Γράφει ο Μ. Γ. Βαρβούνης: Καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Τα αντίγραφα των θαυματουργών ιερών εικόνων που τοποθετούνται μόνιμα και «ενθρονίζονται» σε ενοριακούς ναούς, στη νέα θέση τους, επισκέπτονται και προσκυνούν οι πιστοί, κάνουν τάματα και δίνουν αφιερώματα, επικαλούμενοι την θαυματουργική επέμβαση της υπερφυσικής δύναμης που πιστεύεται ότι έχει το πρωτότυπο. Την ημέρα κατά την οποία τιμάται το πρωτότυπο, αλλά και σε μεγάλες εορτές όπως τα Χριστούγεννα ή το Πάσχα, το αντίγραφο μεταφέρεται στο κέντρο του ναού, όπου τελείται αγρυπνία, θεία λειτουργία και παράκληση, κατά το πρότυπο των αντίστοιχων αγιορείτικων ακολουθιών. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένας είδος τελετουργικής προέκτασης της μοναστηριακής ζωής μέσα σε ενοριακά πλαίσια, με στόχο την κατάνυξη των πιστών. Ακόμη και στις λιτανείες των πανηγύρεων των ενοριών λιτανεύονται και τα αντίγραφα αυτά, κατά μίμηση αντιστοίχων αθωνικών μοναστηριακών τελετουργικών προτύπων.

Με βάση τα αντίγραφα καθιερώνονται λοιπόν νέες πανηγύρεις στις ενορίες όπου αυτά απόκεινται, αλλά και αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τον μοναχισμό γενικότερα, και το Άγιον Όρος, απ’ όπου κατά κανόνα προέρχονται, ειδικότερα. Στα πλαίσια των πανηγύρεων αυτών συχνά πραγματοποιούνται ομιλίες με διαφάνειες, ή καλούνται για να συμμετάσχουν στις σχετικές ακολουθίες μοναχοί από τη μονή όπου βρίσκεται θησαυρισμένο το πρωτότυπο, γεγονός που γίνεται αφορμή τόσο για πνευματική ανάταση, όσο και για λειτουργική αναγέννηση και ποικιλία των αστικών ενοριών όπου βρίσκονται τα αντίγραφα, και όπου τελούνται οι σχετικές ακολουθίες.

Οπωσδήποτε πρόκειται για ένα νέο φαινόμενο, που εντάσσεται και στα όρια της σύγχρονης νεωτερικής λαϊκής θρησκευτικότητας, και ως εκ τούτου ενδιαφέρει και την θρησκευτική λαογραφία μας. Εντάσσεται σε ένα κλίμα μοναστηριακών επιδράσεων στην ενοριακή λειτουργική ζωή, στο οποίο και παραπάνω αναφερθήκαμε, και το οποίο οφείλεται αφενός μεν στο ότι οι αντίστοιχες μοναστηριακές μορφές θεωρούνται πιο πνευματικές, αφετέρου δε ότι στις μεγάλες ενορίες των πόλεων τοποθετούνται κατά κανόνα ως προϊστάμενοι ιερομόναχοι που διαβιούν εκτός των μονών της μετανοίας τους, οι οποίοι θέλουν να μεταφέρουν στον ενορία στοιχεία της μοναστηριακής λειτουργικής ζωής.

Από την άλλη πλευρά, το φαινόμενο αυτό, όπως και άλλα ανάλογα που έχουμε κατά το παρελθόν μελετήσει, εντάσσεται στην προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου να αντισταθεί στις ανασφάλειες και στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας, επιστρέφοντας σε «πρωταρχικές» ή «αρχέγονες» μορφές τελετουργικής έκφρασης και δράσης. Εν προκειμένω, οι μορφές αυτές συσχετίζονται με την λειτουργική ζωή των μονών, ιδιαίτερα δε των μοναστηριών του Αγίου Όρους, και τα αντίγραφα των ιερών και θαυματουργών εικόνων τους συμβολοποιούνται, αποβαίνοντας χαρακτηριστικά σημεία και αντιπροσωπευτικά ιερά αντικείμενα της φιλοσοφίας και του τρόπου ζωής που ο ορθόδοξος μοναχισμός σήμερα αντιπροσωπεύει για τους ταλαιπωρημένους αστούς. Πρόκειται λοιπόν για φαινόμενο οι πολιτισμικές ρίζες του οποίου είναι οπωσδήποτε βαθύτερες της απλής μίμησης λειτουργικών μορφών του Αγίου Όρους, με σημείο αναφοράς το αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας κάθε μοναστηριού.

Θα πρέπει μάλιστα να παρατηρηθεί ότι οι τάσεις αυτές του σύγχρονου θρησκευόμενου ανθρώπου του λαού, έχουν οδηγήσει στο σχηματισμό μιας σειράς νεωτερικών θρησκευτικών εθίμων, αλλά και στην κραταίωση του φαινομένου των προσκυνηματικών επισκέψεων σε μονές του Αγίου Όρους, καθώς και σε άλλα μοναστηριακά προσκυνηματικά κέντρα (Πάτμος, Μετέωρα, Σινά κ.λπ.). Ασφαλώς πρόκειται για φαινόμενο που απασχολεί πολλούς κλάδους της επιστήμης, και επιδέχεται πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις και ερμηνείες, σίγουρα όμως συνιστά τη βάση και για την διαμόρφωση νέων εθιμικών μορφών, που από τις ενορίες των μεγάλων αστικών κέντρων επεκτείνονται στα μικρότερα αστικά κέντρα της ελληνικής επαρχίας, και μεταβάλλονται σε κυρίαρχες εκφράσεις της ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας.

