Οι σημερινές κοινωνίες διακατέχονται από έναν μόνιμο φόβο εναντίον του θανάτου. Αιτία αυτού του φόβου είναι ότι ο θάνατος υπενθυμίζει συνεχώς αυτό που ο σύγχρονος άνθρωπος προτιμά να ξεχνά: ότι η φύση του έχει όρια, τα οποία η τεχνολογική πρόοδος των καιρών μας δεν κατάφερε να καταργήσει. Επίσης, άλλος ένας λόγος μη κατανόησης του θανάτου είναι η αδυναμία του ανθρώπου που είναι παγιδευμένος στη γοητεία της επίγειας ζωής να συνδέσει τη ζωή του και την ύπαρξή του με το ενδεχόμενο αναίρεσης της, δηλαδή αρνείται να συνειδητοποιήσει ότι θα έρθει η στιγμή που θα σταματήσει να ζει και να υπάρχει. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης επισημαίνει πολύ εύστοχα επ’ αυτού ότι ο θάνατος ταράσσει όσους είναι προσκολλημένοι στις ψευδείς και απατηλές προκλήσεις του επίγειου βίου.

Όλο αυτό το κλίμα άρνησης και απώθησης του θανάτου που δημιουργείται στις κοινωνίες μας αναπόφευκτα επηρεάζει και τα παιδιά τα οποία μεγαλώνουν μέσα σε αυτές και γαλουχούνται με τις αξίες τις οποίες αυτές διαμορφώνουν. Πρώτη συνέπεια είναι ότι το παιδί δεν εξοικειώνεται με το θάνατο και αυτό θα δημιουργήσει έναν ενήλικα ανίκανο να διαχειριστεί οποιαδήποτε κατάσταση απώλειας ή πένθους στη ζωή του. Ως δεύτερη συνέπεια θα μπορούσαμε να επισημάνουμε το γεγονός ότι δε θα μπορέσει να αποκτήσει αυθεντική και γνήσια εικόνα περί του εαυτού του (θα είναι προβληματική η αυτογνωσία του με άλλα λόγια). Ως τρίτη συνέπεια καταγράφεται το γεγονός πως καθίσταται εξαιρετικά δύσκολο να καταλάβει ένα παιδί την περίπλοκη και μυστηριώδη φύση του θανάτου από τη στιγμή που όλοι γύρω του τον αρνούνται και τον αποφεύγουν,αποκρύπτοντας επιμελώς οτιδήποτε τον θυμίζει
(αρρώστια, γηρατειά).

Δεν παύει όμως το παιδί να προβληματίζεται και να αναζητά απαντήσεις σε φλέγοντα ζητήματα που σχετίζονται με το θάνατο. Η έκφραση αυτών των προβλημα-τισμών γίνεται ανάλογα με την ηλικία και αναπτυξιακή φάση στην οποία βρίσκεται το παιδί, την ψυχοσυναισθηματική ωριμότητά του, τη σχέση που είχε αναπτύξει με τον εκλιπόντα και τους χειρισμούς των γονιών.

Έρευνες ψυχολόγων σχετικές με το θέμα που συζητούμε έδειξαν πως τα βρέφη δεν αντιλαμβάνονται το θάνατο, αλλά έχουν άγχος και αγωνία για ενδεχόμενη φυγή της μητέρας τους, και επικοινωνούν αυτή την αγωνία τους με το κλάμα. Στην προσχολική ηλικία εξακολουθεί το παιδί να μην αντιλαμβάνεται τη μονιμότητα του θανάτου και πιστεύει πως ο εκλιπών θα γυρίσει. Καταλαβαίνει πως ο θάνατος φοβίζει τους μεγάλους, αλλά τον αντιλαμβάνεται όπως είναι στα κινούμενα σχέδια (αναστρέψιμος και προσωρινός). Παράλληλα αρχίζει να κάνει ερωτήσεις για το θάνατο (γιατί πεθαίνουμε, πώς πεθαίνουμε, τι συμβαίνει στο σώμα μετά το θάνατο), και αρχίζει να νιώθει τύψεις και ντροπή για ενδεχόμενη ευθύνη του για τον θάνατο του αγαπημένου του προσώπου.

