Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Τιμόθεος, την Παρασκευή 25 Ιουλίου 2025 και ώρα 7:30΄μ.μ., χοροστάτησε στην ακολουθία του Εσπερινού, επί τη ιερά μνήμη της αγίας και ενδόξου οσιοπαρθενομάρτυρος Παρασκευής της Αθληφόρου, στον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Φαρσάλων. Κατά τη διάρκεια της λαμπρής αυτής πανηγύρεως, απηύθυνε λόγο πνευματικής οικοδομής, αναφερόμενος στη μορφή, το μαρτύριο και το διαχρονικό παράδειγμα της Αγίας Παρασκευής, προτρέποντας τους πιστούς να μιμηθούν την πίστη, την ταπείνωση και την αγιότητά της:
«Βέβαια, ο καιρός έξω είναι πολύ ζεστός ή για να ακριβολογούμε, έχουμε καύσωνα. Όμως, μέσα στον χώρο της Εκκλησίας – και δεν εννοώ μέσα στον Ναό, αλλά μέσα στον χώρο της Εκκλησίας, τον οποίο τον αποτελούμε όλοι εμείς – η προσωπικότητα της Αγίας, οσιοπαρθενομάρτυρος Παρασκευής της Αθληφόρου, προσφέρεται σε όλους μας λαμπρά και φαιδρά, με λαμπρότητα πνευματική αλλά και με χαρά ξεχωριστή και μοναδική, διότι, αδερφοί μου, ο Χριστός μας δίνει τους μάρτυρές Του. Γιατί, ο Χριστός ενδυναμώνει τους μάρτυρες. Ο Χριστός δίνει τους μάρτυρες. Ο Χριστός γνωρίζει και προικίζει την Εκκλησία Του με ξεχωριστά και μοναδικά χαριτωμένα πρόσωπα, ανθρώπους ίδιους με εμάς, όχι διαφορετικούς από εμάς, και μάλιστα με ξεχωριστές γυναικείες προσωπικότητες, οι οποίες μας δείχνουν τον δρόμο της αρετής, της πίστεως, της εμπιστοσύνης εις στον Θεό, της ομολογίας και κυρίως του μαρτυρίου.
Λίγο πριν διαβάσαμε στα παλαιοδιαθηκικά αναγνώσματα, το πρώτο παλαιοδιαθηκικό ανάγνωσμα από το βιβλίο των Παροιμιών του σοφού Σολομώντος. Και αρχίζει το ανάγνωσμα με ένα ερώτημα: «Ἀνδρεία γυναῖκα εὑρίσει»· για δέστε μια αντίθεση! Ανδρεία, που ξέρουμε ότι είναι παράγωγο του «ανδρός», επίθετο με ανδρικό φρόνημα δηλαδή, δυνατή, γυναίκα τέτοια θα βρει.
Και βέβαια, αυτό ο σοφός παρομοιαστής μέσα στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης το καταγράφει, γιατί πάντοτε υπήρχαν ξεχωριστές και μοναδικές γυναίκες, οι οποίες έδειχναν τον δρόμο και την πορεία μέσα στη ζωή της κοινωνίας, μέσα στη ζωή του κόσμου, άρα, και μέσα στη ζωή της εκκλησίας! Και αυτό έχουμε ανάγκη πάντοτε και σήμερα.
Θεωρώ ότι λίγο-πολύ όλοι μας γνωρίζουμε περί της προσωπικότητος, του βίου και της παρουσίας της Αγίας Παρασκευής. Αποτέλεσμα προσευχής των γονέων της η γέννησή της, ονομάστηκε Παρασκευή, γιατί γεννήθηκε την Παρασκευή, ημέρα της εβδομάδος. Πλούσια, ευγενής, γεννημένη σε ένα από τα περίχωρα της κραταιάς τότε Ρώμης, της πόλεως των πόλεων, της συγκεκριμένης πόλεως, της πρωτεύουσας της μεγάλης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και εκείνη, μέσα στην ζωή της εποχής εκείνης, έδωσε μία μοναδική και ξεχωριστή μαρτυρία, ένα αποτύπωμα το οποίο παραμένει μέσα στην Εκκλησία. Και γι’ αυτό γίνεται Αγία της πίστεως. Γι’ αυτό γίνεται λαοφιλής Αγία της πίστεως. Γι’ αυτό αναγείρουμε ναούς πολλούς και μικρούς και μεγάλους και μικρότερους ακόμη στο όνομά της, και σεμνυνόμεθα και προστρέχουμε εν μέσω θέρους και καύσωνος να προσκυνήσουμε τα ιερά της εικονίσματα και τα ιερά της λείψανα, για να αποκομίσουμε χάρη, ευλογία, δύναμη, ενίσχυση και πρεσβεία· διότι εκείνη έχει πρεσβεία ενώπιον του θρόνου του Θεού.
Και ποιό ήταν το κατόρθωμα της Παρασκευής που την εισήγαγε μέσα στον χώρο της Εκκλησίας; Ποιά ήταν η παρουσία της, το έργο της, η μαρτυρία της; Μιας νεαρής κοπέλας της εποχής εκείνης, πλούσιας, από ευγενή καταγωγή. Αλλά μέσα σε έναν χώρο στον οποίο αύξανε και εκκρατείτο η ειδωλολατρία.
Και βέβαια, πολλές φορές δεν εισερχόμαστε μέσα στο βάθος των λέξεων. Λέμε «ειδωλολατρία» και πολλές φορές το μυαλό μας πάει στους Ολύμπιους θεούς, στο Δωδεκάθεο, σε άλλες καταστάσεις, τις οποίες λίγο-πολύ όλοι μας γνωρίζουμε από τη διδασκαλία στα σχολεία μας, από τη μυθολογία. Όμως τότε, όπως και σήμερα, η ειδωλολατρία είναι κάτι το οποίο κατατρώγει την κοινωνία. Και την εποχή εκείνη, αλλά και σήμερα, ειδωλολατρία σημαίνει και ερμηνεύεται με τη φιληδονία, τη φιλοχρηματία και τη φιλοδοξία. Αυτά είναι τα τρία συνθετικά που αποτελούν την έννοια, την ερμηνεία, την προσέγγιση και την κατανόηση της ειδωλολατρίας.
Βεβαίως, η Αγία Παρασκευή μπήκε μέσα σε έναν εθνικό ναό, ειδωλολατρικό ναό, προσευχήθηκε και με την προσευχή της έπεσαν τα αγάλματα, τα ξόανα, και σπάστηκαν. Αλλά, δεν είναι αυτό το γεγονός. Διότι – όχι «μπορεί», είναι δεδομένο – ήταν μια έκφραση πίστεως για κάποιους ανθρώπους, μια έκφραση πολιτισμού, μια κατασκευή ανθρώπων επιφανών της τέχνης, που εξέφραζαν απόψεις, αντιλήψεις και θεωρίες.
Όμως μέσα στον χώρο της Εκκλησίας φεύγουμε από αυτό το άψυχο δημιούργημα, το οποίο όμως περικοσμεί έναν χώρο και τον βελτιώνει, και πάμε εις το γεγονός αυτό καθαυτό της ερμηνείας της ειδωλολατρίας, και τί ήταν αυτό που έβαλε η Αγία Παρασκευή ως πρόσημο της ζωής της και έδωσε τη δική της μαρτυρία.
Η φιληδονία, λοιπόν, γνωρίζουμε όλοι μας λίγο – πολύ τι σημαίνει, και η οποία γίνεται πρόσκομμα στην αγαπητική σχέση, στον εράσμιο βίο, γιατί είναι ανέραστη κατάσταση η οποία δεν εξομαλύνει την ψυχή. Δεν δημιουργεί ευγενείς, στοργικές, αγαπητικές και ερωτικές σκέψεις και διαθέσεις του ενός φύλου προς το άλλο φύλο, προς ένωση και ολοκλήρωση. Αντίθετα, είναι μια κατάσταση ανέραστη, ουσία και πορεία μέσα στη ζωή του ανθρώπου που δεν ικανοποιείται, προκαλώντας πολλές δυσκολίες στη ζωή του και στις σχέσεις του με τους άλλους. Διότι δεν βλέπει τους άλλους ως προσωπικότητα ολοκληρωμένη, ως εικόνα Θεού όπως εμείς διδάσκουμε μέσα στην Εκκλησία, αλλά γίνεται κατάσταση και δοχείο ο ηδονής, ευχαριστήσεως, εξαρτήσεως και πολλές φορές χρησιμοποιήσεως του ενός ανθρώπου από τους άλλους.
Αυτή η κατάσταση, στην εποχή της Αγίας Παρασκευής, ήταν σε μεγάλη έξαρση, και θα έλεγα ακόμη και άνθηση μέσα στον έκκλητο βίο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που λίγο – πολύ όλοι γνωρίζουμε. Στο πρόσωπο της Αγίας Παρασκευής φαίνεται μετά τη σύλληψή της, η διάθεση του αυτοκράτορα να συνάψει σχέση μαζί της, να της προσφέρει πολλά, για να ικανοποιήσει τις ορέξεις του αλλά και παράλληλα να υποτάξει – μια γυναίκα ανδρεία, η οποία μπροστά σε ισχυρούς ανθρώπους ομολογούσε το όνομα του Ιησού Χριστού.
Η Αγία Παρασκευή λοιπόν, δεν συσχηματίστηκε με τα δεδομένα της εποχής της. Ανέβηκε και ξεπέρασε αυτά τα δεδομένα. Ο πόθος της και η αγάπη της ήταν προς τον νυμφίο Χριστό. Γι’ αυτό και όταν την συνέλαβε την πρώτη φορά ο Αντωνίνος Πίος, ο ευσεβής Ρωμαίος αυτοκράτορας, ο οποίος ήταν εγγράμματος και εξέχουσα προσωπικότητα, κατανόησε την οντολογική κατάσταση της Παρασκευής και τη σχέση της με τη νέα θρησκεία, με τον Ιησού Χριστό, και την άφησε ελεύθερη και μετά από το θαύμα που έκανε σε αυτόν, όταν τον είχε ρίξει μέσα σε ένα μεγάλο καζάνι που έβραζε και κόχλαζε από λάδι και πίσσα, και εκείνη δεν κάηκε, όταν εκείνος πλησίασε και του ζήτησε να του ρίξει το καυτό έλαιο και την πίσσα στα μάτια, τυφλώθηκε. Εκείνη τον θεράπευσε. Γι’ αυτό βλέπουμε στις ιερές εικόνες της να κρατάει δίσκο με δύο μάτια, και την παρακαλούμε να μας θεραπεύσει τα προβλήματα της όρασής μας — την απελευθέρωση δηλαδή.
Εκείνη συνέχισε την ιεραποστολή της και έγινε μοναχή. Μοίρασε την περιουσία της στους ανθρώπους, χωρίς να έχει φιλοχρηματία – δεν ήταν εξαρτημένη από τα υλικά. Αυτό είναι ένα πολύ σπουδαίο προσόν, το οποίο όλοι πρέπει να καλλιεργήσουμε στη ζωή μας και να είμαστε υπεράνω αυτών. Γιατί τα υλικά πρέπει να τα χρησιμοποιούμε με μέτρο, ώστε να έχουμε πρόοδο και ευημερία στις κοινωνίες, στις οικογένειές μας και σε εμάς τους ίδιους, χωρίς όμως να γινόμαστε ιδιοτελείς και να πέφτουμε στην πραγματική ειδωλολατρία.
Η φιλοχρηματία είναι πλεονεξία. Όπως διδάσκει ο Απόστολος Παύλος, η πλεονεξία είναι ειδωλολατρία – δίνουμε αξία στα είδωλα, στα κτιστά πράγματα. Δυστυχώς, τότε και διαχρονικά και σήμερα γινόμαστε υποτελείς των υλικών πραγμάτων και υποδουλώνουμε το πνεύμα μας στα υλικά στοιχεία του κόσμου τούτου. Το βλέπουμε καθημερινά στην κοινωνία μας, στη μικρή και τη μεγάλη, στην ευρύτερη και στην οικουμένη ολόκληρη: πόσα θα πάρω και πόσα θα δώσω; Ή ακόμα χειρότερα, μόνο πόσα θα πάρω, χωρίς να νοιάζομαι πόσα θα δώσω. Αυτή η κατάσταση συνεχίζεται πάντοτε, και ο Θεός μας καλεί να την υπερβούμε. Αν το κατορθώσουμε, γινόμαστε πραγματικά προσωπικότητες ολοκληρωμένες, που μπορούμε να διαχειριστούμε τα πράγματα του κόσμου και να τα χρησιμοποιούμε, χωρίς να είμαστε δούλοι τους.
Όλοι γνωρίζουμε ότι η φιληδονία και η φιλοχρηματία είναι αποτέλεσμα και απότοκο των φιλοδοξιών μας. Θέλουμε να υποτάξουμε τον άλλον, να κάνουμε τον άλλο υποχείριο δικό μας με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Αυτό είναι ο πλήρης συσχηματισμός μέσα στον κόσμο. Γι’ αυτό οι Πατέρες, και ιδιαίτερα ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, ερμηνεύοντας αυτά τα τρία πάθη στο περίφημο βιβλίο του «Κλίμακα των Αρετών» – τα τριάντα σκαλοπάτια που πνευματικά ανεβαίνουμε για να ενωθούμε με τον Θεό και τους άλλους ανθρώπους ως προσωπικότητες και οντολογικές καταστάσεις – μας διδάσκουν πως αυτά τα πάθη γεννούν τον φθόνο, το ψεύδος, την απάτη και όλες τις ανυπέρβλητες καταστάσεις που δημιουργούνται στη ζωή, στις καρδιές και στις σχέσεις των ανθρώπων.
Η Αγία Παρασκευή μας έδωσε έναν άλλο τρόπο ζωής, μια άλλη προσέγγιση, μια άλλη διδασκαλία, μια άλλη σχέση με τον Θεό και με τους ανθρώπους. Δεν κατηγόρησε τους διώκτες της, δεν τους κακολόγησε. Στη δεύτερη σύλληψή της, όταν οδηγήθηκε σε φρικτότερα μαρτύρια, φυλακίσεις, δυνατούς ξυλοδαρμούς και τελικά όταν της έκοψαν το κεφάλι, πορεύτηκε με απαράμιλλο θάρρος και με ξεχωριστή αγάπη προς τον Θεό και τους διώκτες της, ακολουθώντας το δρόμο της ομολογίας της Πίστεως.
Αυτό που μας λείπει πραγματικά σήμερα. Αυτό που εξυψώνει τον άνθρωπο και δημιουργεί υγιείς σχέσεις με τον Θεό και τους ανθρώπους. Γιατί απέναντι στον άλλον άνθρωπο βλέπουμε τον Θεό μας. «Είδες τον αδελφό σου;», γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος και ο μέγας ασκητής ο Μέγας Αντώνιος; «Είδες τον αδελφό σου; είδες Κύριον τον Θεόν σου;». Αυτή είναι η σχέση που η Αγία Παρασκευή, με μια σταθερότητα πορείας και χωρίς παρεκκλίσεις, διατήρησε. Ο σκοπός της ήταν η ένωση με τον Ιησού Χριστό, και γι’ αυτό της δόθηκε η δυνατότητα να Τον προσεγγίσει. Να γίνει αγία, λαοφιλείς αγία, για την οποία προσευχόμαστε και προσκυνούμε τα Ιερά της λείψανα και τα εικονίσματά της στους ναούς, ακόμη εν μέσω καύσωνος, για να παίρνουμε δύναμη και να ενδυναμωνόμαστε.
Τελειώνοντας, εμείς απόψε που θέλουμε να λεγόμαστε εορταστές της Αγίας Παρασκευής – και όλη η Ορθοδοξία ανά τον κόσμο, από τον μεγαλύτερο ναό μέχρι το μικρότερο παρεκκλήσι και εξωκλήσι που τελεί τον Εσπερινό και αύριο τη Θεία Λειτουργία – πρέπει να μάθουμε πως για να γίνουμε πραγματικοί εορταστές και να τιμήσουμε την Αγία, πρέπει να την μιμηθούμε. Τιμή μάρτυρος σημαίνει μίμηση μάρτυρος. Σε αυτό καλούμαστε αδελφοί μου όλοι, ανεξαιρέτως, και εγώ που σας μιλώ και εσείς που με ακούτε.
Αυτό είναι το πρόσημο μέσα στην πνευματική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας: να μπορούμε να ομοιάσουμε με τους Αγίους της πίστεώς μας. Γιατί εκείνοι πρώτοι ομοίασαν με τον Ιησού Χριστό. Άρα, ομοιάζοντας στους Αγίους, αναβιβαζόμαστε στην σχέση μας με τον Ιησού Χριστό. Εκείνοι ακολούθησαν τη δοκιμασμένη οδό της αγιότητας, μια πορεία απλή, ουσιαστική και αυθεντική, που δεν παρεκκλίνει από το δόγμα και τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Και η χάρη τους χαρίζεται στους ανθρώπους. Γι’ αυτό, ας δοξολογούμε τον Θεό που μας χάρισε την Αγία Παρασκευή, και διά της Αγίας Παρασκευής μας χαρίζει όλα αυτά που προσπάθησα να σας πω, να τα ακούσουμε όλοι μας απόψε με τα πνευματικά μας αυτιά, για να δούμε πώς θα πορευτούμε στη ζωή μας».
