Bιογραφία Μητροπολίτου Φθιώτιδος Ἀμβροσίου Νικολαῒδου.
Συνταχθεῖσα ὑπό τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Νεοφύτου Ραφαηλίδου Γενικοῦ Ἀρχιερατικοῦ Ἐπιτρόπου Ἱερᾶς Μητροπόλεως Φθιώτιδος, Δρ. Θεολογίας
Ὁ Ἀμβρόσιος, κατὰ κόσμον Ἀριστοτέλης Νικολαΐδης, γεννήθηκε στὴν Προῦσα τῆς Μ. Ἀσίας στὶς 15 Αὐγούστου 1882. Ἀπὸ πολὺ μικρὸς παρουσίαζε «…ὅλως χαρακτηριστικὴν ἀγάπην καὶ κλίσιν πρὸς τὰ γράμματα…». Περάτωσε «…τὰς ἡμιγυμνασιακὰς σπουδὰς» στὴν ἰδιαίτερη πατρίδα του. Τὸ 1897 οἱ γονεῖς του Ἀθανάσιος Νικολαΐδης καὶ Βασιλικὴ Φιλίππου φρόντισαν γιὰ τὴν ἐγγραφή του στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης, ὅπου φοίτησε ἕξη χρόνια καὶ ἀποφοίτησε τὸν Αὔγουστο τοῦ 1903 «ἀριστεύων καθ᾽ ὅλα τὰ ἔτη». Εἶχε συμφοιτητὲς πολλοὺς ἱεράρχες, ἀνάμεσὰ τους σημειώνουμε τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν Χρύσανθο, τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Σιναίου Πορφύριο, τὸν Μητροπολίτη Μυτιλήνης Ἰάκωβο καὶ τὸν Μητροπολίτη Διδυμοτείχου Ἰωακείμ.
Μετὰ τὴν ἀποφοίτησή του δίδαξε ὡς δάσκαλος στὸ σχολεῖο τῆς γενέτειράς του. Στὶς 29 Φεβρουαρίου τοῦ 1904 ὁ Προύσης Ναθαναὴλ τὸν χειροτόνησε διάκονο καὶ τοῦ ἒδωσε τὸ ὄνομα Ἀμβρόσιος. Τὰ ἔτη 1904-1905 ὑπηρέτησε ὡς ἀρχιδιάκονος τοῦ Νεοκαισαρείας Ἀμβροσίου καὶ τὴν περίοδο 1905-1906 ἀρχιδιάκονος τοῦ Κασσανδρείας Ἰωάννου. Τὰ χρόνια 1906 – 1909 διετέλεσε διάκονος καὶ στὴ συνέχεια πρωτοσύγκελλος τοῦ Βεροίας Ἀποστόλου. Τὸν Ἀπόστολο Βεροίας ἀκολούθησε τό 1909 στὶς Σέρρες, ὅπου αὐτὸς εἶχε μετατεθεῖ. Στὶς 17 Μαῒου 1911 ἐξελέγη Βοηθὸς Ἐπίσκοπος τοῦ Μητροπολίτου Σερρῶν Ἀποστόλου μὲ τὸν τίτλο τῆς πάλαι διαλαμψάσης ἐπισκοπῆς Χριστουπόλεως. Ἡ χειροτονία του ἔγινε στὶς 5 Ἰουνίου 1911, στὸ Μητροπολιτικὸ ναὸ τῶν Ἁγίων Θεοδώρων τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν «ὑπὸ τῶν Πανιερωτάτων Μητροπολιτῶν Σερρῶν κ. Ἀποστόλου, Δράμας Ἀγαθαγγέλου καὶ Γρεβενῶν Αἰμιλιανοῦ. Tό 1914 ἐξελέγη Μητροπολίτης Ναυπακτίας καὶ Εὐρυτανίας. Μετὰ 18 χρόνια, τὸ 1932 μετετέθη στὴ Μητρόπολη Φθιώτιδος.
