του Αρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου Δρ. Θεολογίας
Η εορτή της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου, τον δεκαπενταύγουστο, αποτελεί κορυφαίο γεγονός της λειτουργικής ζωής της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Δεν πρόκειται απλώς για την ανάμνηση της οσιακής τελευτής της Παναγίας, αλλά για την πανηγυρική διακήρυξη της νίκης της ζωής επί του θανάτου. Γι’ αυτό και ο λαός μας αποκαλεί την εορτή της πολύ εύστοχα ως το «Πάσχα του καλοκαιριού». Η Θεοτόκος δεν εγκαταλείπει τον κόσμο· «μετέστη προς την ζωήν», όπως ψάλλει η Εκκλησία, παραμένοντας ακοίμητη πρέσβειρα και μητέρα όλων των πιστών.
Η Παναγία υπήρξε το πρόσωπο εκείνο που με την απόλυτη υπακοή της στο θέλημα του Θεού έγινε η γέφυρα μεταξύ ουρανού και γης. Με τον ταπεινό της λόγο, «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου» άνοιξε τον δρόμο της σωτηρίας για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Η ζωή της δεν χαρακτηρίστηκε από κοσμική δύναμη, και από εξουσία, αντιθέτως διακρίθηκε για τη σιωπή, την ταπείνωση, την καθαρότητα και την απόλυτη εμπιστοσύνη της στην πρόνοια του Θεού. Αυτές ακριβώς οι αρετές, που συχνά θεωρούνται αδυναμία από το σύγχρονο άνθρωπο, αποτελούν τη μεγαλύτερη δύναμη του ανθρώπου ενώπιον του Θεού.
Η εορτή της Κοιμήσεως αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή πολυκύμαντη εποχή μας, όπου ο άνθρωπος βιώνει μια βαθιά ανθρωπολογική, πολιτισμική και πνευματική κρίση. Ζούμε σε μια κοινωνία που διαθέτει πρωτόγνωρες τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά ολοένα λιγότερη εσωτερική γαλήνη και ειρήνη. Η επιστήμη προοδεύει, οι επικοινωνίες γίνονται ταχύτερες, η τεχνολογία κατακλύζει την καθημερινότητά μας, όμως ο άνθρωπος αισθάνεται περισσότερο μόνος, περισσότερο φοβισμένος και περισσότερο αποπροσανατολισμένος από ποτέ.
Η πολιτισμική αναστάτωση των ημερών μας δεν περιορίζεται στις αλλαγές των κοινωνικών συνηθειών. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο, την οικογένεια, την ελευθερία, την αλήθεια και την αξία της ανθρώπινης ζωής. Η ισοπέδωση των πάντων οδηγεί συχνά στην απώλεια κάθε σταθερού σημείου αναφοράς. Η αλήθεια μετατρέπεται σε προσωπική άποψη, η ελευθερία συγχέεται με την αυθαιρεσία και η πρόοδος μετριέται δυστυχώς με οικονομικούς ή τεχνολογικούς δείκτες.
Παράλληλα, οι διεθνείς συγκρούσεις, οι πόλεμοι, η προσφυγιά, η οικονομική αβεβαιότητα, η κοινωνική ανισότητα, η βία κατά των αδυνάτων, η κρίση του θεσμού της οικογένειας, η δημογραφική συρρίκνωση, η εξάρτηση των νέων από τον ψηφιακό κόσμο της τεχνολογίας και η διαρκώς αυξανόμενη ψυχική κόπωση συνθέτουν μια εικόνα βαθιάς αποσύνθεσης. Ο άνθρωπος αναζητά νόημα, αλλά συχνά το αναζητεί σε λάθος δρόμους οδηγώντας τον σε πλήρη εγκατάλειψη.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η μορφή της Παναγίας προβάλλει όχι ως μια ρομαντική ανάμνηση του παρελθόντος, αλλά ως μια ζωντανή απάντηση στα αδιέξοδα του παρόντος κόσμου. Η Θεοτόκος δεν κηρύσσει ιδεολογίες ούτε προσφέρει εύκολες λύσεις. Προσφέρει τον Υιό και Θεό της. Όπως στο Γάμο της Κανά υπέδειξε στους ανθρώπους τη λύση του προβλήματος λέγοντας τους, «Ὅ,τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε», έτσι και σήμερα δείχνει στην ανθρωπότητα τον δρόμο προς τον Αναστάντα Χριστό.
Η Εκκλησία δεν αγνοεί τα κοινωνικά προβλήματα ούτε περιορίζεται σε έναν πνευματισμό αποκομμένο από την πραγματικότητα. Η θεολογία της Ενανθρωπήσεως αποτελεί τη μεγαλύτερη επιβεβαίωση ότι ο Θεός εισέρχεται στην ανθρώπινη ιστορία, συμμερίζεται τον πόνο του κόσμου και καλεί τον άνθρωπο να γίνει συνεργός της αγάπης Του. Η τιμή προς την Παναγία δεν εξαντλείται σε λατρευτικές εκδηλώσεις ή σε πανηγυρικούς εορτασμούς· γίνεται όμως αφορμή για έμπρακτη αγάπη, φιλανθρωπία, συγχώρηση και κοινωνική ευθύνη.