Στη σχολική ηλικία κατανοεί πλέον το παιδί πως ο θάνατος ισχύει για όλους τους ζωντανούς οργανισμούς (δηλαδή αντιλαμβάνεται την καθολικότητά του), και το ότι δεν μπορεί να καταργηθεί, αλλά συνεχίζει να πιστεύει πως τα αγαπημένα του πρόσωπα (γονείς, εκπαιδευτικοί) δε θα τον υποστούν.

Τέλος, στην περίοδο της εφηβείας το παιδί κατανοεί πλήρως την έννοια του θανάτου σε συμβολικό επίπεδο καθώς έχει πλέον κάποια ικανότητα αφαιρετικής σκέψης. Έχει φιλοσοφικές αναζητήσεις αλλά και μια αίσθηση μοναδικότητας και αθανασίας, η οποία δυσκολεύει τον έφηβο στο να αντιμετωπίσει ψύχραιμα τον θάνατο διότι ανατρέπει όλα τα δεδομένα της ζωής του. Αυτό του δημιουργεί θυμό και άρνηση αποδοχής του θανάτου.

Φυσικά τα παιδιά σε κάθε ηλικία θα αντιμετώπιζαν ψυχραιμότερα  τον θάνατο αν τα αφήναμε να συμμετέχουν στη διεργασία θλίψης και πένθους παρακολουθώντας εξοδίους ακολουθίες και μνημόσυνα. Σε αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει και η γενικότερη επαφή των παιδιών με τη λειτουργική ζωή της ορθόδοξης εκκλησίας, η οποία με την αδιάκοπη μνήμη θανάτου και την προσμονή των Εσχάτων προσπαθεί να μας δώσει να καταλάβουμε ότι κάθε στιγμή της ανθρώπινης ζωής θα πρέπει να προετοιμαζόμαστε για τον θάνατο και όχι να τον αποφεύγουμε.

Επίσης σημαντική θα ήταν και η επαφή των παιδιών με λείψανα αγίων, διότι θα κατανοούσαν αυτό που λέει με λίγα και εύστοχα λόγια ο Μέγας Βασίλειος ότι «αυτός που ακουμπά τα οστά του μάρτυρα λαμβάνει αγιασμό», γιατί παρά το χωρισμό ψυχής – σώματος η χάρη του θεού είναι ακόμα παρούσα και έτσι βλέπουμε τα εμφανή δείγματά της στα μέλη του Σώματος του Χριστού.

Όσα αναλύσαμε παραπάνω θα έδιναν τη δυνατότητα στα παιδιά να μεταβούν ομαλά από τις φαντασιακές αντιλήψεις της παιδικής ηλικίας περί θανάτου, στον αδυσώπητο ρεαλισμό της ζωής: οτιδήποτε βρίσκεται στην ακμή του φθείρεται και οτιδήποτε γεννιέται κάποια στιγμή πεθαίνει.

Μαρκέλλα Στυλιαρά, Θεολογόγος

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο info@poimin.gr άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Η εορτή της Παναγίας της Τριχερούσας και του Αγίου Παϊσίου στην Ι.Μ. Λεμεσού

Την Κυριακή 12 Ιουνίου η Εκκλησία μας εορτάζει την Σύναξη της Παναγίας της Τριχερούσας και την μνήμη του Οσίου Πατρός ημών Παϊσίου του Αγιορείτου. Στον...

Η εορτή των Αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης στο Εργοστάσιο ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ Αλιβερίου

Με λαμπρότητα τελέσθηκε ο Αρχιερατικός Ε Εσπερινός και η Αρτοκλασία για τον εορτασμό του των Αγίων Μαρτύρων Κηρύκου και Ιουλίτης σστο φερώνυμο παρεκλήσι το...

