ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

Η δεύτερη Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη σε μια από τις μεγαλύτερες πατερικές μορφές της Εκκλησίας μας, στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης (1347-1359). Ο μεγάλος αυτός άνδρας έζησε σε μια πολύ ταραγμένη ιστορική περίοδο για την Εκκλησία μας, κατά την οποία ο κίνδυνος νοθεύσεως της αλήθειας υπήρξε μεγάλος και όπου η ορθόδοξη πνευματικότητα κινδύνευε να αλωθεί από τον δυτικό σχολαστικισμό και η υπεράσπισή της έλαχε στην μεγάλη αυτή πνευματική μορφή.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 από ευσεβείς γονείς, οι οποίοι ασκούσαν την νοερά προσευχή. Έλαβε σπουδαία μόρφωση κοντά στον ονομαστό δάσκαλο και θεολόγο Θεόδωρο Μετοχίτη. Ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄ εκτίμησε τις ικανότητές του και τον προόριζε για υψηλά κρατικά αξιώματα. Όμως ο Γρηγόριος αδιαφόρησε για τα σχέδια του αυτοκράτορα, διότι από νέος αγάπησε τη μοναχική και ασκητική ζωή. Κατέφυγε καταρχήν στο όρος Παπίκιο στη Θράκη και κατόπιν στο Άγιο Όρος, όπου πέρασε αρκετά χρόνια της ζωής του. Ακόμη και μετά την εκλογή του ως αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης το 1347, ζούσε ως ασκητής.

Το 1335 ο μοναχός, θεολόγος και φιλόσοφος Βαρλαάμ τον Καλαβρός, ήρθε από την Ιταλία στην ορθόδοξη ανατολή για να αντικρούσει το κίνημα του ησυχασμού. Βαθύτατα επηρεασμένος από αριστοτελισμό, τη λατινική θεολογία και τον σχολαστικισμό, δίδασκε πως ο άνθρωπος είναι αδύνατον να γνωρίσει, να προσεγγίσει και να ενωθεί με το Θεό. Επίσης δίδασκε πως ο Θεός είναι «κλεισμένος στον εαυτό του» και δε μπορεί να ενωθεί με τους ανθρώπους. Αντίθετα οι ορθόδοξοι Πατέρες, κάνοντας τη διευκρίνιση μεταξύ της ουσίας και των ενεργειών του Θεού, δίδασκαν πως η γνώση της ουσίας του Θεού είναι μεν αδύνατος, όχι όμως οι άκτιστες θείες ενέργειες, οι οποίες δίνονται ως ύψιστες δωρεές στους ανθρώπους και γίνονται φανερές σε όσους κατορθώνουν να καθαρθούν από τα πάθη τους. Κύριο μέσο φωτισμού και προσωπικής εμπειρίας των ακτίστων ενεργειών του Θεού είναι η αδιάκοπη νοερά προσευχή, στην οποία ασκούνταν οι ησυχαστές μοναχοί, δια της αδιάκοπης προσευχής: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ και Λόγε του Θεού, ελέησόν με», κατόρθωναν να βλέπουν με τα σωματικά τους μάτια το Άκτιστο Φως, δηλαδή τη δόξα του Θεού.

Για τους δυτικούς, και εν προκειμένω για τον εκπρόσωπό τους μοναχό Βαρλαάμ, η δια της νοεράς προσευχής και της νίψεως θεοπτία ήταν ακατανόητη και βλάσφημη. Κατηγορούσαν τους ησυχαστές για αιρετικούς (μεσσαλιανιστές) και τους μέμφονταν ως «ομφαλοσκόπους», επειδή οι μοναχοί αυτοί επικέντρωναν το βλέμμα τους, κατά τη διάρκεια της προσευχής, στο στέρνο, στο μέρος της καρδιάς. Η σύγκρουσή τους με τον άγιο Γρηγόριο υπήρξε σφοδρή και προκάλεσε πνευματική θύελλα, εφάμιλλη της εικονομαχίας.

Ο άγιος Γρηγόριος υπήρξε υπερασπιστής του ησυχασμού, της πνευματικότερης έκφρασης του ορθοδόξου μοναχικού ιδεώδους, διότι ήταν απόλυτα πεπεισμένος πως η θεοπτία μέσω της ασκήσεως και της νοεράς προσευχής είναι σύμφωνη με τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Γι’ αυτό υπήρξε δάσκαλος και εμπνευστής του ησυχασμού. Συνεχίζοντας ο ίδιος την μακραίωνη παράδοση των αρχαίων Πατέρων και ασκητών της Εκκλησίας, δίδασκε πως ο άνθρωπος, με την άσκηση και τη νίψη, μπορεί να δει και από αυτή τη ζωή, με τα φυσικά του μάτια, το άκτιστο φως του Θεού, αυτό το φως που είδαν οι μαθητές του Χριστού κατά τη Μεταμόρφωσή Του στο όρος Θαβώρ.

Ο άγιος Γρηγόριος ανάλαβε να υπερασπίσει τον ησυχασμό και να τον διασώσει από την επέλαση των σχολαστικών της Δύσεως. Τον αγώνα του ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, όπου έγραψε το περισπούδαστο έργο του: «Περί των Ιερώς Ησυχαζόντων», με το οποίο αποδεικνύει ότι η θεοπτία του ησυχασμού είναι σύμφωνη με την αγία Γραφή και την Παράδοση της Εκκλησίας. Αναπτύσσοντας τη θεολογία των προγενέστερων μεγάλων Πατέρων, δίδαξε πως ο Θεός υπάρχει ως θεία Ουσία, η οποία είναι απόλυτα απρόσιτη στον άνθρωπο. Απορρέουν όμως από Αυτόν οι άκτιστες ενέργειες, οι οποίες αυτές μπορούν να γίνουν μεθεκτές από τον άνθρωπο. Τρεις μεγάλες σύνοδοι συγκροτήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, το 1341, το 1347 και το 1351, επικύρωσαν τη θεολογία του αγίου Γρηγορίου, δικαίωσαν τους ησυχαστές και καταδίκασαν τον Βαρλαάμ και τους μαθητές του. Παρ’ όλα αυτά όμως ο φιλοδυτικός πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας τον κατηγόρησε το 1343 για στάση και κατόρθωσε να το στείλει στην εξορία τέσσερα χρόνια. Το 1347 δικαιώθηκε και εξελέγη αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Το 1350 συνελήφθη από τους Τούρκους και απελευθερώθηκε το 1355. Κοιμήθηκε στις 14 Νοεμβρίου του 1359 στη Θεσσαλονίκη και το 1368 ανακηρύχτηκε άγιος.

Ο μεγάλος αυτός άνδρας κατέστη πρότυπο και δάσκαλος της άσκησης και ενσαρκωτής των χριστιανικών αρετών. Είτε ως αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, είτε ως μοναχός στο Άγιο Όρος, δίδασκε τον αέναο αγώνα κατά του κακού και της αμαρτίας. Προτρέπει την καθολική κάθαρση από τα ψυχοκτόνα πάθη, η οποία ονομάζεται στην ασκητική ορολογία νίψη και δείχνει το δρόμο της ασκήσεως, ως μονόδρομο της σωτηρίας και της θεώσεως.

Η μεγάλη αυτή πατερική μορφή λειτουργεί αναμφίβολα ως φωτεινό ορόσημο για μας τους πιστούς αυτή την κατανυκτική περίοδο. Τα βαθυστόχαστα ορθόδοξα συγγράμματά του, όχι μόνο αποπνέουν άρωμα ευσέβειας, αλλά είναι πρακτικός οδηγός για την ψυχοσωματική μας άσκηση. Είναι ο μεγάλος δάσκαλος της πνευματικής πορείας και του αγώνα μας για νίψη και κάθαρση από τα ψυχοκτόνα πάθη μας, ώστε δι’ αυτής να λαμπρύνουμε το χιτώνα της ψυχής μας για να έχει έτσι τη δυνατότητα της μεγάλης συνάντησής της με τον Νυμφίο Χριστό!

Γίνετε συνοδοιπόροι μας στην γνώση και την ενημέρωση. Στείλτε στο [email protected] άρθρα, φωτογραφίες, βίντεο ή κάτι που πιστεύετε ότι αξίζει να μοιραστείτε τόσο με εμάς όσο και με τους αναγνώστες μας.

Πρόσφατα Άρθρα

Ποιμαντική οικογένειας και γάμου στην Ι.Μ. Χίου

Μέ τήν Χάρη καί τήν βοήθεια τῆς Τρισηλίου Θεότητος ὁλοκληρώθηκε καί κατά τό ἱεραποστολικό ἔτος 2021-2022 ἡ διακονία τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χίου, Ψαρῶν καί...

«Πόντου Μνήμη. 100 χρόνια χωρίς Μικρά Ασία»

Συνεχίζονται επιτυχώς οι εκδηλώσεις μνήμης υπό τον τίτλο: «Εβδομάδα Μνήμης και Προσευχής 1919 -1922-2022» με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από την Μικρασιατική...

Ιερά Λείψανα του Τιμ. Σταυρού και των Αγ. Κων/νου και Ελένης θα υποδεχθεί η Καλαμάτα

Με λαμπρότητα θα υποδεχθεί αύριο η Καλαμάτα, Παρα­σκευή 20 Μαΐου 2022 και ώρα 7.30 μ.μ., αποτμήματα Ιερών Λειψάνων εκ του Τιμίου Σταυρού και των...

