Μ. Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Αρκετές φορές έχουμε ασχοληθεί με τις εκκοσμικευμένες μορφές λατρείας ή συμμετοχής στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, που σήμερα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους πειρασμούς της εκκλησιαστικής τελετουργικής ζωής, καθώς συχνά συμβάλλουν στη διολίσθηση από την πνευματικότητα, στην φολκλοριστική θεαματικότητα, που βλάπτει και ενίοτε κακοσυνηθίζει τους πιστούς, δημιουργώντας λανθασμένες από εκκλησιαστική άποψη μορφές σύγχρονων «παραδόσεων». Κι αυτό επειδή οι παλαιότερες μορφές παράδοσης που ανήκουν στις εκδηλώσεις του λεγόμενου «παραδοσιακού πολιτισμού» ήταν κατά κανόνα πιο λιτές και πιο συμβατές προς την ουσία της εκκλησιαστικής τελετουργίας, εξαιρουμένων των κάθε λογής μαγικών τελετουργιών και δεισιδαιμονιών.

Στις μέρες μας την μαγική δεισιδαιμονία τείνει να υποκαταστήσει η κοινωνική λειτουργικότητα και η πρόσληψη των τελετουργιών ως απλών κοινωνικών συναθροίσεων ή συμβάντων, χωρίς συνείδηση της μυστηριακής υποστάσεώς τους, χωρίς γνώση των πνευματικών συνεπειών και αποτελεσμάτων κάθε μυστηρίου. Κι αυτό κατά κανόνα παρατηρείται στα μυστήρια και τις ακολουθίες που έχουν να κάνουν με τις οριακές στιγμές του κύκλου της ζωής, δηλαδή το βάπτισμα, τον γάμο και την εξόδιο ακολουθία. Αυτή η κοινωνική λειτουργικότητα εισάγει, ως μη όφειλε, την έννοια και την πρακτική του κοινωνικού γοήτρου (prestige), η οποία κατά παρέκκλιση κάθε πνευματικότητας αποτελεί πλέον το κύριο ζητούμενο για μεγάλο μέρος των πιστών.

Κι έτσι προκύπτουν πλήθος νεωτερικών και ξενόφερτων εθιμοταξιών, που περιλαμβάνουν, πλην των άλλων, γάμους σε κτήματα και «γραφικά» ξωκλήσια έξω από τις ενορίες, κηδείες, ταφές και μνημόσυνα σε μοναστήρια, στολισμούς εσωτερικού εκκλησιών και της κολυμβήθρας, στολισμούς εξωτερικού εκκλησιών σε σημείο που να θυμίζουν καταστήματα παιδικών παιχνιδιών ή παιδότοπους κ.λπ., με αποκορύφωση βεβαίως την κατ’ ουσία μετανεωτερική, και μη προβλεπόμενη από την τάξη της Εκκλησίας, μορφή της «γαμοβάπτισης».

Περί αυτών έχουν γραφεί πολλά, καθώς η σχετική συζήτηση είναι ακόμη σε εξέλιξη, που δεν είναι σκόπιμο να επαναληφθούν εδώ. Στο “μετά χείρας” άρθρο θα σταθούμε σε μία βασική πλευρά των νέων αυτών εθιμοταξιών και του χειρισμού τους από την διοικούσα Εκκλησία, εκείνη των απαγορεύσεων, που ωστόσο επιδέχονται πολλές και ενίοτε σκανδαλιστικές για τους πιστούς εξαιρέσεις. Εννοώ με αυτό ότι αρκετοί είναι οι Μητροπολίτες εκείνοι που – καλώς κατ’ εμέ κριτή – απαγορεύουν τις νεωτερικές αυτές μορφές που εκκοσμικεύουν βιαίως ακολουθίες και μυστήρια δίνοντας λανθασμένο μήνυμα στους πιστούς, αίρουν όμως τις απαγορεύσεις αυτές ενίοτε, προκειμένου να εξυπηρετήσουν σχετικά, κάποιον που τυχαίνει να είναι γνωστός ή φίλος τους. Και φυσικά δεν συμβαίνει παντού αυτό, οίκοθεν νοείται ότι η αναφορά γίνεται αναλόγως του τόπου, του τρόπου και της συχνότητας που αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται.

Είναι νομίζω αναμφίβολο ότι ο χώρος της Εκκλησίας πρέπει να είναι χώρος ισότητας των πιστών στα όρια της Θείας Λατρείας και της εκκλησιαστικής ζωής. Η Εκκλησία έχει την δική της ιεραρχία, τόσο στους κληρικούς, όσο και στους λαϊκούς αξιωματούχους της και η τήρηση πολλών μέτρων και σταθμών αντιβαίνει προς τη δομή και την ουσία της. Συνεπώς δεν μπορεί να είναι παραδεκτό το φαινόμενο από τη μια μεριά να τίθενται – και καλώς – απαγορεύσεις για τις νεωτερικές και εκκοσμικευμένες εκδηλώσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, και από την άλλη αυτές να μην ισχύουν για γνωστούς ή φίλους κληρικών που προΐστανται ή διοικούν, αλλά και για περιπτώσεις ανάλογων μυστηρίων και ακολουθιών που αφορούν πολιτικούς ή οικονομικούς παράγοντες – και τα σχετικά παραδείγματα τις τελευταίες δεκαετίες είναι δυστυχώς πάμπολλα.

Δεν μπορεί λ.χ. δίγαμος να νυμφεύεται δίγαμο και να τελείται η πλήρης ακολουθία του γάμου, με επίκληση μιας οικονομίας, η οποία όμως δεν ενεργείται σε παρόμοιες περιπτώσεις πιστών που δεν είναι γνωστοί ή διάσημοι, για να αναφέρω μόνο ένα παράδειγμα. Η διοικούσα Εκκλησία οφείλει να είναι ίση προς όλους, αν θέλει να εξακολουθήσει να είναι σεβαστή απ’ όλους, όπως συνέβαινε με τους προγόνους μας, και όπως πρέπει να συνεχίσει να συμβαίνει και στα χρόνια των απογόνων μας.

