Με την ακολουθία του πανηγυρικού πολυαρχιερατικού Εσπερινού στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, συνεχίστηκαν σήμερα το απόγευμα, Σάββατο του Λαζάρου, 4 Απριλίου 2026, οι λαμπρές επετειακές και λατρευτικές εκδηλώσεις για τον εορτασμό της 200ης επετείου της Εξόδου της ηρωικής Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρών κ. Χρυσόστομος, Μέλος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και συγχοροστάτησαν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, Αντιπρόεδρος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, Πολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίος, Μέλος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου και οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος και Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός.
Στις Εορτές Εξόδου 2026 συμμετέχει επίσης τιμητική αντιπροσωπεία της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους, αποτελούμενη από τον Ιερομόναχο Ιερώνυμο Σιμωνοπετρίτη, τον Μοναχό Νικόδημο Αγιοπαυλίτη και τον Ιερομόναχο Σισώη Ξενοφωντινό. Η Ιερά Κοινότητα, ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας και απέστειλε την τριμελή τιμητική αντιπροσωπεία, εν όψει της ελεύσεως της Ιεράς και Θαυματουργού Εικόνος της Παναγίας «Άξιον Εστί», από το Άγιον Όρος στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, την Πέμπτη 30 Απριλίου 2026.
Πριν την απόλυση του Εσπερινού ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Δαμασκηνός εκφώνησε την ακόλουθη πανηγυρική ομιλία:
«Σήμερα δεν εκφωνείται απλώς ένας λόγος· σήμερα η ψυχή μας καλείται να συνταξιδέψει με μια ιστορία που ξεπερνά τα όρια του χρόνου και του τόπου. Μια ιστορία που διακόσια χρόνια μετά, παραμένει ζωντανή, πλήρης και ακλόνητη, ως μια κορυφή που στέκεται όρθια μέσα στο αιώνιο κύμα της μνήμης.
Διακόσια χρόνια από την Έξοδο των Ελευθέρων Πολιορκημένων!
Τίποτε από αυτούς τους δύο αιώνες δεν κατάφερε να μειώσει το βάρος, την ένταση ή την αγριότητα της στιγμής, καθώς το Μεσολόγγι δεν έγινε ποτέ παρελθόν, αλλά παρέμεινε πάντα μέτρο, κορυφή, όριο που δεν υπερβαίνεται, διότι ήδη υπερβλήθηκε με τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής και της συλλογικής θελήσεως.
«Η μεγαλοσύνη στα έθνη δεν μετριέται με το στρέμμα· με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα», όπως τονίζει ο Κωστής Παλαμάς.
Και εδώ, στο Μεσολόγγι, η καρδιά έφτασε σε αυτό το απόλυτο πύρωμα.
Καθώς η πολιορκία έκλεινε τον ορίζοντα, η πείνα βάραινε τα σώματα και ο χρόνος φαινόταν να τελειώνει, μέσα ακριβώς σε αυτή τη στένωση, γεννήθηκε το ανείπωτο.
Η απόφαση, που δεν ήταν απλώς μια επιλογή, αλλά μια έκρηξη ύπαρξης που όριζε την ίδια τη μοίρα όσων στάθηκαν εκεί.
Το Μεσολόγγι δεν λύγισε, δεν σιώπησε και δεν υπολόγισε, αλλά συγκεντρώθηκε με μια ακέραια δύναμη που γνώριζε, ότι η ιστορία κορυφώνεται σε στιγμές, όπου η ένταση ξεπερνά κάθε περιγραφή και τότε η στιγμή αυτή, έγινε πράξη.
Έξοδος!
Όχι ως φυγή, αλλά ως κορύφωση ύπαρξης και τόλμης που σφράγισε το μέλλον και καθόρισε την έννοια του θριάμβου.
«Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού την τρομερή…» γράφει στον Ύμνο εις την Ελευθερία ο Διονύσιος Σολωμός.
Και η κόψη εκείνη, τη νύχτα της Εξόδου, δεν ήταν μόνο όπλο· ήταν η απόφαση, η ψυχή, η φωτιά που άναψε μέσα στα σώματα και μεταμόρφωσε τον φόβο σε υπέρβαση, οδηγώντας τους αγωνιστές μέσα στη νύχτα, όχι για να σωθούν, αλλά για να υψωθούν και να καταγραφούν στην αιωνιότητα. Κάθε τους βήμα αποτελεί κραυγή, κάθε τους κίνηση απόφαση, κάθε στιγμή, αιώνας.
Οι πύλες άνοιξαν και μαζί τους άνοιξε το αδύνατο, άνοιξε το όριο και το όριο καταργήθηκε.
Οι μορφές ξεχύθηκαν μέσα στο σκοτάδι με την αποφασιστικότητα να υπερβούν το φόβο και να υψώσουν το μέτρο της ανθρώπινης ψυχής, ενώ το Μεσολόγγι, μέσα από τη σιωπή και τον πόνο, αναδείχθηκε όχι μόνο ως πόλη αλλά ως σημείο αναφοράς, ως άξονας ακλόνητος, ως κορυφή που δεν χαμηλώνει και ως μέτρο που δεν μειώνεται.