Αντιπροσωπεία από την τοπική Αυτοδιοίκηση της Κρήτης στον Αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας

Εθιμοτυπική επίσκεψη πραγματοποίησαν την Τρίτη, 17 Μαΐου, αντιπρόσωποι από την τοπική Αυτοδιοίκηση της Κρήτης στον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Αυστραλίας κ.κ. Μακάριο, στην έδρα του στο...
video

Κωλύματα Ιερωσύνης | Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής κ. Ησαΐας

Στο βίντεο που ακολουθεί, ο Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής κ.κ Ησαΐας, μας παρουσιάζει με συντομία, απλό και κατανοητό τρόπο και συνάμα διδακτικό τα κωλύματα...

Ἐγκαίνια Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίου Νικολάου Κολοκυνθοῦς Καστορίας

Μέ τήν καθιερωμένη ἐκκλησιαστική τάξη πραγματοποιήθηκαν, τήν Τετάρτη 18 Μαΐου ἡμέρα τῆς Δεσποτικῆς Ἑορτῆς τῆς Μεσοπεντηκοστῆς, τά ἐγκαίνια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ ἐν Ἁγίοις...

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΣ ΠΑΝΗΓΥΡΕΩΣ ΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΡΩΣΣΟΥ (ΠΕΜΠΤΗ 26 και ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΙΟΥ 2022)

Με την χάρη του Θεού, προγραμματίζουμε τον φετεινό εορτασμό της ιεράς μνήμης του Οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου του νέου...

Φθιώτιδος Συμεών: Καθιερώνουμε μία νέα ετήσια εορτή στην λουτρόπολη των Καμένων Βούρλων

Το Ιερό Λείψανο του Αγίου Παντελεήμονος του ιαματικού και θαυματουργού επί τη αναμνήσει της καταθέσεως του Ιερού Λειψάνου στο Ναό, καθώς και την Ιερά Εικόνα...

Ποιμαντικές δράσεις του Μητροπολίτου Χαλκίδος

Το διήμερο 16 και 17 Μαΐου 2022 ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας, Μητροπολίτης Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, στα πλαίσια της ποιμαντικής διακονίας των Νέων, παρέστη, κατόπιν...

Η εορτή της Μεσοπεντηκοστής στην Λάρισα

Στο Ιερό Παρεκκλήσιο της Αγίας Σοφίας του Ενοριακού υπο ανέγερση Ιερού Ναού Της του Θεού Σοφίας Λαρίσης χοροστάτησε στον Όρθρο και στην Θεία Λειτουργία...

Το ετήσιο προσκύνημα του Μητροπολίτη Σύρου στη Μακρόνησο

Όπως κατ' έτος, την περίοδο του Πεντηκοσταρίου, ο Σεβασμιώτατος κ. Δωρόθεος Β΄ μετέβη σήμερα στη Μακρόνησο, συνοδευόμενος από τον Αρχιερατικό Επίτροπο Κέας και Μακρονήσου,...

Ο Δήμος Αγίας Νάπας παρέθεσε γεύμα στα 55 παιδιά από την Ουκρανία στην παρουσία του Μητρ. Ταμασού

Γεύμα στα πενήντα πέντε παιδιά από την Ουκρανία, τα οποία φιλοξενούνται αυτές τις μέρες στο νησί μας υπό την επίβλεψη του Μητροπολίτη Ταμασσού Ησαϊα,...

Θυρανοίξια Παρεκκλησίου του Αγίου Πολυκάρπου στην Μενεμένη

Τα θυρανοίξια του Ιερού Παρεκκλησίου του ομώνυμου Ιερού Ναού του Αγίου Πολυκάρπου Επισκόπου της Σμύρνης στην Μενεμένης της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, τέλεσε...

Στο Μητροπολίτη Μεσσηνίας ο νέος Διοικητής ΔΙΚΕ Πελοποννήσου

Εθιμοτυπική επίσκεψη στον Σεβ. Μητροπολίτη Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομο πραγματοποίησε σήμερα, Τετάρτη 18 Μαΐου 2022, ο νέος Διοι­κη­τής της Διοίκησης Κέντρων Πελοποννήσου Υποστράτηγος Δημή­τριος Σκουφίδης,...

Συνάντηση του Προέδρου της Αιγύπτου με τους Προκαθημένους της Μ. Ανατολής

Ο Εξοχώτατος Πρόεδρος της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου κ.Abdel Fattah El-Sisi δέχθηκε τηνν 17η Μαΐου 2022 στο Προεδρικό Μέγαρο του Καΐρου τους επικεφαλής των...