Στη σημερινή εποχή, όπου κυριαρχεί ο ατομισμός και η ανευθυνότητα, η Παναγία μάς υπενθυμίζει την αξία της κοινωνίας των προσώπων. Εκεί όπου η κουλτούρα της κατανάλωσης προβάλλει το «έχω», η Εκκλησία, μέσα από το πρόσωπο της Θεοτόκου, αναδεικνύει το «προσφέρω». Εκεί όπου η επιτυχία ταυτίζεται με την προβολή και τη δικαίωση του εαυτού μας, η Παναγία προβάλλει τη σιωπηλή διακονία, τη θυσιαστική αγάπη και το δρόμο αληθινής ελευθερίας, την ταπείνωση.
Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει ανάγκη από αυθεντικά πρότυπα. Σε έναν κόσμο όμως, όπου η εικόνα συχνά υπερισχύει της ουσίας και η δημοφιλία θεωρείται σημαντικότερη από την αρετή, η Θεοτόκος μας φανερώνει ότι η αληθινή ομορφιά γεννιέται από την καθαρότητα της καρδιάς. Δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς δοκιμασίες· άλλωστε η ίδια στάθηκε κάτω από τον Σταυρό του Υιού της. Διδάσκει όμως ότι ο πόνος, όταν βιώνεται με πίστη, μπορεί να μεταμορφωθεί σε ελπίδα και ανάσταση.
Η ελληνικός λαός έχει συνδέσει την ιστορική του πορεία με την προστασία της Παναγίας. Από τα ταπεινά ξωκλήσια των νησιών μέχρι τα μεγάλα προσκυνήματα της Τήνου, της Σουμελάς, της Εκατονταπυλιανής, και εκατοντάδων ακόμη ιερών τόπων, ο λαός μας καταθέτει αιώνες τώρα τις χαρές και τις θλίψεις του μπροστά της. Αυτή η σχέση δεν αποτελεί στοιχείο λαογραφίας, αλλά έκφραση μιας ζωντανής εκκλησιαστικής εμπειρίας που διατηρεί την ελπίδα ακόμη και στις πιο δύσκολες εποχές.
Επι πλέον η Θεοτόκος με την Κοίμηση της, μάς προτρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας. Η μεγαλύτερη απειλή για τον καθένα μας σήμερα δεν είναι μόνο οι εξωτερικές κρίσεις, αλλά η απώλεια του πνευματικού μας προσανατολισμού. Χωρίς μετάνοια, χωρίς προσευχή, χωρίς πνευματική ζωή και χωρίς αληθινή αγάπη προς τον πλησίον, παραπαίουμε στο χάος και στην απώλεια.
Το μήνυμα της μεγάλης θεομητορικής εορτής είναι τελικά μήνυμα ελπίδας; Ναι, η Ίδια μάς βεβαιώνει πως ο Θεός δεν εγκαταλείπει τον κόσμο Του. Μέσα στις αντιφάσεις του σύγχρονου πολιτισμού, στις πολώσεις, στις συγκρούσεις, στην κρίση των θεσμών και των αξιών, η Εκκλησία εξακολουθεί να δείχνει την οδό της μεταμόρφωσης του ανθρώπου διά του Ιησού Χριστού. Και η Θεοτόκος, ως μητέρα της Εκκλησίας και μητέρα όλων μας, συνεχίζει να απλώνει τη σκέπη της πάνω από τον καθένα μας που αγωνίζεται, ελπίζει και προσεύχεται.
Τέλος ευχόμεθα η φετινή εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου να αποτελέσει, μια ευκαιρία όχι μόνο για πανηγυρισμούς και γλέντια, αλλά σε μια βαθιά αυτοκριτική, μετάνοια και ανανέωση της πνευματικής μας ζωής. Μόνο τότε η τιμή στο πρόσωπό της θα γίνει αληθινή μαρτυρία πίστεως και δύναμη της αναγεννημένης κοινωνίας μας. Καθότι ο άνθρωπός δεν έχει ανάγκη από επέκεινα θόρυβο, αλλά από περισσή αλήθεια· δεν έχει ανάγκη από μείζονα ισχύ, αλλά από μεγαλύτερη αγάπη. Και την αγάπη αυτή η Παναγία συνεχίζει να την αποκαλύπτει να την προσφέρει αδιάκοπα, οδηγώντας τον καθένα μας στον Υιό της, που είναι «η Οδός, η Αλήθεια και η Ζωή». Γένοιτο, Αμήν!
