Διαβάζοντας τά σχετικά μέ τήν ἁγιοκατάταξη τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Χρυσοστόμου Παπασαραντοπούλου, Ἱεραποστόλου τῆς Ἀφρικῆς, τοῦ ὁποίου ἡ ἁγιοκατάταξη ἔγινε ἀπό τό Πατριαρχεῖο Ἀλεξανδρείας τήν 8η Ὀκτωβρίου 2025, ἀμέσως ἦλθε στό μυαλό μου ἡ παραμονή του στήν Ἔδεσσα γιά ἕνα χρονικό διάστημα, καί τό πῶς ἡ πόλη τῆς Ἐδέσσης Μακεδονίας μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ ἔγινε ἀφετηρία τῶν πρώτων ἱεραποστόλων στήν σύγχρονη ἐποχή μας στήν Ἀφρική.
Εἶχα τήν ἐξαιρετική εὐλογία νά ὑπηρετήσω στήν Ἱερά Μητρόπολη Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας, μέ βάση τήν πόλη τῆς Ἐδέσσης δεκαεοκτώ χρόνια (1969-1987) καί ἔμαθα τήν σχετική ἱστορία. Κατά τήν διάρκεια τῆς Γερμανικῆς Κατοχῆς ἐξελέγη Μητροπολίτης Ἐδέσσης καί Πέλλης ὁ Ἐπίσκοπος Παντελεήμων Παπαγεωργίου. Μέχρι τότε ἦταν τιτουλάριος Ἐπίσκοπος Ταλαντίου, βοηθός τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν, μέ ἕδρα τόν Πειραιᾶ ἀπό τίς 30 Σεπτεμβρίου 1936, ἀφοῦ τότε ὁ Πειραιᾶς δέν ἦταν ἀνεξάρτητη Μητρόπολη καί ὑπαγόταν στήν Ἱερά Ἀρχιεπισκοπή Ἀθηνῶν. Ἔτσι στίς 24 Ὀκτωβρίου 1941 ἐξελέγη Μητροπολίτης στήν Ἔδεσσα.
Στήν τότε Μητρόπολη Ἐδέσσης καί Πέλλης ὁ Παντελεήμων παρέμεινε δέκα χρόνια ἀπό τό 1941 ἕως τό 1951, ὁπότε ἐξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης στίς 27 Μαρτίου 1951 καί ἐνθρονίσθηκε τήν 16 Ἀπριλίου τοῦ ἰδίου ἔτους. Ὁ Μητροπολίτης Ἐδέσσης καί Πέλλης Παντελεήμων ἔδειξε ἀσυνήθη ποιμαντική δραστηριότητα, πρωτοφανῆ γιά τήν ἐποχή ἐκείνη, κατά τήν διάρκεια τῆς Γερμανικῆς κατοχῆς καί τά μετέπειτα χρόνια τοῦ Ἐμφυλίου Πολέμου. Ἐκτός ἀπό τίς Θεῖες Λειτουργίες πού τελοῦσε συχνά μέ τό φωνητικό του τάλαντο, τήν εὐλάβεια καί τό δυναμικό κήρυγμα πού ἔκανε, ἀσχολήθηκε μέ τήν ποιμαντική διακονία καί τήν κατηχητική δράση, ἀκόμη ἔδειξε ἠρωϊκό πνεῦμα κατά τήν διάρκεια τῆς Κατοχῆς, σώζοντας πολλούς ἀνθρώπους ἀπό τόν θάνατο. Τότε στήν Ἔδεσσα δημιουργήθηκαν «ἡ Ἀδελφοσύνη», τά Κατηχητικά Σχολεῖα, οἱ πρῶτες Χριστιανικές ὁμάδες, καί ὁ θεσμός αὐτός ἀπό τήν Ἔδεσσα ἐπεκτάθηκε στήν Θεσσαλονίκη, καί ἀπό ἐκεῖ καί σέ ἄλλες πόλεις.
