Toυ Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗ, Καθηγητή Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης

Πρόκειται για μέρες που θεωρούνται από τον λαό δυσοίωνες, γι’ αυτό και ακατάλληλες για κάθε είδος εργασίας. Από την αρχαιότητα ήδη τόσο οι ανατολικοί λαοί όσο και οι Ρωμαίοι, αλλά και οι αρχαίοι Ελληνες όριζαν ορισμένες ημέρες ως αποφράδες και οι δοξασίες αυτές, μέσω του ελληνορωμαϊκού κόσμου, πέρασαν και στους Βυζαντινούς, από τους οποίους επιβίωσαν κατά τα μεταβυζαντινά χρόνια και στους νεότερους χρόνους, μέχρι και τις μέρες μας. Η απαρχή αυτών των αντιλήψεων βρίσκεται είτε στη σύνδεση των ημερών αυτών με τη νεκρολατρία, είτε στην αφιέρωσή τους σε θεούς που έφερναν δυστυχία στους ανθρώπους, είτε από απαίσια γεγονότα που συνέβησαν κατά τις ημέρες αυτές.

Ετσι, στην αρχαία Αθήνα θεωρούσαν αποφράδες τις ημέρες των εορτών Ανθεστήρια και Πλυντήρια, ενώ στην αρχαία Ρώμη κατά τις αποφράδες ημέρες (dies nefastii), που ήταν περί τις 109 κάθε χρόνο, δεν ξεκινούσαν καμία ιδιωτική ή δημόσια εργασία, με τη βεβαιότητα ότι θα εξελισσόταν με αποτυχημένο και δυσάρεστο τρόπο. Ορισμένοι πρώιμοι εθνικοί συγγραφείς προσπάθησαν ανεπιτυχώς να συνδέσουν τις αντιλήψεις αυτές με την πίστη του χριστιανισμού, απόρροια δε των δοξασιών αυτών υπήρξε η σύνταξη πίνακα αποφράδων ημερών, ο οποίος ψευδώς αποδόθηκε στον προφήτη Εσδρα.

Με βάση τις αντιλήψεις αυτές, όλες οι κατά παράδοση μαντικές, μαγικές και ιατροσοφικές – θεραπευτικές πράξεις δεν ξεκινούσαν κατά τις αποφράδες αυτές ημέρες, ώστε να μην είναι βέβαιη εκ προοιμίου η αποτυχία τους. Παρόμοιες αναφορές υπάρχουν σε πολλά αστρολογικά, μαγικά, μαντικά, ονειροκριτικά και βροντολογικά κείμενα της ελληνικής παράδοσης, που υπάρχουν διάσπαρτα σε ελληνικά χειρόγραφα ποικίλων βιβλιοθηκών και συλλογών. Στο πλαίσιο αυτό, αποφράδες ημέρες θεωρούνται από τον λαό μας η Τρίτη, για αστρολογικούς λόγους, ιδιαίτερα δε αν συμπέσει με την 13η ημέρα κάθε μήνα, η Πέμπτη και η Παρασκευή, επειδή τότε προδόθηκε και σταυρώθηκε ο Ιησούς Χριστός, ακόμη και το Σάββατο, ως τελευταία μέρα της εβδομάδας, πιθανότατα από ιουδαϊκή επίδραση.

Στους υπόλοιπους Ευρωπαίους δυσοίωνη θεωρείται η σύμπτωση της Παρασκευής με την 13η μέρα του μήνα, λόγω της θανατώσεως, κατά μία παρόμοια ημερομηνία, των Ναϊτών ιπποτών. Δυσοίωνος θεωρείται επίσης ο μήνας Μάρτιος, ως παλαιότατα αφιερωμένος στον θεό του πολέμου, η πρώτη Μαΐου και ο Μάιος ολόκληρος, αφού τότε οι αρχαίοι εόρταζαν τα νεκρολατρικά Λεμούρια, αλλά και οι φθίνουσες ημέρες της σελήνης, ενώ δυσοίωνο θεωρείται σήμερα ολόκληρο το δίσεκτο έτος. Ο Ιω. Παπαδόπουλος προσπάθησε μάλιστα να βρει και φυσικές αιτίες πίσω από τις δοξασίες αυτές, αποδίδοντας την περί αποφράδων ημερών αντίληψη σε τυχόν σωματική και ψυχολογική κατάπτωση, όπως συχνά παρατηρείται στην ανθρώπινη ζωή.