Τὴν περίοδο ποὺ ὑπηρέτησε στὶς Μητροπόλεις Βεροίας καὶ Σερρῶν ἀνέπτυξε ἔντονη ἐθνικὴ δράση γιὰ τὴν διάσωση τῆς ἐθνικῆς καὶ θρησκευτικῆς συνείδησης τοῦ ἑλληνισμοῦ, τὴν χρήση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ τὴν διατήρηση τῆς ἑλληνικότητας τῆς Μακεδονίας. Ὅμως «…δὲν διέπρεψε μόνον ὡς Ἐθνικὸς ἀνήρ, διεκρίθη καὶ ὡς πνευματικὸς ἄνθρωπος διότι ἦταν κάτοχος τῆς Γαλλικῆς γλώσσης, τῆς Ἀγγλικῆς, τῆς Ρωσικῆς, τῆς Ἀραβικῆς καὶ Τουρκικῆς, βαθὺς γνώστης τῆς Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας καὶ Φιλολογίας μὲ ἂρτια θεολογικὴ κατάρτιση, μὲ πραγματικὸ ἔρωτα πρὸς τὸ βιβλίον. Ἐμερίμνησε διὰ τὴν ἀνέγερση διδακτηρίων στη Βέροια, στίς Σέρρες καὶ τή Ναύπακτο.
Τέσσερεις σταθμοὺς διακρίνει κανεὶς στὴν Ἐκκλησιαστική του πορεία. Ὁ πρῶτος στὴ Μητρόπολη Βεροίας μὲ τοὺς ἀγῶνες του ὡς πρωτοσυγκέλλου γιὰ τὴν Ἐκκλησία, τὴ μόρφωση τῶν ἑλληνοπαίδων, τὴν ὀργάνωση τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγώνα στὴ λίμνη τῶν Γιαννιτσῶν καὶ τὴν ἀντίσταση στὴν προπαγάνδα τοῦ ἐκβουλγαρισμοῦ καὶ ἐκρουμανισμοὺ τῆς Μακεδονίας. Ὁ δεύτερος σταθμὸς η Μητρόπολη Σερρών, ὅπου ἡ μορφὴ τοῦ βοηθοῦ πλέον Ἐπισκόπου Χριστουπόλεως Ἀμβροσίου γίνεται τὸ ἔμβημα τοῦ ἀγώνα ἐναντίον τοῦ ἐκβουλγαρισμοῦ τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν καὶ τῆς εὐρύτερης περιοχῆς. Ὁ νεαρὸς βοηθὸς Ἐπίσκοπος καθίσταται ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς δικαιοσύνης ἔναντι τῶν ἀδικιῶν ποὺ ὑφίσταντο οἱ Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ καὶ ἔναντι τῶν ἀδικιῶν καὶ βιαιοπραγιῶν ποὺ ὑφίσταντο Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι ἀπὸ τοὺς Βούλγαρους ἀργότερα. Τὸ Νεοτουρκικὸ κομιτάτο ἀπεφάσισε τὸ θάνατό του καὶ ἔγιναν ἐναντίον τοῦ δύο ἀποτυχημένες δολοφονικὲς ἀπόπειρες. Τρίτος σταθμὸς ἡ Μητρόπολις Ναυπακτίας καὶ Εὐρυτανίας στὸ χῶρο πλέον τῆς ἐλεύθερης Ἑλλάδος, ὅπου ἐργάζεται γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωση τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας. Τὸ 1921 ἀγόρασε τὸ κτίριο τοῦ Μητροπολιτικοῦ Μεγάρου καὶ τὸ 1923, μετὰ τὴν ἀνακαίνισή του, ἐγκαταστάθηκε σ΄αὐτό. Παράλληλα στηρίζει τὸ ἀνακαινιστικὸ ἔργο τοῦ ἀρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου καὶ τὶς ἀλλαγὲς ποὺ συντελοῦνται στὴν Ἑλλαδικὴ Ἐκκλησία. Τέταρτος τέλος σταθμὸς ἡ Μητρόπολις Φθιώτιδος, ὅπου οἱ προσπάθειες γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωση τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας γίνονται πιὸ δυναμικὲς καὶ καλύπτουν ὅλο τὸ φάσμα τῆς ποιμαντικῆς δραστηριότητος τῆς Ἐκκλησίας. Το κατηχητικό και κηρυκτικό έργο αναδιοργανώνονται και η εν γένει διοίκηση της τοπικής Εκκλησίας τοποθετείται σε νέες βάσεις. Την περίοδο της κατοχής συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση. Συνεργάζεται για την επιτυχία των σκοπών της Αντίστασης με ηγουμένους, ιερείς και μοναχούς. Αποτέλεσμα της αντιστασιακής αυτής δράσης του ήταν η με εντολή των Ιταλικών αρχών κατοχής εξορία του στην Αθήνα, απ΄όπου διηύθυνε την Μητρόπολή του δι΄εγκυκλίων και επιστολών.