Ὁ Μητροπολίτης Παντελεήμων ἦταν φιλόκαλος Ἀρχιερεύς καί ἔδειξε ἐνδιαφέρον γιά τό κήρυγμα, τήν ποιμαντική διακονία, καί τήν κατήχηση τῶν νέων. Ἔτσι τό 1943 προσέλαβε ὡς Ἱεροκήρυκα τόν τότε Διάκονο τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν Χαρίτωνα Πνευματικάκη τόν ὁποῖο χειροτόνησε στήν Ἔδεσσα Ἱερέα, ἀνέλαβε τήν θέση τοῦ Ἱεροκήρυκα τό 1945 καί ἦταν μέλος τῆς Ἀδελφότητας Ζωῆς. Ὁ π. Χαρίτων ἀργότερα μετακινήθηκε στήν Κατερίνη καί τελικά στήν Πάτρα. Μαζί του ἐργάσθηκε ἕνα διάστημα καί ὁ λαϊκός θεολόγος Ἀθανάσιος Φραγκόπουλος, ὁ ὁποῖος ἀπό ἐκεῖ μετέβη στήν Θεσσαλονίκη.
Τότε στά δύσκολα χρόνια τῆς Κατοχῆς, πρίν τό 1943, ὁ Μητροπολίτης Ἐδέσσης καί Πέλλης Παντελεήμων προσκάλεσε καί διόρισε τόν π. Χρυσόστομο Παπασαραντόπουλο Ἐφημέριο στήν Ἔδεσσα καί παρέμεινε μαζί του στό Μητροπολιτικό Οἴκημα. Ἀπό παλαιούς Ἐδεσσαίους καί, κυρίως, ἀπό τόν μακαριστό Νικόλαο Πασσαλιμανιώτη πού ἦταν νεωκόρος στήν Ἁγία Σκέπη Ἐδέσσης ἔμαθα πολλές πληροφορίες γιά τό θέμα αὐτό. Μοῦ ἔλεγε ὅτι καί οἱ δύο, δηλαδή ὁ π. Χαρίτων Πνευματικάκης καί ὁ π. Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος, ἔμεναν στό ὑπόγειο τοῦ Μητροπολιτικοῦ Οἰκήματος. Ὁ π. Χαρίτων ἦταν δυναμικός καί εὔγλωττος ἱεροκήρυκας, ἐνῶ ὁ π. Χρυσόστομος δέν εἶχε τό χάρισμα τοῦ λόγου, ἀλλά εἶχε μεγάλη ἁπλότητα, διακρινόταν ἀπό τό χάρισμα τῆς ἀγάπης καί τό ἰδιαίτερο χάρισμα νά καταγίνεται μέ ὅλα τά μικρά καί πρακτικά ζητήματα αὐτό πού λέμε ὅτι «ἔπιανε τό χέρι του».
Τό σημαντικό εἶναι ὅτι ἐκεῖ στήν Ἔδεσσα γνωρίστηκαν καί οἱ δύο μεταξύ τους κι ἀργότερα, ὅταν ὁ π. Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος πῆγε στήν Ἀφρική, προσκαλοῦσε νά μεταβῆ ἐκεῖ τόν π. Χαρίτωνα γιά νά τόν βοηθήση στό ἔργο του, πράγμα πού τό πραγματοποίησε καί ὑπῆρξε διάδοχός του στό μεγάλο ἔργο τῆς Ἱεραποστολῆς μετά τήν κοίμησή τοῦ π. Χρυσοστόμου. Τὀ θέμα, ὅμως, ἔχει καί συνέχεια. Στήν Ἔδεσσα τότε ἦταν μαθητής (11-13 ἐτῶν) ὁ Γεώργιος Μαδενλίδης, μετέπειτα π. Ἰγνάτιος Μαδενλίδης, ὁ ὁποῖος συνδέθηκε πνευματικά τόσο μέ τόν π. Χρυσόστομο ὅσο καί μέ τόν π. Χαρίτωνα. Λόγω αύτῆς τῆς πνευματικῆς σχέσης ἀκολούθησε καί αὐτός τήν Ἱεραποστολή στήν Ἀφρική, κάνοντας ὑπακοή στήν ἐντολή τῆς ἀδελφότητάς του «ὁ Σωτήρ» μετά ἀπό παράκληση τοῦ π. Χαρίτωνα, γενόμενος διάδοχός τους καί ἀργότερα ἐξελέγη Μητροπολίτης Πενταπόλεως καί ἄσκησε λαμπρή ἱεραποστολική δράση.