Εδώ, στο Αλωνάκι της Λευτεριάς, η ιστορία δεν διαγράφεται αλλά επιβάλλεται. Διακόσια χρόνια μετά δεν έμειναν τα τείχη, δεν έμειναν οι μορφές· έμεινε το μέγεθος, μια πόλη που περικυκλώθηκε και έγινε απέραντη, μια κοινότητα που εξαντλήθηκε και έγινε ακατάλυτη. Οι άνθρωποι εκείνης της νύχτας δεν καταγράφηκαν ως ηττημένοι. Δεν εντάχθηκαν στην κατηγορία των ‘’χαμένων’’. Καταγράφηκαν ως εκείνοι που όρισαν οι ίδιοι το τέλος τους και με αυτόν τον τρόπο, καθόρισαν μια αρχή που δεν έσβησε.
Το Μεσολόγγι δεν συνδέθηκε με την πτώση του.
Συνδέθηκε με την κορύφωσή του.
«Τ’ άρματα δεν τα σήκωσαν για να τα παραδώσουν».
Κι έτσι, τίποτε δεν παραδόθηκε· όλα ανυψώθηκαν, όλα μεταμορφώθηκαν, όλα έγιναν φλόγα.
Φλόγα ακέραιη, αδάμαστη και αιώνια, που δεν τελειώνει, δεν σιωπά, δεν γίνεται να σβήσει.
Ο αχός από το Μεσολόγγι δεν έχει σιγήσει ποτέ. Δεν πρόκειται να σιγήσει. Αν αφήσουμε τις καρδιές μας ανοιχτές και τις ψυχές μας αγνές, θα τον ακούσουμε σαν πένθιμη καμπάνα που βυθίζεται στα βάθη της ιστορίας ή σαν εγερτήριο σάλπισμα που ξυπνά την τόλμη μας.
Αφήνουμε τον άνεμο να μας φέρει τη μυρωδιά της άρμης της λιμνοθάλασσας, τα μάτια μας να χαθούν στα ανοιχτά νερά, και νιώθουμε την ιστορία να μας περιβάλλει, να μας ανασαίνει, να μας καλεί να την κατανοήσουμε.
Ακούμε τα κανόνια να βροντοφωνάζουν την αντίσταση, τα ντουφέκια να σπάνε τη σιωπή της νύχτας, τις κραυγές των Εξοδιτών να αντηχούν σαν προσευχή. Δεν υπάρχει φόβος εδώ.
Μένουμε και κοιτάζουμε στα μάτια την Ελευθερία, νιώθουμε το βάρος και τη γλυκύτητα της θυσίας.
Συναντάμε ξανά και ξανά τις μορφές των μαρτύρων και των ηρώων, του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ, του Μαρτυρικού και Ηρωικού Αρχιερέα, να προσκαλεί τους αγωνιστές στην τελευταία Θεία Μετάληψη και να σιγοψέλνει: «Του Δείπνου σου του Μυστικού».
Τις μάνες να σφίγγουν στην αγκαλιά τους τα παιδιά και τους αγωνιστές, εξαθλιωμένους, σκιές του εαυτού τους από την πείνα, να υψώνουν τα σπαθιά με βλέμμα αποφασισμένο και καρδιά που φλέγεται. Κάθε πέτρα, κάθε κύμα, κάθε βήμα στη γη αυτή, κρατά τη μνήμη των γενναίων, της ελπίδας και της αντοχής.
Και καθώς η άνοιξη λούζει τη λιμνοθάλασσα με φως, καθώς το νερό αντανακλά τον ήλιο σαν υγρή φλόγα, καταλαβαίνουμε ότι το Μεσολόγγι ζει.
Ζει στα τραγούδια που ψιθυρίζουν οι καλαμιές, στα βλέμματα που συναντούν τα δικά μας, στις καρδιές που δεν ξεχνούν ποτέ.
Ζει σαν υπόσχεση ότι η Ελευθερία δεν πεθαίνει· περπατά μαζί μας, συνοδεύει κάθε αναπνοή μας, κάθε βήμα στον δρόμο της ιστορίας.
Η κολυμβήθρα του Γένους η Ιερά, δεν βρίσκεται μέσα στον χρόνο· ο χρόνος συντρίβεται πάνω της, σαν κύμα σε βράχο, σαν φθορά σε αιωνιότητα, και η πληγή που άφησε δεν είναι πτώση αλλά φως. Φως που καίει, καθάρια Ρωμιοσύνη που φωτίζει και δεν σβήνει, γιατί εδώ δεν υπάρχει απλώς τόπος, χώμα και νερό αλλά ύψος. Εκεί όπου ο άνθρωπος ξεπερνά τον εαυτό του και δεν επιστρέφει ποτέ όπως πριν.
Η σημερινή ημέρα αναγνωρίζει και τιμά την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου.
Στέκεται με σιωπή μπροστά στο μεγαλείο της, σεβόμενη τον πόνο, την αντοχή και την αυταπάρνηση των προγόνων της.