Επίσκεψις Υπουργού Μεταφορών & Υποδομών στον Μητρ. Καλαβρύτων

Μετά από τα εγκαίνια του μεγάλου αναπτυξιακού έργου της λειτουργίας της σιδηροδρομικής γραμμής Αιγίου - Κιάτου το απόγευμα της Τρίτης 14-7-2020, ο Υπουργός Μεταφορών...

Ἡ ἑορτή τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου στήν Πάτρα

Μέ λαμπρότητα ἑορτάσθη στόν Ἱερό Ναό τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Βουλευτοῦ, (Μετόχιον Ἱ .Μ. Μαρίτσης) ἡ μνήμη τοῦ Ὁσίου πατρός ἡμῶν Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου. Τήν...

Μεγαλειώδης λιτάνευση του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στη νήσο Νάξο

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας συμμετείχε συμπροσευχόμενος εκ του Ιερού Βήματος στον τελεσθέντα Μεθέορτο Εσπερινό και την Ακολουθία της Ιεράς...

Η εορτή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στην Μητρόπολη Χαλκίδος

Την ιερά μνήμη του επιφανούς εκπροσώπου των Κολλυβάδων Αγίων, Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, ο οποίος συγκαταλέγεται και στην σεπτή χορεία των Ευβοέων Αγίων, αφού...

Μια ηχηρή μαρτυρία της ορθόδοξης πίστης και της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Με εντολή του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Φαναρίου Αγαθαγγέλου, Γενικού Διευθυντού του Οργανισμού της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, απεστάλη στους 705 Ευρωβουλευτές του Ευρωπαϊκού...

Eθελοντική αιμοδοσία στην Αγία Μαρίνα Ηλιουπόλεως

Για πρώτη  φορά στην ιστορία της τράπεζας αίματος του ναού της Αγίας Μαρίνης Ηλιουπόλεως, προγραμματίστηκε και έγινε αιμοδοσία πριν από το πανηγύρι της παιδομάρτυρος...

Ονομαστήρια Πρωτοσύγκελου Μητροπόλεως Καρυστίας

Με λαμπρότητα εορτάσθηκε η ιερά και σεβάσμιος μνήμη του Οσίου και Θεοφόρου Πατρός ημων Νικοδήμου του Αγιορείτου ενός εκ των Ευβοέων Αγίων ο οποίος...

Μπράβο στα παιδιά μας!

Ο φοιτητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Σπύρος Τσικνής έστειλε στον πνευματικό του πατέρα Μητροπολίτη Χίου κ. Μάρκο την παραπάνω φωτογραφία που εικονίζει ένα Έ λληνα...

Με την συμμετοχή 20 Ιερέων και Διακόνων λειτούργησε ο Μητρ. Παροναξίας στον πανηγυρίζοντα Ναό του Αγ. Νικοδήμου

Την Τρίτη 14-7-2020 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος χοροστάτησε στον Όρθρο και προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας, με την συμμετοχή 20 Ιερέων και Διακόνων της...

Ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία τοῦ Γένους μας

Ὁ Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ.κ. Εὐσέβιος, ἀπό τούς ἀκριτικούς Φούρνους, ὅπου ἐλειτούργησε τήν Κυριακή 12η Ἰουλίου 2020, ἐξέφρασε τήν θλίψη του γιά τήν ἀπόφαση...

Φθιώτιδος: «Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης ηγέτης πνευματικός σε εποχές κρίσης και δοκιμασίας»

Στο Ερημητήριο του Οσίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, το οποίο ευρίσκεται στο οροπέδιο Καράϊνες της Δίβρης Φθιώτιδος, χοροστάστησε και ωμίλησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ....

Ο Μητρ. Κορίνθου στα εγκαίνια του Πυροσβεστικού Κλιμακίου στο Σοφικό

Πραγματοποιήθηκαν σήμερα Τρίτη, 14 Ιουλίου 2020, τα Εγκαίνια του Εποχικού, Πυροσβεστικού Κλιμακίου στο Σοφικό Κορινθίας. Την τελετή των Εγκαινίων τέλεσε ο Μητροπολίτης μας κ....