την οκτώηχο της εκκλησιαστικής μας μουσικής. Η μελοποίηση του “Άναρχος Θεός” μεταχειρίζεται την μελωδική πορεία το τετάρτου ειρμολογικού ήχου της βυζαντινής μουσικής (λέγετος), ενώ το είδος της σύνθεσης που ακούμε στο τέλος, ανάγεται σε αργό ειρμολογικό και βασίζεται στη μελωδική πορεία του πρώτου ήχου. Το ισοκράτημα ακολουθεί τον λόγο του ποιήματος και τοποθετείτε σε φθόγγους που παράγουν αρμονικό άκουσμα. Οι επωδοί πολλές φορές χρησιμοποιούν την συλλαβή “Ερρουρέμ” κατ’ επανάληψη, μέλος που χρησιμεύει για να παραταθεί η μελωδία εύρυθμα, που κατά τη γνώμη μου αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της εκκλησιαστικής και κοσμικής μουσικής.
Το poimin.gr σε συνεργασία με τον καθηγητή της Βυζαντινής και Παραδοσιακής μουσικής, Χάρη Τρασάνη, που έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια του φωνητικού συνόλου, το οποίο απαρτίζεται από εξαιρετικές και μελίρρυτες γυναικείες φωνές, (Ευαγγελία Χαλδαιάκη, Ευανθία Βαβουλιώτη, Κατερίνα Πετροπούλου, Μαρία Μαλλάτου, Μαρίνα Καρρά) αποδίδουν acapella κάλαντα, σε μια σειρά live ηχογραφήσεων μέσα από τον πλούτο της Ελληνική μας παράδοσης.
Χρόνια πολλά & Καλή ακρόαση!