Μέσα σ’ αυτή τη σιωπή αναδύεται ο αδούλωτος και υπερήφανος χαρακτήρας του Μεσολογγίου, που με θάρρος υπερασπίστηκε τις αξίες της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αφήνοντας παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση και βαθύτατη ευγνωμοσύνη εκφράζουμε τις ειλικρινείς ευχαριστίες μας στα Μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος καί συγκεκριμένα, προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Χαλκίδος κ. Χρυσόστομο, Αντιπρόεδρο της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον σεπτό και φωτισμένο Ιεράρχη, για την τιμητική και ευλογημένη παρουσία του· προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πατρών κ. Χρυσόστομο, τον δραστήριο και εμπνευσμένο Ποιμενάρχη, για τη συγκινητική συμμετοχή του· προς τον Σεβασμιώτατο ΜητροπολίτηΠολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίο, τον ευσεβή και σεβάσμιο Ιεράρχη, για την εγκάρδια παρουσία του. Εκφράζουμε τίς εγκάρδιες ευχαριστίες μας και προς τον σοφό και θεολογικώτατο Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεο για τήν τιμητική του συμμετοχή.
Η κοινή αυτή παρουσία σας, αναδεικνύει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο τη ζώσα ενότητα της Εκκλησίας μας και ενισχύει το πνεύμα ομοψυχίας και πίστεως του λαού. Ιδιαιτέρως δε, με αισθήματα χαράς και ευλαβείας αναμένουμε την αυριανή παρουσία της Αυτού Μακαριότητος, του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, η οποία θα προσδώσει ξεχωριστή λαμπρότητα και πνευματική πληρότητα στις λατρευτικές εκδηλώσεις επί τη επετείω των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου.
Με την παρουσία σας αναγνωρίζετε το Μεσολόγγι όχι μόνο ως τόπο, αλλά ως κορυφή του ιστορικού μας βίου, ως σημείο αναφοράς που δεν αλλοιώνεται, ως μέτρο που δεν μειώνεται, και ως φλόγα που στέκεται αμετάκλητα αδάμαστη και αιώνια. Διακόσια χρόνια μετά, το Μεσολόγγι δεν μιλά· βροντά. Δεν θυμίζει· επιβάλλεται. Δεν ανήκει· καθορίζει.
Ό,τι έγινε φλόγα , δεν γίνεται στάχτη.
Και αυτή η φλόγα είναι το Μεσολόγγι.
Ένα μέγεθος που δεν τελειώνει, που δεν σβήνει, που παραμένει ακλόνητο και αιώνιο.Ένας θρίαμβος.
Όχι θρίαμβος ισχύος, αλλά θρίαμβος ψυχής, όχι θρίαμβος έκβασης, αλλά θρίαμβος ύπαρξης που δεν αναπαύεται ποτέ, που δεν αφήνει τον χρόνο να τον αγγίξει και που μας καλεί, να σταθούμε όρθιοι και να νιώσουμε τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής σε όλο της το μεγαλείο.
Μεγαλόπρεπα και υπερήφανα ως Έλληνες!».
Ακολούθησε η λιτανευτική πομπή, με επικεφαλής την Εικόνα της Εξόδου, τον Σταυρό Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών και το Ιερό Λάβαρο, από τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό στον Κήπο των Ηρώων.
Στην ιερά λιτανεία συμμετείχαν οι Άγιοι Αρχιερείς, η Αντιπροσωπεία της Ιεράς Κοινότητος, ο Ιερός Κλήρος και οι αρχές του τόπου, ενώ προηγήθηκαν μαθητικές αντιπροσωπείες των Σχολείων της Ιεράς Πόλεως, μέλη πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων του Νομού Αιτωλοακαρνανίας και άλλων Νομών, φιλαρμονικές και τιμητικά αγήματα των τριών Σωμάτων του Ελληνικού Στρατού.
Στον Κήπο των Ηρώων, ενώπιον του Τύμβου, όπου φυλάσσονται τα οστά των Πεσόντων της Εξόδου, τελέσθηκε επιμνημόσυνη δέηση και έγινε κατάθεση στεφάνων από τους εκπροσώπους: της Ελληνικής Κυβερνήσεως, της Βουλής των Ελλήνων, της Πρεσβείας της Γαλλίας στην Ελλάδα ως τιμώμενης χώρας, των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας, του Δικαστικού Σώματος, της Ακαδημίας Αθηνών, της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, τον Δήμαρχο Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων ως τιμώμενο αδελφοποιημένο Δήμο και τον Δήμαρχο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
Ο Δήμαρχος της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου κ. Σπυρίδων Διαμαντόπουλος εκφώνησε τον πανηγυρικό της ημέρας και αμέσως μετά πραγματοποιήθηκε η αναπαράσταση της ανατίναξης του Δημογέροντα Χρήστου Καψάλη, με την συμμετοχή της χορωδίας του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, υπό την διεύθυνση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή κ. Σπύρου Χολέβα.