Σε κάθε περίπτωση, όπως και παραπάνω αναφέρθηκε, το νεωτερικό αυτό λαϊκό λατρευτικό φαινόμενο βρίσκεται σε εξέλιξη. Η παρακολούθησή του θα δείξει την πορεία, την πιθανή μελλοντική τυπολογία, τη λειτουργικότητα και την αντοχή του στο χρόνο, στα πλαίσια της σύγχρονης λαϊκής θρησκευτικότητας του λαού μας.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Με λαμπρότητα εορτάσθηκε η μνήμη των Αγ. Γερασίμου και Αρτεμίου στη Μύκονο

Στον Ιερό, πάλαι πότε Μητροπολιτικό, Ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Αρτεμίου, στη Χώρα της Μυκόνου τελέσθηκε απόψε ο Πανηγυρικός Εσπερινός, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σταγών...

Ο Άγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυρας

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ  Θεολόγου – Καθηγητού Πολλοί άγιοι της Εκκλησίας μας κατείχαν υψηλά αξιώματα στις κρατικές υπηρεσίες των χωρών τους. Στα πρωτοβυζαντινά χρόνια μια πλειάδα...

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Κανονικά και με την παρουσία πιστών η Λιτανεία του Αγ. Δημητρίου

Κατόπιν δημοσιευμάτων που είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες και της έντονης παραφιλολογίας που αναπτύχθηκε, σχετικά με το θέμα της Λιτανείας του...

Το 21΄ στην Εύβοια και τις Βόρειες Σποράδες

Τη Δευτέρα 18 Οκτωβρίου 2021 το βράδυ, ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας, Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, μετέβη στον Μητροπολιτικό Ι. Ναό Αγίου Δημητρίου Χαλκίδος, όπου...

ΠΑΤΡΑ: Ο π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος μιλά για την δίκη του! Ποιους βάζει «στο κάδρο»

Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Μάγνη Δεν περιμένουμε μάσκες, χαιρετισμό με τους αγκώνες και άλλα συναφή. Διαβεβαιώνουμε από πλευράς μας, για το τυπικό, ότι είμαστε υγειονομικά αβλαβείς....

Αντιδράσεις από Iεράρχες για «βεβιασμένη κούρσα» διαδοχής του Αρχιεπισκόπου Κρήτης

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «ΝΚ», η συνεδρίαση της Επαρχιακής Συνόδου τη Δευτέρα, 18 Οκτωβρίου ήταν θυελλώδης, καθώς υπήρξαν ιεράρχες, που - επιβεβαιώνοντας το χθεσινό...

Επετειακή εκδήλωση της Ι.Μ. Ιλίου στα πλαίσια των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του...

Σε εορταστικό κλίμα και με αξιοσημείωτη επιτυχία, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου 16 Οκτωβρίου 2021, στο Δημαρχείο Αχαρνών, η επετειακή εκδήλωση που διοργανώθηκε από...

Δοξολογία στον Ναό της Αγίας Σκέπης για τα 109α Ελευθέρια της Έδεσσας

Την Δευτέρα 18 Οκτωβρίου, μνήμη του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Λουκά, πολιούχου της Έδεσσας, εορτάσθηκαν τα 109α ελευθέρια της της πόλης από τον Τουρκικό...

Τριετές Μνημόσυνο Επισκόπου Τανάγρας Πολυκάρπου

Την Κυριακή 17 Οκτωβρίου 2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών κ. Γεώργιος συνιερούργησε με τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Καρπενησίου κ. Γεώργιο στο Ιερό Ησυχαστήριο Αναλήψεως του...

Χειροτονία νέου κληρικού στον Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής Καναλίου Πρεβέζης

Χειροτονία νέου κληρικού τελέστηκε το Σάββατο 16 Οκτωβρίου 2021 στον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Καναλίου Πρεβέζης. Στην Θεία Λειτουργία προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας...

Χειροτονία Νέου Διακόνου στην Ιερά Μητρόπολη Γλυφάδας

Μέσα σέ κλῖμα πνευματικῆς εὐφροσύνης τήν Κυριακή 17η Ὀκτωβρίου 2021 τιμήθηκε στήν τοπική μας Ἐκκλησία ἡ μνήμη τῶν Ἁγίων Πατέρων, τῶν συγκροτησάντων ἐν Νικαίᾳ...

Χειροτονία Πρεσβυτέρου στην Ιερά Μονή Μακαριωτίσσης

Το Σάββατο 16 Οκτωβρίου 2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών κ. Γεώργιος τέλεσε τη Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Μακαριωτίσσης. Στη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας...

ΚΘ´ ΔΗΜΗΤΡΙΑ 2021 στην Χαλκίδα

Ὁ Μητροπολιτικός Ἱερός Ναός τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Χαλκίδος, στό πλαίσιο τῶν φετινῶν ΚΘ´ Δημητρίων 2021, ἔχει τήν πνευματική χαρά νά Σᾶς προσκαλέσει στήν παρουσίαση...

Εορτάσθηκε μεγαλόπρεπα ο Πολιούχος της Λαμίας Ευαγγελιστής Λουκάς

Με βυζαντινή μεγαλοπρέπεια και με πάνδημη συμμετοχή του λαού εορτάσθηκε την Δευτέρα 18 Οκτωβρίου η Ιερά Μνήμη του Πολιούχου και Ελευθερωτού της πόλεως Λαμίας,...

Στέλνουν επιτροπή στον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης με την ευλογία του Πατριάρχη

Ἡ Ἱερά Ἐπαρχιακή Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης συνῆλθε σήμερα Δευτέρα, 18 Ὀκτωβρίου 2021, σέ Συνοδική Συνεδρία, μέ μοναδικό θέμα Ἡμερήσιας Διάταξης, τή συζήτηση καί...