Οι εξαιρέσεις από τους κανόνες που η ίδια η Εκκλησία θέτει σε παρόμοια ζητήματα, με κριτήριο τη φιλική σχέση προς τον ενδιαφερόμενο ή το πόσο γνωστός και διάσημος ή πλούσιος είναι, μόνο κακό κάνει και μόνο λανθασμένες, αλλά και ολέθριες στις συνέπειές τους εντυπώσεις δημιουργεί. Ας το σκεφτούμε καλά αυτό και ας προσαρμόσουμε αναλόγως τις πράξεις και τις πρακτικές μας.

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Φοιτητική Στέγαση στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων

Στο Αμαλίειον Οικοτροφείον Θηλέων λειτουργεί Σπουδαστικό Τμήμα, το οποίο έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει σπουδάστριες, προπτυχιακές και μεταπτυχιακές χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Η φιλοξενία περιλαμβάνει διαμονή...

Ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στον Μητροπολίτη Παροναξίας

Τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Καλλίνικο επισκέφθηκε την Τρίτη 5-7-2022 στα Γραφεία της Ιεράς Μητροπόλεως Παροναξίας, ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Γιάννης Πλακιωτάκης. Ο...

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς στην Ιερά Μονή Τρικόρφου για να τελέσει τρισάγιο στην μακαριστή Γερόντισσα Παϊσία

Την Ιερά Μονή Αγίων Αυγουστίνου και Σεραφείμ του Σάρωφ Τρικόρφου Φωκίδος, επισκέφθηκε σήμερα 5 Ιουλίου 2022, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς για να τελέσει τρισάγιο...

Ικανοποίηση από την Ιερά Σύνοδο για την επίλυση του ζητήματος των οργανικών θέσεων των κληρικών

Εκ του Γραφείου Τύπου της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ανακοινώνεται ότι με ιδιαίτερη ικανοποίηση και χαρά η Ιερά Σύνοδος παρέλαβε Επιστολή εκ...

Ἄς γίνουμε λοιπόν συγχωρητικοί, γιά νά ἔχουμε τέτοιον καί τό Θεό

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος "και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών". Τρία αγαθά διακηρύττει με τα λόγια αυτά. Τους άριστους...

Εντυπωσιάζει με την πρόοδό του το Παράρτημα Σπερχειάδος – Μακρακώμης του Ωδείου της Ι.Μ. Φθιώτιδος

Mια όμορφη βραδιά λόγου, ποίησης και μελωδίας αφιερωμένη στην Μικρά Ασία χάρισε το 5ο Παράρτημα του Ωδείου της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος «ΓΕΡΜΑΝΟΣ ο ΜΕΛΩΔΟΣ»...

Άγιος Μιχαήλ Χωνιάτης ή Ακομινάτος. Ο λόγιος επίσκοπος των Αθηνών {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ,Θεολόγου - Καθηγητού Μέσα από τη σύγχρονη πνευματική Βαβέλ και το πυκνό σκοτάδι της ψυχαναγκαστικής ιδεοληψίας κατά της χριστιανικής πίστης, προβάλλουν οι ολόφωτες...

Άγιος Ανδρέας Κρήτης: Ο ποιητής του Μεγάλου Κανόνος {4 Ιουλίου}

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου - Καθηγητού Την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών ψάλλεται στην Εκκλησία μας ο Μέγας Κανόνας, το έξοχο ποίημα του αγίου...

Δέηση υπέρ ανευρέσεως του αγνοουμένου Συνταγματάρχου συνεπεία της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974

Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμοθέου, ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Θωμάς Κάιας, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς μας Μητροπόλεως,...

Μνήμη Ιωάννη Γαλάνη Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Το Σάββατο 2 Ιουλίου τελέστηκε η Νεκρώσιμη Ακολουθία του Καθηγητή Ιωάννη Γαλάνη, στον Ιερό Ναό...

Ο Μητροπολίτης Παροναξίας στις κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως

Ξεκίνησαν φέτος με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κ. Καλλινίκου, οι κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, στην περιοχή...

Με λαμπρότητα πανηγύρισε η Παναγία Εικονίστρια Πολιούχος Σκιάθου

Με την πρέπουσα εκκλησιαστική λαμπρότητα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 2 και την Κυριακή 3 Ιουλίου 2022 η Πανήγυρη της επετείου ευρέσεως της Ιεράς Εικόνος της...

Η Εξόδιος Ακολουθία της Μοναχής Θεοδότης

Η Τοπική μας Εκκλησία προέπεμψε σήμερα Δευτέρα, 4 Ιουλίου 2022, την Αδελφή της Ι. Μονής Αγ. Βλασίου Τρικάλων, μακαριστή Μοναχή Θεοδότη, (κατά κόσμον Μαρία)...

Αύριο η κηδεία της Ηγουμένης Ευπραξίας

Η Αποστολική Ιερά Μητρόπολή μας αναγγέλλει μετά θλίψεως την εις Κύριον εκδημία της μακαριστής Ηγουμένης της Ι. Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Φανερωμένης Χιλιομοδίου Γερόντισσας Ευπραξίας...

Θυρανοίξια Ιερού Παρεκκλησίου της Αγίας Υπομονής στα Κύμινα

Την Κυριακή 3 Ιουλίου ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων λειτούργησε και κήρυξε τον θείο λόγο στον Ιερό Ναό των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων...