Ιεροδιακόνου Ραφαήλ Χ. Μισιαούλη, θεολόγου
«Πάτερ πατέρων Ὑπάτιε, Ὀρθοδοξίας φωτί[1]»
Στις 31 Μαρτίου η Αγία μας Εκκλησία εορτάζει τον θαυματουργό και Θεοφόρο Ιεράρχη, Υπάτιο Επίσκοπο Γαγγρών της Παφλαγονίας.
Γεννήθηκε κατά την περίοδο της βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου (307-337). Λόγω του ενάρετου βίου του η Εκκλησία τον προσκάλεσε να την υπηρετήσει από το βαθμό του Αρχιερέως. Έτσι, τον εξέλεξαν Επίσκοπο Γαγγρών. Μετείχε στις εργασίες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου το 325, η οποία συνεκλήθη υπό του Μεγάλου Κωνσταντίνου στη Νίκαια της Βιθυνίας[2]. Στη Σύνοδο υπεράσπισε μαζί με τους άλλους θεοφόρους Πατέρες την Ορθόδοξο Πίστη από την αίρεση του Αρείου «τὰς Ἀρείου κόρας ἠμαύρωσας». Κατέστη χαρισματικός Επίσκοπος της πόλεώς του και διακρίθηκε για το χάρισμα της θαυματουργίας του επιτελώντας πλειάδα θαυμάτων.
Ακόμη, κατόρθωσε και καθοδήγησε πνευματικά το ποίμνιό του, κατέστη δρακοκτόνος τότε που σκότωσε τον δράκοντα, ο οποίος βρισκόταν στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο και θανάτωνε όποιο τον πλησίαζε, και κατήχησε πολλούς απίστους και ετεροδόξους στην πίστη του αληθινού Θεού. Διακρίθηκε για την πιστότητά του στα ορθόδοξα δόγματα. Με την υπομονή και την θερμή του προσευχή κατόρθωσε να εξαφανίσει τους τυφλοπόντικες που έπλητταν την περιοχή και κατέτρωγαν τους καρπούς της επαρχίας, κατάφερε να μετατρέψει το αλμυρό νερό της θαλάσσης σε γλυκό «τερατουργῶν διὰ σοῦ, ὁ ζωοδότης Χριστὸς ὁ Θεός, ἰάσεων θησαυρόν, τὸ ὕδωρ ἀνέδειξεν, εὐχαῖς σου Ὑπάτιε, γλυκασμὸν θαυμάτων, τὸ πικρὸν ἀπεργασάμενος[3]».
Αγωνιστής ο Άγιος Υπάτιος, σταθερός και ζηλωτής στην πίστη του, πράγμα που προκάλεσε φθόνο στους αιρετικούς Νοβατιανούς[4] όταν είδαν πολλοί άπιστοι και αιρετικοί να ελκύονται και να ασπάζονται την αληθινή πίστη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Επίσης, συγκάλεσε Τοπική Σύνοδο μαζί με άλλους 12 Επισκόπους, γνωστή ως η Σύνοδος των Γαγγρών, στην οποία καταδίκασαν τον Επίσκοπο Σεβαστείας Ευστάθιο[5].
Οι Νοβατιανοί γεμάτοι από φθόνο ήθελαν να εκδικηθούν τον Υπάτιο, επειδή τον θεωρούσαν επικίνδυνο για την ομάδα τους. Έτσι, σκέφτηκαν να τον εξοντώσουν. Τους δόθηκε η ευκαιρία και υλοποίησαν το δαιμονικό τους σχέδιο. Μια μέρα καθώς περπατούσε σε κάποιο δύσβατο μέρος, τον περίμεναν φανατικοί Νοβατιανοί οπλισμένοι με ξύλα και πέτρες. Πλησιάζοντας ο Άγιος, όρμησαν πάνω του και άρχισαν να τον κτυπούν ανελέητα με ρόπαλα, ραβδιά και πύρινα μαχαίρια. Αφού τον μαστίγωσαν, πληγώνοντάς τον, τον έριξαν σε βαθύ φαράγγι. Αντί ο άνθρωπος του Θεού να διαμαρτυρηθεί, να οργισθεί και να θυμώσει, ανέβλεψε προς το Θεό και τον ικέτευσε να τους συγχωρήσει. Το παράδειγμα αυτό μας θυμίζει τον Κύριο μας Ιησού την ώρα που τον σταύρωναν «πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι[6]», τον Πρωτομάρτυρα Στέφανο, όταν τον λιθοβολούσαν οι Ιουδαίοι «Κύριε, μὴ στήσης αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην[7]», καθώς και τον Άγιο Διονύσιο Ζακύνθου, ο οποίος συγχώρεσε τον δολοφόνο του αδελφού του. Η διδασκαλία του Ιησού για συγχώρεση και αγάπη δεν είναι απλά κάποια ηθική θεωρία αλλά βιώνεται μέσα στη ζωή των Αγίων μας. Αυτή την υπέρ φύση κατάσταση βίωσαν οι άγιοι της Εκκλησίας οι οποίοι ενστερνίσθηκαν το λόγο του Ιησού για συγχώρεση και αγάπη.
Την ώρα που προσευχόταν ο Άγιος για τους βασανιστές του, μια γυναίκα από την ομάδα αυτών όταν αντίκρυσε ότι ζούσε ακόμη, άρπαξε μια μεγάλη πέτρα ρίχνοντάς την στο κεφάλι του, με αποτέλεσμα να επέλθει ακαριαία ο θάνατός του.
Πολυάριθμα θαύματα ακολούθησαν, τα οποία επιτελούσαν τα χαριτόβρυτά του λείψανα. Ένα από αυτά σχετίζεται με την δολοφόνο γυναίκα του Αγίου. Όταν του έριξε την πέτρα και είδε πώς πέθανε ο Άγιος, την ίδια στιγμή κυριεύθηκε από ακάθαρτο και μιαρό πνεύμα, το οποίο άρχισε να την βασανίζει σκληρά. Άρχισε να κτυπά με την πέτρα που θανάτωσε τον Άγιο το στήθος της, κλαίοντας για το σφάλμα της. Ελευθερώθηκε από το δαιμόνιο όταν τοποθετήθηκε το ιερό σκήνωμα του Αγίου στον τάφο.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς», σύμφωνα με τον μακαριστό καθηγητή της Θεολογίας, π. Αντώνιο Αλεβιζόπουλο. Έτσι κι εμείς αποδίδουμε τιμή στα λείψανα του σήμερα εορταζόμενου Αγίου και κάθε Αγίου, παρακαλώντας τον να μας καθοδηγεί πάσας τας ημέρας της ζωής μας και να πρεσβεύει για τη σωτηρία των ψυχών μας προς τον Κύριο Ιησού.
Στη Γάγγρα της Παφλαγονίας ανηγέρθη ναός στο όνομα του Αγίου Υπατίου. Όμως, οι Έλληνες τον άφησαν λόγω της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922.
Ταις αυτού αγίαις πρεσβείες ο Θεός ελέησον και σώσον ημάς!
[1] Στιχηρό προσόμοιο του Εσπερινού της 31ης Μαρτίου: «Πάτερ πατέρων Ὑπάτιε, Ὀρθοδοξίας φωτί, ἀπαστράψας κατηύγασας, διανοίας Ὅσιε, τῶν πιστῶς προστρεχόντων σοι, καὶ τὰς Ἀρείου κόρας ἠμαύρωσας, ἀποκηρύξας τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ· ὅθεν φωστῆρά σε, κεκτημένοι ἅπαντες, τὴν ἱεράν, μνήμην σου γεραίρομεν, καὶ μακαρίζομεν».
[2] Το 325 στη Νίκαια της Βιθυνίας ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ συγκάλεσε την Πρώτη Σύνοδο της Νίκαιας ή Α΄ Οικουμενική Σύνοδο με σκοπό την αποκατάσταση της ειρήνης στα εκκλησιαστικά ζητήματα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η σύνοδος καταδίκασε τη διδασκαλία του Αρείου, συνέταξε το Σύμβολο της Νίκαιας που καθιέρωσε τον όρο ομοούσιος και όρισε την ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα. Με τη Σύνοδο αυτή η Εκκλησία εντάχθηκε στις επίσημες δομές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ο συνοδικός θεσμός έγινε θεμελιώδους σημασίας για τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι εξελίξεις αυτές είχαν μακροχρόνιες επιρροές θεολογικού και πολιτικού χαρακτήρα στην Ανατολή κατά τη διάρκεια όλου του Μεσαίωνα. Επίσης, αποτέλεσε το πρότυπο για τις μελλοντικές Οικουμενικές Συνόδους.
[3] Τροπάριο στ΄ ωδής του Κανόνος της εορτής του Αγίου.
[4] Το Νοβατιανό σχίσμα, ήταν μια εκκλησιαστική απόσχιση, στην τοπική εκκλησία της Ρώμης, η οποία δημιουργήθηκε εξ’αιτίας των χρόνιων διαφωνιών που είχαν αναπτυχθεί στο ζήτημα της αυστηρότητας της μετάνοιας των πεπτωκότων και των βαρέως αμαρτησάντων. Ηγέτης αυτού του σχίσματος ήταν ο Νοβατιανός, ένας κληρικός της εκκλησίας της Ρώμης, υπέρμαχος της αυστηρής γραμμής κατά των «πεπτωκότων», που διακρινόταν για την ιδιαίτερη και βαθειά θεολογική του κατάρτιση.
[5] Ο Ευστάθιος, περίεργος και πολύ δραστήριος άνδρας, επιχείρησε υποτυπώδη οργάνωση του μοναχικού βίου στην περιοχὴ του Πόντου, Καππαδοκίας και Ἀρμενίας πριν από τα μέσα του Δ αἰώνα. Συνδέθηκε με την οικογένεια του Μεγάλου Βασιλείου και τον ίδιο και λίγο πριν το 360 έγινε Επίσκοπος Σεβαστείας της Μικρής Αρμενίας. Ο Βασίλειος του έδειχνε πολὺ σεβασμό, ἀλλ’ εκείος ήταν ασταθὴς και μολονότι συχνὰ προσποιόταν τον ορθόδοξο, ήταν ομοιουσιανός, πράγμα που δημιούργησε πολλὲς δυσκολίες στο Βασίλειο. Στη σύνοδο της Γάγγρας (340 ἡ 343) καταδικάσθηκαν υπερβολὲς και παρεκκλίσεις του μοναχισμού του (Βλ. Επιστολή 223 του Μεγάλου Βασιλείου προς τον Ευστάθιο το Σεβαστηνό).
[6] Λουκά 23,34.
[7] Πράξεων 7,60.