Ὅμως, ἀκολούθησε καί τούς τρεῖς προηγούμενους, ἡ Ἐδεσσαία Θεανώ Μουσδελεκίδου ἡ ὁποία γνώριζε καί τούς τρεῖς αὐτούς. Μετά τόν θάνατο τοῦ συζύγου της, ἦταν στενή συνεργάτις μου στήν Ἔδεσσα στόν τομέα τῆς νεανικῆς ἐργασίας, μάλιστα ἀφιέρωσε τήν εὐρύχωρη οἰκία της γιά νά φιλοξενοῦνται μαθήτριες ἀπό τήν ἐνδοχώρα τῆς Ἐδέσσης, τίς ὁποῖες φρόντιζε ἀπό πλευρᾶς τροφῆς καί τίς συμβούλευε. Πολλές φορές στήν ἱεραποστολική οἰκία της πήγαινε ὁ ἅγιος Καλλίνικος, ἀλλά καί ἐγώ γιά νά συζητοῦμε μέ τίς μαθήτριες καί νά τίς κατευθύνουμε στήν ζωή τους. Μετά ἀπό ἕνα διάστημα, παρακινούμενη ἀπό τόν π. Ἰγνάτιο Μαδενλίδη μιμούμενη δέ καί τούς π. Χαρίτωνα καί π. Χρυσόστομο μετέβη καί αὐτή στήν Ἀφρική καί βοήθησε στό Ἱεραποστολικό ἔργο, ἀφήνοντας ἐκεῖ τήν τελευταία της ἀναπνοή καί φυσικά ἐνταφιάσθηκε στήν Ἀφρική.
Ἀπό αὐτό φαίνεται καθαρά ὅτι ἡ ὄμορφη πόλη τῆς Μακεδονίας Ἔδεσσα ὑπῆρξε φυτώριο σύγχρονων Ἱεραποστόλων, καί ἀποτελεῖ λαμπρό παράδειγμα ἱεραποστολικῆς δράσεως. Ἄν προστεθῆ ὅτι ἡ Ἔδεσσα ὡς ἕδρα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας, εἶχε τήν τιμή νά ἔχη Μητροπολίτη τόν ἅγιο Καλλίνικο, ὅπου βρίσκονται τά Ἱερά Λείψανα του, καί πρώτη πόλη πού ἔχει ἅγιο Μητροπολίτη τά τελευταῖα χρόνια, τότε ἐκτιμᾶται ὡς πόλη μέ λαμπρή σύγχρονη ἱεραποστολική δράση. Φυσικά νά προστεθῆ ὅτι καί τώρα ἔχει λαμπρό Ἱεράρχη, τόν Μητροπολίτη Ἰωήλ, μέ τό μοναδικό καί δυσεύρετο χάρισμα πού διαθέτει, τό χάρισμα τῆς ὑμνογραφίας, μέ τό ὁποῖο δόξασε ἑκατοντάδες ἁγίους καί ἔχει τίς πρεσβεῖες τους. Γι’ αὐτό αἰσθάνομαι ἰδιαίτερη καύχηση πού ἀξιώθηκα νά ὑπηρετήσω δέκα ὁκτώ χρόνια στήν Ἱερά αὐτή Μητρόπολη μέ ἕδρα τήν Ἔδεσσα, κάτω ἀπό τήν πνευματική καθοδήγηση τοῦ ἁγίου Καλλινίκου, καί συναναστρεφόμουν μέ πνευματικά ἐγγόνια τῶν εὐλογημένων αὐτῶν ἱεραποστόλων καί νά ἔχω ὡς πνευματικά παιδιά τούς δικούς τους συγγενεῖς, ἐξ αἵματος καί πνεύματος. Δόξα τῷ Θεῷ γιά ὅλα.