Οι αντιλήψεις αυτές, όπως επισημαίνει ο Ν. Θ. Μπουγάτσος, είναι εκ διαμέτρου αντίθετες προς τη χριστιανική κοσμοθεωρία και βιοθεωρία, αφού τόσο ο απόστολος Παύλος (Προς Γαλάτας δ’ 8-11. Προς Κολοσαείς β’ 16), όσο και πολλοί Πατέρες της Εκκλησίας αποδίδουν τις περί αποφράδων ημερών προλήψεις σε σατανική επενέργεια επί του ανθρώπου. Αλλά και βυζαντινοί συγγραφείς, όπως ο Ιωάννης Βρυέννιος, αποδίδουν στα ειδωλολατρικά αυτά έθιμα τα αίτια της πολιτικής κατάπτωσης του βυζαντινού κόσμου.

Κάτι ακόμη σημαντικό: οι κανόνες της Εκκλησίας απαγορεύουν ρητώς τόσο την τήρηση παρομοίων προλήψεων, όσο και την τέλεση εθίμων που σχετίζονται με τις αποφράδες ημέρες, αλλά και με την προσπάθεια ευμενούς επιρροής πάνω σε ημέρες κατά τις οποίες αρχίζει νέα χρονική περίοδος, όπως συμβαίνει με τα λαϊκά έθιμα της Πρωτοχρονιάς. Παρόλα αυτά, ο ελληνικός λαός συνεχίζει να τελεί παρόμοια έθιμα και να πιστεύει στις περί αποφράδων ημερών αρχαιότατες προλήψεις και δεισιδαιμονίες του.

Εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Ο Εσπερινός Της Αποδόσεως Της Μεταμορφώσεως Και Η Παράκληση Της Παναγίας Στο Μ. Μοναστήρι

Η Ακολουθία του Εσπερινού της απόδοσης της εορτής της Μεταμορφώσεως και της Μικρής Παράκλησης τελέσθηκε στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μεγάλου Μοναστηρίου, χοροστατούντος...

Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα των Εντολών του Θεού

π. Δημητρίου Μπόκου  Κάποτε τὰ πουλιὰ περπατοῦσαν στὴ γῆ σὰν ὅλα τὰ ζῶα. Μιὰ μέρα ὅμως ὁ Θεὸς τοὺς εἶπε: «Πάρτε αὐτὰ τὰ φορτία καὶ πηγαίνετέ...

Τά Ἐγκώμια τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου στό Ἀντίρριο

Παρασκευή 12 Αὐγούστου, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱερόθεος τέλεσε τήν τελευταία γιά ἐφέτος ἱερά Ἀκολουθία τῆς Παρακλήσεως τῆς Θεοτόκου στόν...

«Ἐνώπιον κινδύνων καί δεινῶν» † Μητροπολίτης Πατρῶν Νικόδημος

«Δυσωπῶ, Παρθένε, λυτρωθῆναί με τῶν δεινῶν». – «Διάσωσον ἀπό κινδύνων τούς δούλους σου,  Θεοτόκε». – «Λύτρωσαι ἡμᾶς ἐκ κινδύνων,Θεοτόκε ἁγνή». Οἱ κίνδυνοι καί τά διάφορα...