Ὑπῆρξε πρότυπο Ἐκκλησιαστικοῦ ἀνδρός μὲ κύρια χαρακτηριστικὰ τὴν πίστη, τὴν εὐσέβεια, τὴ μόρφωση, τὴν ἀκέραιη Ἐκκλησιαστικὴ συνείδηση, τὸ δεδοκιμασμένο θάρρος καὶ τὴν ἀγωνιστικότητα.
Ὁ Μητροπολίτης Φθιώτιδος Ἀμβρόσιος Νικολαῒδης ἀνεδείχθη σ᾿ ἕναν ἀπὸ τοὺς πλέον ἐκλεκτοὺς ἐπισκόπους τοῦ πρώτου ἡμίσεως τοῦ 20ου αἰῶνος. Ἡ φωτισμένη του σκέψη. Ἡ βαθειὰ καὶ διεισδυτικὴ γνώση τῆς ἑκάστοτε ἐκκλησιαστικῆς καὶ κοινωνικῆς πραγματικότητας ἔδιναν στὶς πράξεις καὶ τὶς ἐνέργειές του ἰδιαίτερο χαρακτήρα καὶ βάρος σὲ τρόπο ποὺ νὰ διαμορφώνουν τὶς θέσεις τῆς Ἐκκλησίας σὲ σοβαρὰ θέματα καὶ νὰ καθορίζουν τὴν ἐκκλησιαστικὴ καὶ λατρευτικὴ ζωή. Ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ βαθειὰ πίστη του στὸ μεγαλεῖο τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἦταν τὰ στοιχεῖα ποὺ καθοδηγοῦσαν πάντοτε τὴν ἐθνική του δράση καὶ τὸν ὅπλιζαν μὲ θάρρος καὶ ἐνεργητικότητα. Τὸ ἐκκλησιαστικό του φρόνημα καὶ ἡ πίστη του στὴν ἀνάγκη ἀνανέωσης καὶ ἐκσυγχρονισμοῦ τοῦ ποιμαντικοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας τὸν φέρνουν μέτοχο καὶ μπροστάρη σ᾿ ὅλες τὶς σημαντικὲς ἀποφάσεις ἀνανέωσης, δραστηριοποίησης καὶ ἐκσυχρονισμοῦ τοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας.
Ἐκοιμήθη ἐν Κυρίῳ στὴν Ἀθήνα στὶς 11 Ὀκτωβρίου 1958. Ἡ ἐξόδειος ἀκολουθία τοῦ ἐκλιπῶντος Ἱεράρχου ἐψάλη στὸ Μητροπολιτικὸ ναὸ Ἀθηνῶν στὶς 12 Ὀκτωβρίου 1958. Τὸν ἐπικήδειο ἐξεφώνησε ὁ ἀρχιμ. Δαμασκηνὸς Παπαχρήστου, μετέπειτα Μητροπολίτης Φθιώτιδος.