Η Θεοτόκος είναι η ελπίς των απηλπισμένων

Την Παρασκευή 12 Αυγούστου 2022, το απόγευμα, στον Ενοριακό Ιερό Ναό του Αγίου Παντελεήμονος Περάνθης Άρτης, εψάλη ο Παρακλητικός Κανόνας προς την Υπεραγία Θεοτόκο,...

Εγκύκλιος του Μητροπολίτη Σπάρτης για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

«Τάφος καί νέκρωσις οὐκ ἐκράτησεν…» Εὐλαβέστατοι κληρικοί καί Χριστιανοί μου Ἀγαπητοί, Οἱἱεροὶὑμνογράφοι τῆς Ἐκκλησίας καὶ σύμπασα ἡ χορεία τῶν μεγάλων πατέρων καὶ θεολόγων μὲ τὰ πνευματοκίνητα στόματα αὐτῶν καὶ μὲ τὸν θεοκίνητο ὀξυγράφο κάλαμό τους,...

Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΤΗΣ Μ.ΠΟΛΕΩΣ

Το μεσημέρι της 12ης Αυγούστου 2022, ο Μακαριώτατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ.Θεοδώρος Β’ επισκέφθηκε τους περιθαλπομένους γέροντες στον Ελληνικό Οίκο...

Ο ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΣΕ 60’’- ΚΥΡΙΑΚΗ Θ’ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

Παρακολουθήστε το σύντομο βιντεάκι που ετοίμασε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ.Ιγνάτιος, για την Κυριακή Θ' Ματθαίου. "Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε! Το πλοίο...

Ο ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΣΕ 60’’ – ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΣΟΥΜΕΛΑ

Παρακολουθήστε το σύντομο βιντεάκι που ετοίμασε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ.Ιγνάτιος, με αφορμή τους εικονογραφικούς τύπους της Παναγίας μας. Σε αυτό το...

Ε’ Περίοδος Αγοριών στην Κατασκήνωση στο Ποσείδι

Ο Καλός Ποιμένας άνοιξε και πάλι τις πύλες του, με την Χάρη του Θεού και την ευλογία του Σεβασμιωτάτου μας, για τα αγόρια του...

Εγκαίνια Εξωκκλησίου στον Πτελεό

Τα Εγκαίνια του Ιερού Εξωκκλησίου της Μεταμορφώσεως του Κυρίου στον οικισμό Λεύκη Πτελεού τέλεσε σήμερα ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος, παρουσία των τοπικών Αρχών και των κατοίκων της περιοχής. Για...

Ο εορτασμός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ι.Μητρόπολη Μεσσηνίας

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και κατάνυξη θα εορτασθεί και φέτος η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, σε όλα τα Θεομητορικά Προσ­κυ­­νήματα της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας. Την Κυριακή...

Κλείνουν οι Υπηρεσίες της Ι. Μητροπόλεως Μεσσηνίας από 15 έως 31 Αυγούστου

Κλειστές θα παραμείνουν οι Υπηρεσίες της Ιεράς Μητροπό­λεως Μεσσηνίας, από 15 έως 31 Αυγούστου 2022. Τις εργάσιμες ημέρες (Δευτέρα έως Παρασκευή) θα λειτουρ­γεί μόνο το...

Εσπερινός και Ιερά παράκληση στον Ι.Ν. Αγ. Σπυρίδωνος Σπάρτης

Το θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνος στην Κέρκυρα κατά των Αγαρηνών ενθυμήθηκε χθες, Πέμπτη 11 Αυγούστου 2022, η Εκκλησία μας και στον Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνος...

ΤΙΜΗ ΣΕ IEΡΕΙΣ ΛΕΥΚΑΣΜΕΝΟΥΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ

Σέ κλῖμα κατανύξεως καί ἱερᾶς συγκινήσεως κατά τήν περιοδεία του στά ὀρεινά χωριά τῆς Μητροπόλεως Πατρῶν, ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρῶν κ.κ. Χρυσόστομος, ἐτίμησε Ἱερεῖς,...